Σάββατο, 29 Μαϊος 2021 09:05

Πρωτότυπο ή απομίμηση το “Μνημείο Φωτός”; - Εικαστικό Επιμελητήριο απέναντι σε καθηγητές Καλών Τεχνών

Γράφτηκε από την
Πρωτότυπο ή απομίμηση  το “Μνημείο Φωτός”; - Εικαστικό Επιμελητήριο απέναντι σε καθηγητές Καλών Τεχνών

 

Αντικρουόμενες απόψεις εκφράζουν καθηγητές των Ανωτάτων Σχολών Καλών Τεχνών Αθήνας και Θεσσαλονίκης, από τη μια, και το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, από την άλλη, σε σχέση με το αν το “Μνημείο Φωτός” είναι πρωτότυπο.

Οι δύο καθηγητές υποστηρίζουν ότι το έργο του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη εμπεριέχει τη δυναμική της πρωτοτυπίας και αποτελεί μια μοναδική περίπτωση μνημείου στον ελλαδικό χώρο και ευρύτερα. Το Επιμελητήριο από την πλευρά του υποστηρίζει ότι το έργο αποτελεί απομίμηση γνωστού έργου του Αμερικανού καλλιτέχνη Jim Sanborn.

  

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

Απομίμηση γνωστού έργου “Μνημείο Φωτός”

 

Το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας αποφαίνεται ότι το έργο “Μνημείο Φωτός”, το οποίο προτίθεται να τοποθετήσει ο Δήμος Καλαμάτας στην κεντρική πλατεία της πόλης, αποτελεί απομίμηση γνωστού έργου του Αμερικανού καλλιτέχνη Jim Sanborn. Και αναφέρει ότι, από όσο γνωρίζει, «ο καλλιτέχνης είναι ενήμερος για το θέμα που έχει προκύψει στην Καλαμάτα και κινείται ήδη νομικά».

Με το σχετικό έγγραφό του το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας ενημερώνει, μεταξύ άλλων, το Δήμο Καλαμάτας και την Περιφέρεια Πελοποννήσου:

«Το Επιμελητήριο πληροφορήθηκε από σχετικά δημοσιεύματα αλλά και από καταγγελία που έλαβε, ότι στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, προβλέπεται η κατασκευή ενός μνημειακού γλυπτού από τον εικαστικό κ. Παναγιώτη Λαμπρινίδη (διευθυντή του Εικαστικού Τμήματος της “Φάρις” - Κοινωφελούς Επιχείρησης του Δήμου Καλαμάτας). Η κατασκευή του εντάσσεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων/παρεμβάσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση και πρόκειται να τοποθετηθεί σε κεντρική πλατεία της πόλης.

Από καταγγελίες και φωτογραφικό υλικό προκύπτει ότι το έργο που προτίθεστε να τοποθετήσετε αποτελεί απομίμηση γνωστού έργου του Αμερικανού καλλιτέχνη Jim Sanborn (το φωτογραφικό υλικό επισυνάπτεται).

Μια έρευνα στο έργο του Jim Sanborn μας δείχνει ότι ο καλλιτέχνης έχει σχεδιάσει αυτή την γλυπτική κατασκευή, χαράσσοντας γράμματα τα οποία αποτελούν αποκωδικοποίηση στοιχείων της CIA. Μάλιστα από όσο γνωρίζουμε ο καλλιτέχνης Jim Sanborn είναι ενήμερος για το θέμα που έχει προκύψει στην Καλαμάτα και κινείται ήδη νομικά.

Θέλουμε να σας πληροφορήσουμε ότι η απομίμηση έργου άλλου δημιουργού εμπίπτει στις διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται νομικά. Και η ευθύνη βαρύνει τόσο τον καλλιτέχνη δημιουργό, όσο και τον φορέα ο οποίος αποδέχεται το έργο.

Θεωρούμε ότι ενδεχόμενα ο καλλιτέχνης να προχώρησε σε μια τέτοια πρόταση από άγνοια, όμως η τοποθέτηση του εν λόγω γλυπτού δεν θα πρέπει να γίνει και αυτή τη στιγμή δεν δικαιολογείται πλέον άγνοια, από κανέναν.

Εκτός από ζήτημα δεοντολογίας και ηθικής, για την αντιγραφή του καλλιτεχνικού έργου του καλλιτέχνη Jim Sanborn, υπάρχουν και ερωτήματα για την απευθείας ανάθεση που έγινε στον διευθυντή της Δημοτικής Επιχείρησης του δήμου.

Επισημαίνουμε: 1. Για απευθείας ανάθεση το συνολικό όριο που προβλέπει ο νόμος (κόστος κατασκευής έργου συν η αμοιβή του καλλιτέχνη) είναι: Για τους δήμους 5.000 ευρώ. Για τις περιφέρειες 5.869,40 ευρώ. Για κάθε υπέρβαση των ποσών αυτών απαιτείται η διενέργεια πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού. Υπενθυμίζουμε ότι τα ΝΠΙΔ των δήμων και περιφερειών υπόκεινται στην ίδια υποχρέωση σχετικά με την εφαρμογή του νόμου.

  1. Προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε εναλλακτικές καλλιτεχνικές προτάσεις και να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα, αλλά και το αδιάβλητο της διαδικασίας, η προστασία του δημοσίου χρήματος που έχουν καταβάλει οι φορολογούμενοι πολίτες, καθώς και για λόγους αισθητικής παιδείας, ακολουθείται στον δημόσιο χώρο η διαδικασία του πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο φορέα να επιλέξει την καταλληλότερη από τις προτάσεις σε σχέση πάντα με τον συγκεκριμένο δημόσιο χώρο. Στη διαδικασία της κρίσης θα πρέπει, σύμφωνα με τους όρους της προκήρυξης και τις προβλέψεις του νόμου, να συμμετέχουν υποχρεωτικά και κριτές-μέλη του Επιμελητηρίου, που ανήκουν στο σώμα κριτών, που ετησίως εκλέγονται από τους εικαστικούς καλλιτέχνες.
  2. Η δημιουργία και η τοποθέτηση έργων τέχνης στον δημόσιο χώρο θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε κάποια ελάχιστα κριτήρια αισθητικής και καλλιτεχνικής φύσης, που θα διασφαλίζουν ότι το έργο τέχνης συνδυάζεται αρμονικά με τις συνθήκες του συγκεκριμένου χώρου. Το Επιμελητήριο, με βάση το Ν.1218/81, λειτουργεί ως σύμβουλος της πολιτείας σε θέματα προαγωγής και προστασίας των εικαστικών τεχνών στην Ελλάδα. Προκειμένου να διασφαλιστεί το απαιτούμενο από καλλιτεχνικής και αισθητικής πλευράς αποτέλεσμα, ο νόμος προβλέπει ότι μόνο μέλη του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος μπορούν να αναλαμβάνουν καλλιτεχνικές εργασίες για λογαριασμό φορέων του Δημοσίου, δήμων κλπ., σύμφωνα με το άρθρο 9 του ν.1218/81.
  3. Σε περίπτωση δωρεάς έργου (όχι χρημάτων), προκειμένου για την τοποθέτησή της στο δημόσιο χώρο, καλό είναι να προβλέπεται επιτροπή κρίσης αισθητικής αρτιότητας, με τη συμμετοχή και εκπροσώπων του ΕΕΤΕ.
  4. Σε περίπτωση δωρεάς χρημάτων ακολουθείται η διαδικασία του πανελλήνιου καλλιτεχνικού διαγωνισμού.

Θα θέλαμε να μας ενημερώσετε για τη διαδικασία που ακολουθήσατε για το συγκεκριμένο έργο, καθώς και το συνολικό κόστος κατασκευής του έργου. Αναμένουμε ενημέρωσή σας».

  

ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΑΝΩΤΑΤΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

«Το “Μνημείο Φωτός” εμπεριέχει τη δυναμική της πρωτοτυπίας»

 

Καθηγητές των Ανώτατων Σχολών Καλών Τεχνών Αθηνών και Θεσσαλονίκης αποφαίνονται ότι το “Μνημείο Φωτός” του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη “εμπεριέχει τη δυναμική της πρωτοτυπίας” και πως “αποτελεί μια μοναδική περίπτωση μνημείου στον ελλαδικό χώρο αλλά και ευρύτερα”.

Απαντώντας σε σχετικό αίτημα του δημάρχου Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλου, για να ξεκαθαριστεί ότι το έργο δεν αποτελεί απομίμηση, τις γνωμοδοτήσεις αυτές έκαναν ο κοσμήτορας της Ανωτάτης Σχολή Καλών Τεχνών, καθηγητής Αγγελος Αντωνόπουλος, και ο πρόεδρος του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, καθηγητής Δημήτρης Ζουρούδης.

 

Αναλυτικά, ο κ. Αντωνόπουλος μεταξύ άλλων παρατηρεί:

“Το «Μνημείο Φωτός» του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη αξιοποιεί στο μέγιστο το υλικό ως εκφραστικό μέσο. Ο Π. Λαμπρινίδης είναι ένας γλύπτης της ύλης. Οπως φαίνεται μέσα από την μακρόχρονη πορεία του μέσα στον καλλιτεχνικό χώρο χρησιμοποιεί, οικειοποιείται και επαναδιαπραγματεύεται ποικίλα υλικά είτε από τα λεγόμενα παραδοσιακά είτε πιο σύγχρονα. Ολα αυτά τα υλικά όμως τα εννοιολογεί μέσα από μια αφήγηση που αναφέρεται στη διαχρονική ανθρώπινη περιπέτεια. Το «Μνημείο Φωτός» αποτελεί συνέχεια αυτής της καλλιτεχνικής/ερευνητικής του δουλειάς, και ίσως την κορύφωσή της. Εκκινώντας από ένα ιστορικό γεγονός, την αποστολή του κειμένου της Μεσσηνιακής Γερουσίας «Προειδοποίησις προς τας Ευρωπαϊκάς αυλάς» το 1821, αναπτύσσει ένα γλυπτικό στοχασμό με αυθεντικότητα και πρωτοτυπία. Η μνημειακή χρήση σύγχρονων και παραδοσιακών υλικών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει τα δημόσια έργα του Richard Serra, τα αντίστοιχα του Claus Oldemberg, τις Ομπρέλες του Ζογγολόπουλου, τον Δρομέα του Βαρώτσου. Σπάνια όμως υπάρχει η συνθετική τους χρήση και, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν υπάρχει άλλο τέτοιο καταγραμμένο παράδειγμα όπως αυτό που προτείνει το «Μνημείο Φωτός». Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι το φως στο «Μνημείο Φωτός» χρησιμοποιείται ως υλικό και όχι

συνοδευτικά στο έργο (για να το φωτίσει)∙ εκτοξεύει την υλικότητα των γλυπτικών στοιχείων στο άπειρο του ουρανού. Το κείμενο διατρέχει όλο το έργο όχι μόνο με την κυριολεκτική παράθεση. Πρέπει εδώ να επισημανθεί, ως προς την χρήση του διάτρητου μετάλλου που φωτίζεται εσωτερικά έστω και έμμεσα, υπάρχει μια αναφορά σε μια σύγχρονη τάση που συναντάται σε διάφορες διακοσμητικές εφαρμογές, είτε σε επενδύσεις αρχιτεκτονικών κτιρίων είτε σε χρηστικά αντικείμενα. Πρόκειται στην πραγματικότητα για μία πλέον συχνά απαντώμενη τεχνική δυνατότητα που, αυτή καθεαυτή, δεν μπορεί να διεκδικεί πρωτοτυπία. Ο Λαμπρινίδης ωστόσο δεν «αντιγράφει», αλλά μεταμορφώνει αυτήν την τεχνική δυνατότητα σε πρωτόφαντη εκφραστική λύση, ως εάν το φως εκκινεί από την καθημερινότητα και διαπραγματεύεται την διαχρονία. Ο δημόσιος χώρος της Καλαμάτας θα έχει την δυνατότητα να φιλοξενήσει ένα γλυπτικό σύνολο μορφών που σχηματίζονται από πολυσήμαντες ύλες: διάφορα είδη μαρμάρων, μέταλλο, φως. Το «Μνημείο Φωτός» εμπεριέχει τη δυναμική της πρωτοτυπίας που χαρακτηρίζει κάθε ουσιαστική συμβολή στην καλλιτεχνική δημιουργία”.

 

Ο κ. Ζουρούδης, μεταξύ άλλων, γνωμοδοτεί:

“Το «Μνημείο Φωτός» του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη, που έχει επιλεγεί για να τοποθετηθεί σε κεντρική πλατεία του Δήμου Καλαμάτας, αποτελεί ένα πολύμορφο έργο υπαίθριας γλυπτικής εγκατάστασης. Αποτελείται από μια σειρά στοιχείων τα οποία βρίσκονται σε διάλογο με σύγχρονες εικαστικές προσεγγίσεις (από το 1960 και μετά) αλλά και διαχρονικές επιρροές. Ενα από τα βασικά στοιχεία του έργου, και σίγουρα το αφετηριακό του κίνητρο, είναι η χάραξη/ανάπτυξη ενός ιστορικού κειμένου σε μια επιφάνεια που βρίσκεται στο δημόσιο χώρο. Πρόκειται για το κείμενο

«Προειδοποίησις προς τας Ευρωπαϊκάς αυλάς» το οποίο συντάχθηκε με την έναρξη της Επανάστασης. Στη σύγχρονη τέχνη το κείμενο έχει χρησιμοποιηθεί εκατοντάδες φορές από εικαστικούς καλλιτέχνες ως εικαστικό «υλικό». Αναφέρονται οι εννοιολογικοί καλλιτέχνες (Joseph Kosuth, Felix Gonzalez-Torres), νεώτεροι όπως οι Jenny Hozler, Barbara Kruger, Jim Sanborn και σύγχρονοι όπως οι Glenn Ligon και Tim Rollins and the Kids of Survival, αλλά και πριν από αυτούς οι Jasper Jones και οι σουρεαλιστές. Το «Μνημείο Φωτός» υπερβαίνει, προεκτείνει αυτήν την προσέγγιση και την μεταφέρει στο σύγχρονο ελληνικό χώρο με σαφώς πρωτότυπο τρόπο.

Ο Λαμπρινίδης ενσωματώνει στο έργο του τον διάλογο με τις σύγχρονες αυτές προσεγγίσεις αλλά και με την διαχρονική χάραξη κειμένων σε υλικά, όπως το μάρμαρο ή ο γρανίτης τουλάχιστον από την αιγυπτιακή τέχνη έως τις μέρες μας. Από αυτήν την άποψη το «Μνημείο Φωτός» αποτελεί μια πρότυπη καλλιτεχνική πρόταση που διαπραγματεύεται τη διαχρονία της γραφής. Ο Λαμπρινίδης ήδη σε προηγούμενα έργα του διαπραγματεύτηκε την σημασία του κειμένου και τον τρόπο που το κείμενο μετασχηματίζεται σε μνημειακό εικαστικό έργο (Μνημείο Σεισμών, 2010, Μνημείο Μικρασίας και Μικρασιατών, 2016). Η καινούργια συμβολή στο «Μνημείο Φωτός» είναι ότι αφ’ ενός αναπτύσσει το έργο του στο χώρο δημιουργώντας μια υπαίθρια εγκατάσταση και εφ’ ετέρου προσθέτει σύγχρονα υλικά και άυλα στοιχεία και διαδικασίες σχηματισμού, όπως η εγχάραξη των γραμμάτων στο μέταλλο με λέιζερ και το φως χωρικά αναπτύσσεται στο άπειρο. Το «Μνημείο Φωτός» ενσωματώνει δημιουργικά τις επιδράσεις της διαχρονίας και του σύγχρονου προβληματισμού για το τι σημαίνει το κείμενο ως εικαστική φόρμα με ένα καινοτόμο τρόπο και μια δικιά του σύγχρονη διερευνητική ματιά. Το «Μνημείο Φωτός» του γλύπτη Π. Λαμπρινίδη αποτελεί μια μοναδική περίπτωση μνημείου στον ελλαδικό χώρο αλλά και ευρύτερα, αφού διαπραγματεύεται διαχρονικές αξίες, όπως η ελευθερία, το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό και την αυτοδιάθεση με σύγχρονα εννοιολογικά εργαλεία και υλικά”.


NEWSLETTER