Δευτέρα, 09 Νοεμβρίου 2026 20:26

Ιστορία της Μεσσηνίας: Από το 1834 μέχρι το 1805

Γράφτηκε από τον

Ιστορία της Μεσσηνίας: Από το 1834 μέχρι το 1805

Του Γιάννη Α. Μπίρη

Μετά την πάταξη της εξέγερσης στη Μεσσηνία, τα στρατοδικεία και τις εκτελέσεις των Γιαννάκη Γκρίτζαλη στην Κυπαρισσία και Αναστάση Τζαμαλή στην Πύλο, τον Σεπτέμβριοτου 1834, η Κυβέρνηση, για να κατευνάσει τα πνεύματα και να φέρει την κοινωνική γαλήνη, έδωσε αμνηστία.

Στις 20 Μαΐου 1835, ο βασιλιάς ‘Όθωνας ενηλικιώθηκε και άρχισε η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας του. Στις 27 Μαΐου έδωσε χάρη στους καταδικασμένους σε θάνατο Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και Δημήτριο Πλαπούτα. Μετά την απονομή χάριτος, απονεμήθηκε ο βαθμός του στρατηγού στον Κολοκοτρώνη ενώ ταυτόχρονα διορίστηκε και Σύμβουλος της Επικρατείας. Ο Κολοκοτρώνης κολακευμένος από τη συμφιλίωση με τον βασιλιά, αποσύρθηκε από την ενεργό πολιτική και ο γιος του Γενναίος διορίστηκε υπασπιστής του Όθωνα.

Ο Πλαπούτας συνέχισε στον ελληνικό στρατό και από το 1844 μέχρι το 1862 ασχολήθηκε με την πολιτική ως βουλευτής και γερουσιαστής Καρύταινας. Το 1858,τιμητικά, ονομάστηκε υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Ανδρέας Μεταξάς, αποτελούσαν τις κορυφαίες και πιο εμβληματικές προσωπικότητες του ρωσικού κόμματος (των Ναπαίων), που όμως μετά την ανταρσία του 1834 ήταν αποδυναμωμένο. Το κύρος του τότε φυλακισμένου Κολοκοτρώνηέδινε όμως στους Ναπαίους τεράστια λαϊκή βάση, κυρίως στην Πελοπόννησο.

Το 1835 έγινε και η διοικητική οργάνωση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Στη Μεσσηνία με βασιλικό διάταγμα ορίστηκε πρωτεύουσα η Καλαμάτα ενώ τον Απρίλιο σχηματίστηκαν ή ανασυγκροτήθηκαν και οι πρώτοι δήμοι.

Ένα αντιλαϊκό διάταγμα ήταν ο νόμος της στρατολογίας, στις 10 Δεκεμβρίου 1837. Αφού οι πολίτες υποχρεώνονταν να υπηρετούν στον στρατό, οι φτωχοί που έπρεπε να συντηρήσουν και τις οικογένειές τους, εξωθούντανστη λιποταξία και τη ληστεία.

Στη Μεσσηνία, η αυστηρότητα του τοπικού διοικητή Ιωάννη Σούτσου, για την είσπραξη των φόρων είχε φτάσει τα πράγματα στα άκρα.Ανάλογοι προβληματισμοί υπήρχαν και στη Μάνη. Το 1838, η πολιτική αβεβαιότητα είχε ως αποτέλεσμα την κοινωνική και οικονομική αστάθεια. Οι πρώτες αντιδράσεις εναντίον των Βαυαρών σημειώθηκαν κυρίως στην Ύδρα.

Η ληστεία και η πειρατεία επέτειναν το πρόβλημα και δεν άργησαν να ξεσπάσουν και πάλι ταραχές στηΜεσσηνία. Τον Αύγουστο, στα Βουφραδοχώρια της Πυλίας και κυρίως στου Χατζή, σχηματίστηκαν ομάδες αγροτών που διαμαρτύρονταν για τις αυθαιρεσίες στην είσπραξη των φόρων. Συγκεκριμένα, οι καλλιεργητές αρνήθηκαν να αποδώσουν τα ποσοστά που ζητούσαν οι φοροεκμισθωτές και έδιωξαν από τα χωριάτους, τους εισπράκτορες των φόρων.

Βέβαια, η στάση των καλλιεργητών υποκινήθηκε από αντιπολιτευόμενους τοπικούς άρχοντες και πολιτικούς που ανήκαν σε ισχυρέςοικογένειες της Μεσσηνίας. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής στην τοπική εφημερίδα «Αθηνά», κύριοι υποκινητές και ηγέτες της «Στάσης της Βουφράδας» ή «Στάσης των Πυλίων» το 1838 αναφέρονται σημαντικά ονόματα της Μεσσηνίας όπως ο αγωνιστής και πολιτικός Αθανάσιος Γρηγοριάδης, επικεφαλής της πρώτης μάχης του Αγώνα στη γειτονική Λιγούδιστα στις 27 Μαρτίου 1821, ο Παναγιώτης Παπατσώνης, ο Γεώργιος Μπάστας κι ο Νικόλαος Μπόμπολας.

Η στάση τους δεν αφορούσε μόνο την παραίνεση για την άρνηση της πληρωμής των φόρων από τους αγρότες, αλλά είχε ως στόχοτη γενικότερη πολιτική πίεση προς τονβασιλιά Όθωνα. Τα αίτια ήταν βαθύτερα. Το καθεστώς του Όθωνα προσπάθησε να δημιουργήσει ένα συγκεντρωτικό κράτος που θα στηρίζονταν σε δυτικά πρότυπα. Στο πλαίσιο αυτό, παραγκωνίζοντας τους παλιούς οπλαρχηγούς και προκρίτους που είχαν αγωνιστεί για την Ελευθερία στον Αγώνα του 1821, τους αντικατέστησε με Βαυαρούς αξιωματούχους ή Έλληνες που είχαν σπουδάσει στο εξωτερικό. Ένας από αυτούς ήταν και ο Ιωάννης (Γιάγκος) Σούτσος, προστατευόμενος του υπουργού των Εσωτερικών Γεώργιου Γλαράκη.

Οι φοροεκμισθωτές είχαν φτάσει να εισπράτουνποσοστά που άγγιζαν το 25% αντί για την καθορισμένη δεκάτη, δηλαδή ποσοστό 10% στο εισόδημα. Η απαίτησή τους ήταν φυσικά παράνομη αλλά αυτοί δρούσαν ανεξέλεγκτα. Οι αντιπολιτευόμενοι τοπικοί προύχοντες, υποκινητές των αγανακτισμένων αγροτώντης Πυλίας, εκμεταλλευόμενοι την οργή των αγροτών για τους φοροεκμισθωτές και τους φοροεισπράκτορες, αποσκοπούσαν στην πολιτική αποσταθεροποίηση των Βαυαρών που τους είχαν παραγκωνίσει. Οι ξεσηκωμένοι αποφάσισαν να κινηθούν ένοπλα. Σκόπευαν να κατέβουν στην Πύλο και να καταλάβουν το Νιόκαστρο. Ταυτόχρονα, επιδίωκαν να ξεσηκώσουν και άλλες περιοχές της Μεσσηνίας, αφού υπήρχε παντού αντιβαυαρικόκλίμα.

Η εξέγερση όμως των αγροτών των χωριών της Βουφράδας καταστάλθηκε, αφού ταμεσάνυχτα της 3ης Αυγούστου 1838, ο διοικητής της περιοχής Ιωάννης Σούτσος συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη στην Καλαμάτα, στην οποία αποφασίστηκε να ηγηθεί ο ίδιος εκστρατείας στα επαναστατημένα χωριά, με μια στρατιωτική δύναμη διακοσίων πενήντα στρατιωτών και χωροφυλάκων υπό τονυπομοίραρχο Δαλωνά.

Οι κρατικές δυνάμεις καταστολής ενισχύθηκαν και από ενόπλους από γειτονικούς δήμους καθώς και τριακόσιους ένοπλους από τη Θουρία και τα Εμπλάκια, που έστειλε ο Γεώργιος Περρωτής (1805–1880) που ήταν κι αυτόςΑγωνιστής της Επανάστασης του 1821. Εκείνη την περίοδο υπηρετούσε ως ειρηνοδίκης των Εμπλακίων, ενώ αργότερα διετέλεσε για πολλά χρόνια βουλευτής Καλαμάτας. Τα Εμπλάκια ή Εμπλάκικα ήταν πολλά χωριά και οικισμοί της βορειοανατολικής Μεσσηνίας, της περιοχής των Κοντοβουνίων και μέρους της Ανδανίας. Μερικά από τα πιο γνωστά χωριά των Εμπλακίων ήταν από την Ανδανία: ο Μελιγαλάς, το Διαβολίτσι, η Ανδανία, οι Κωνσταντίνοικαι η Πολίχνη και από τα Κοντοβούνια: το Λούμι (σημ. Ρευματιά), του Κεφαλληνού, τα Ζερμπίσια και το Καλογερέσι.

Φυσικά, οι ισχυρές κυβερνητικές δυνάμεις αναχαίτισαν την κίνηση των στασιαστών προς την Πύλο, στις 4 Αυγούστου και αφού διέλυσαν τις ομάδες τους, κατέστειλαν την εξέγερση.Η τάξη στην περιοχή αποκαταστάθηκε αναίμακτα σε λίγες ημέρες. Οι ηγέτες της στάσης απομονώθηκαν.

Η πολιτική κρίση που συνεχίστηκε με τη χώρα να αντιμετωπίζει δεινή οικονομική κατάσταση με την επιβολή βαριών περικοπών από τους Βαυαρούς αλλά και τον βασιλιά Όθωνα νααρνείται την παραχώρηση Συντάγματος, οδήγησε στην πολιτικοστρατιωτική Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 στην Αθήνα, που ανάγκασε τον Όθωνα να τερματίσει την απόλυτη μοναρχία του καιτελικά να παραχωρήσει Σύνταγμα και να καθιερωθεί η συνταγματική μοναρχία.

Με την παραχώρηση Συντάγματος έπαυσαν και παραγράφηκαν όλες οι διώξεις των παλιών αγωνιστών που είχαν αντισταθεί στα στρατεύματα των Βαυαρών. Ακόμα και οι πρωταίτιοι της Στάσης της Βουφράδας αμνηστεύτηκαν και πήραν μέρος τις επόμενες εκλογές. Ο Αθανάσιος Γρηγοριάδης εκλέχτηκε πληρεξούσιος, βουλευτής κι αργότερα γερουσιαστής.

Την ψήφιση του Συντάγματος, τον Μάρτιο του 1844, ακολούθησαν οι πρώτες εκλογές που έγιναν μεέναν πρωτοποριακό για την εποχή εκλογικό νόμο, αφού αυτός παραχωρούσε δικαίωμα ψήφου σχεδόν σε όλους τους ενήλικους άνδρες, που είχαν κάποια ιδιοκτησία ή ασκούσαν κάποιο επάγγελμα. Κατά τις πρώτες βουλευτικές εκλογές, το φιλορωσικό/ορθόδοξο εθνικό κόμμα υπό τον Ανδρέα Μεταξά, οι Ναπαίοι, αν και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είχε πεθάνει τον Φεβρουάριο του 1843, πλειοψήφισε και πήρε 55 έδρες.

Η Μεσσηνία έμεινε πιστή στη μνήμη του Κολοκοτρώνη και στους συμπολεμιστές του. Έτσι οι Ναπαίοι αποτέλεσαν την ισχυρότερη και πολυπληθέστερη πολιτική δύναμη στη Μεσσηνία αλλά και σε ολόκληρη την κεντρική Πελοπόννησο. Η Μεσσηνία αποτελούσε παραδοσιακό προπύργιό τους, λόγω των δεσμών της περιοχής με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τη Μεσσηνιακή Επανάσταση του 1834 ενάντια στην Αντιβασιλεία.

Η διενέργεια των εκλογών ανέδειξε τις παθογένειες του νεότευκτου Ελληνικού Κράτους. Επικράτησε ένταση, τοπικές ένοπλες συγκρούσεις αλλά και νοθεία. Στη Μεσσηνία, η ψηφοφορία διάρκεσε από τον Μάιο έως τον Αύγουστο με Σεπτέμβριο. Σε κάποιες περιπτώσεις, έξω από τους ναούς, όπου στήνονταν οι κάλπες για την ασφάλεια των ψηφοφόρων, σημειώνονταν ένοπλες συγκρούσεις, εκβιασμοί και αρπαγές της κάλπης.

Κι ενώ το ρωσικό κόμμα του Ανδρέα Μεταξά, που υποστήριζετο τρίπτυχο:
• προστασία της Ορθοδοξίας,
• αποκατάσταση των αγωνιστών και
• εθνική ανεξαρτησία

αναδείχθηκε πρώτο στις εκλογές, η κυβέρνηση δόθηκε από τα ανάκτορα στον Ιωάννη Κωλέτη του Γαλλικού Κόμματος, πουμε τις 20 έδρες του έγινε ο πρώτος κοινοβουλευτικός Πρωθυπουργός της Ελλάδας, σχηματίζοντας κυβέρνηση συνασπισμού τον Αύγουστο του 1844. Στην Κυβέρνηση μπήκε και ένα μέρος των Ναπαίων, κάτι που οδήγησε σε διάσπαση του κόμματος.

Και τα επόμενα χρόνια, από το 1845 μέχρι το 1848, στη Μεσσηνία επικράτησε ανησυχία και αναστάτωση. Πολιτικά πάθη, ταραχές, οικονομική εξαθλίωση αλλά και ένας καταστροφικός σεισμός στις 11 Ιουνίου 1846, με εκτιμώμενο μέγεθος περίπου 6,5 Ρίχτερ, ολοκλήρωναν τη ζοφερή κατάσταση. Από τον σφοδρό σεισμό χτυπήθηκε ιδιαίτερα το Νησί (σημερινή Μεσσήνη) και η Καλαμάτα.

Πολλά σπίτια και δημόσια κτήρια ισοπεδώθηκαν. Ο σεισμός προκάλεσε τεράστιες καταστροφές και ζημιές και σε πολλά χωριά όπως η Μικρομάνη, το Καλάμι, ο Άμμος, το Ασπρόχωμα, ο Άρις κ.ά. Οι καταστροφές εξαθλίωσαν τους αγροτικούς πληθυσμούς, που συνέχιζαν να υποφέρουν και από τη βαριά φορολογία της κυβέρνησης του Κωλέττη. Το 1847 ο Κωλέττης προκήρυξε εκλογές.

Αυτές ήταν οι πιο «περίεργες» και σκοτεινές εκλογές της Ιστορίας. Σε όλη την Πελοπόννησο και βέβαια και στη Μεσσηνία, συγκροτήθηκαν ένοπλες ομάδες «εθελοντών»,κρατικών υπαλλήλων και χωροφυλάκων που περιδιάβαιναν τα εκλογικά τμήματα τρομοκρατώντας τους αντίπαλους αντιπολιτευόμενους υποψήφιους και ψηφοφόρους. Η νοθεία του αποτελέσματος υπέρ των κυβερνητικών υποψήφιων ήταν ξεκάθαρη. Όπως και η δυσαρέσκεια των παλιώνΜεσσήνιωνπρουχόντων και αγωνιστών του 1821.

Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν κι οΓεώργιος Περρωτής, που το 1838, στη «Στάση της Βουφράδας», είχε συνδράμει σημαντικά στην πάταξη των εξεγερμένων αγροτών από τις κυβερνητικές δυνάμεις του Ιωάννη Σούτσου.

Λόγω της ξεκάθαρης «βίας και νοθείας» τα αποτελέσματα των εκλογών, που φυσικά έδιναν την πλειοψηφία στον Κωλέττη, δεν επικυρώθηκαν ποτέ επίσημα από τη Βουλή, όπως προέβλεπε ο νόμος. Όμως ο Κωλέττης συνέχισε να κυβερνά ως πρωθυπουργός. Δεν πρόλαβε όμως να χαρεί αυτή τη «νίκη» του. Δυο μήνες αργότερα, στις 31 Αυγούστου 1847, ο Κωλέττης πέθανε από νεφρική ανεπάρκεια.

Τον διαδέχθηκε στις 5 Σεπτέμβρη ο Κίτσος Τζαβέλλας. Αυτός ήταν αγράμματος και παρά τις προσδοκίες του βασιλιά, δεν κατάφερε να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του και παραιτήθηκε. Ο Βασιλιάς Όθωνας προσπάθησε να ελέγξει πια πλήρως την πολιτική σκηνή.Στις 8 Μαρίες 1848, ξεκίνησε έναν άλλο τρόπο διακυβέρνησης. Τις εξωκοινοβουλευτικές «αυλικές κυβερνήσεις». Και αφού οι κοινοβουλευτικοί Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος καιΣπυρίδων Τρικούπης δεν δέχθηκαν να σχηματίσουν κυβέρνηση υπό τους όρους του, ο βασιλιάς διόρισε πρωθυπουργό τον πρόθυμο εξωκοινοβουλευτικό Γεώργιο Κουντουριώτη.

Στις 6 Οκτωβρίου 1947 νέος σεισμός, με εκτιμώμενο μέγεθος 7,0 Ρίχτερέπληξε ξανά τη Μεσσηνία. Αυτός έπληξε κυρίως την επαρχία Πυλίας. Κατέστρεψε κι αυτόςεκατοντάδες σπίτια σε δεκάδες οικισμούς, όπως στην Κορώνη, τη Γιάλοβα, το Κορυφάσιο και το Χαροκοπιό και άφησε πίσω του τουλάχιστον 3 νεκρούς, προκάλεσε μεγάλες κατολισθήσεις.

Η βία και νοθεία των εκλογών του 1947 και η συνεχιζόμενη άγρια καταπίεση των αγροτικών πληθυσμών από τα κυβερνητικά όργανα είχαν φτάσει τα πράγματα στο απροχώρητο. Τελικά η κατάσταση εκτονώθηκε με ένοπλη εξέγερση κατά του θρόνου. Στις 24 Απριλίου 1848, ένα σώμα επτακοσίων ως οκτακοσίων ενόπλων που είχε συγκροτήσει ο Γεώργιος Περρωτής, επηρεασμένος από την «Άνοιξη των Εθνών», το κίνημα των δημοκρατικών επαναστάσεων στην Ευρώπη, μπήκε στην Καλαμάτα, τηνκατέλαβε και εκδίωξε τη χωροφυλακή και τις κρατικές αρχές και προσπάθησε να μετατρέψει τη Μεσσηνία σε ελεύθερο δημοκρατικό προπύργιο.

Οι καταληψίες ζήτησαν λαϊκή συνέλευση για να διεκδικήσουν την αναδιανομή της γης των μοναστηριών και των κοτζαμπάσηδων στους ακτήμονες αγρότες. Μετά την κατάληψη της Καλαμάτας, κάποιοι από τους εξεγερμένους του Περρωτή κινήθηκαν προς τα φρούρια της Πύλου και της Μεθώνης με σκοπό να τα καταλάβουν, ενώ άλλοι κινήθηκαν προς την Τρίπολη.

Πριν ακόμα προλάβει η κυβέρνηση να στείλει στρατό για την πάταξη της εξέγερσης, οι μεγάλοι γαιοκτήμονες, οι παλιοί κοτζαμπάσηδες και οι κυβερνητικοί πολιτικοί αρχηγοί της περιοχής επιστράτευσαν τους δικούς τους ένοπλους, τους«μπράβους» για να ανακόψουν την εξέγερση. Αυτοί οι τραμπούκοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων.

Ωστόσο, η κυβέρνηση του Γεώργιου Κουντουριώτη που είχε αναλάβει τον Μάρτιο, απέστειλε άμεσα στρατιωτικά σώματα υπό τον Γενναίο Κολοκοτρώνη με σκοπό να διαλύσει κάθε επαναστατική κίνηση. Οι εξεγερμένοι υποχώρησαν και διαλύθηκαν ενώ κάποιοι λίγοι κατέφυγαν προσωρινά στη Μονή Βουλκάνου. Εκεί σημειώθηκε και το οριστικό τέλος της εξέγερσης που κράτησε περίπου μία εβδομάδα, αφού αυτή έληξε στις αρχές Μαΐου. Ο Περρωτής καταδιωκόμενος και με ελάχιστους συμπαραστάτες του, κατάφερε να διαφύγει μέσω Κυθήρων και Ζακύνθου, στην Κεφαλονιά, που τότε βρισκόταν υπό αγγλική προστασία.

Μετά την ήττα και τη βίαιη καταστολή του κινήματος του 1848 το κλίμα τρομοκρατίας στη Μεσσηνία συνεχίστηκε. Παρά την έντονη αστυνόμευση το αντιβασιλικό κίνημα συνέχισε τη δράση του. Η Μεσσηνία εξακολουθούσε να είναι μια ισχυρό αντιπολιτευόμενη περιοχή που έβλεπε τις συνταγματικές ελευθερίες να καταρρακώνονται και την οικονομία να καταρρέει. ΟιΜεσσήνιοι αφού είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις «αυλικές» κυβερνήσεις, παρέμεναν προσκολλημένοι στους παραδοσιακούς αρχηγούς τους.

Εντυπωσιακή είναι η μεταστροφή του Περρωτή μέσα σε μια δεκαετία. Από διώκτης των εξεγερμένων της Βουφράδας μετατράπηκε σε έναν εξαιρετικά δυναμικό αντικαθεστωτικό και αντιμοναρχικό ηγέτη της Μεσσηνίας. Μπήκε στην πολιτική, ως πληρεξούσιος της Μεσσηνίας, μετά την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Αθήνας.

Η αποτυχία της εξέγερσης του 1848 και η φυγή του Περρωτή κόστισαν πολύ στη Μεσσηνία, αφού έχασε έναν πολύ ισχυρό πολιτικό νου. Το 1850, ο βασιλιάς, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τα πνεύματα στη Μεσσηνία για να γλυτώσει τον θρόνο του, χορήγησε επίσημη αμνηστία στον Γεώργιο Περρωτή, αναγνωρίζοντας ότι και το παλάτι θα κέρδιζε από τη δημοφιλία του. Ο Περρωτής έγινε δεκτός στη Μεσσηνία ως ήρωας και εκλέχτηκε βουλευτής της, συνολικά οκτώ φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του.

[Στη φωτογραφία: Λαϊκή λιθογραφία για την 3η Σεπτέμβρη 1843]