«Στο Ζάππειο μια μέρα περιπατούσα…» κι αντί για την ξανθομαλλούσα νέα του παλιού τραγουδιού των Κορώνη και Φίλανδρου, συνάντησα την ….προτομή του καλοχτενισμένου και σκυθρωπού Γεωργίου Σουρή. Τον είχα πρωτοσυναντήσει πριν πολλά χρόνια, όταν δεκατετράχρονος μαθητής τότε, αγόρασα με τις λιγοστές οικονομίες μου, τα «Άπαντά» του. Εκεί βρήκα και τον «Ρωμηό» του, τη σατιρική εφημερίδα που κυκλοφορούσε προπολεμικά συνεχώς, για περίπου τριάντα επτά χρόνια. Εκεί συνάντησα τον Φασουλή και τον Περικλέτο του, που ο καθένας «νέτος, σκέτος», σχολίαζαν με εύθυμα και δηκτικά σχόλια τα σπουδαιότερα γεγονότα κάθε βδομάδας.
Ο Γεώργιος Σουρής, γεννήθηκε στη Σύρο το 1853 και αναγνωρίστηκε ως ένας από τους σπουδαιότερους σατιρικούς ποιητές, ο «Αριστοφάνης», της νεότερης Ελλάδας. Το 1883 έγινε ο εκδότης κι ο μοναδικός συντάκτης της εβδομαδιαίας, σατιρικής εφημερίδας «ο Ρωμηός». Η εφημερίδα έγινε αμέσως γνωστή και είχε μεγάλη κυκλοφορία που παρέμεινε αμείωτη σε όλη τη διάρκεια της μακρόχρονης έκδοσής της. Τον τίτλο της εφημερίδας, είχε δώσει ο Γεώργιος Δροσίνης ενώ για του Σουρή είχαν γράψει πολλοί μεγάλοι της εποχής του: Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης τον χαιρέτησε: «Χαίρε Σουρή, συ όστις απέδειξες ότι υπάρχει ακόμη ελληνική ευφυΐα». Ο Κωστής Παλαμάς έλεγε ότι: «οι νεώτεροι Έλληνες αναγνωρίζονται πολύ ευχερέστερον και καθαρώτερον εν τοις στίχοις του Σουρή ή όσον αναγνωρίζονται εν τοις ποιήμασι των εθνικών ημών ποιητών». Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος αποκαλούσε τον Σουρή «μεγάλο τεχνίτη», γιατί κατάφερε να δημιουργήσει και να παρουσιάσει νέες εκφάνσεις του κωμικού αφού η ικανότητά του να διακρίνει σε κάθε περίπτωση το αστείο ήταν έμφυτη. Με τον Σουρή ασχολήθηκαν πολλοί, Έλληνες και ξένοι. Μεταξύ τους κι ο Αυστριακός φιλόσοφος Μαξ Νορντάου, που τον είχε προτείνει στη Σουηδική Ακαδημία για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Προτάθηκε 5 χρονιές για το Νόμπελ.
Η εφημερίδα «ο Ρωμηός» ήταν έμμετρη. Ο Σουρής τα έλεγε όλα με στίχους. Καυστική σάτιρα, χωρίς ύβρεις. Έσφαζε με το βαμβάκι τους καθημερινούς ανθρώπους, τους πολιτικούς, ακόμα και τους βασιλιάδες. Δεν γλίτωνε κανείς. Ούτε κι ο ίδιος. Κάποιες φορές, για να του «βγει» το μέτρο ή για σατιρικούς σκοπούς κατέφευγε και στη λόγια καθαρεύουσα. Ότι ήθελε να πεί τα έλεγαν οι δυο ήρωές του, ο πολυλογάς Φασουλής κι ο σοβαρός Περικλέτος.
Από το 1869 είχε εγκαινιαστεί η γραμμή του ατμοκίνητου «Σιδηροδρόμου Αθηνών-Πειραιώς», του «θηρίου», όπως τον έλεγαν. Μέχρι τότε το Νέο Φάληρο ήταν μια έρημη περιοχή που ονομαζόταν Μαδάρα ή Μάντρα του Χαϊμαντά. Το 1870, ξεκίνησε εκεί τη λειτουργία του το ξενοδοχείο του Σταθμού της Σιδηροδρομικής Εταιρείας, ενώ την ίδια χρονιά άνοιξε και το «ξενοδοχείο του Φαλήρου». Αυτό αρχικά, ήταν ένα πολυτελές εστιατόριο, που το καλοκαίρι συγκέντρωνε τον καλύτερο κόσμο της Αθήνας. Από το 1879 το ξενοδοχείο διέθετε και δωμάτια για ύπνο ενώ το 1889 μετονομάστηκε σε «Grand Hotel de Phalere». Το 1875, κατασκευάστηκε στο Νέο Φάληρο η πρώτη κατοικία, που ανήκε στον επιχειρηματία από τη Βιέννη, Κωνσταντίνο Γιαννόπουλο. Από το 1876 η περιοχή του Νέου Φαλήρου αναγνωρίστηκε, με Βασιλικό Διάταγμα, ως συνοικισμός. Η αναζήτηση της αναψυχής στο Νέο Φάληρο είχε δημιουργήσει μεγάλες ανάγκες εξυπηρέτησης και το 1883 αναφέρεται κι άλλο ξενοδοχείο, το «Νέον Φάληρον», που λειτουργούσε ως εστιατόριο και ξενοδοχείο ύπνου.
Την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, στο Νέο Φάληρο έφτιαχναν τις κατοικίες τους, μόνιμες ή θερινές, πολλοί επιφανείς Αθηναίοι, λόγιοι, πολιτικοί, καθηγητές πανεπιστημίου, τραπεζίτες και άνθρωποι του πνεύματος. Στη σημερινή οδό Θρασύβουλου Ζαΐμη 18, το 1892, εγκαινίασε την έπαυλή του και ο Σουρής. Μέχρι τότε, είχαν γίνει πολλά έργα ανάπλασης και ανάπτυξης του Νέου Φαλήρου. Το παραλιακό προάστιο της Αθήνας ήταν σημαντικός πόλος αναψυχής, αφού εκτός από τα θαλάσσια λουτρά, διέθετε ξενοδοχεία, θέατρο, πλατεία και βέβαια τον σιδηρόδρομο. Τότε το Νέο Φάληρο έφτασε να έχει εκατό αρχοντικές κατοικίες και για τις ανάγκες της τέλεσης των πρώτων Ολυμπιακών αγώνων κατασκευάστηκε το «Ποδηλατοδρόμιο» που αργότερα έγινε το στάδιο Καραϊσκάκη. Ο σταθμός και η αποβάθρα του σιδηρόδρομου στο Φάληρο ήταν, όπως και σήμερα, πολύ κοντά στην οικία Σουρή.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα γνώρισε μεγάλη άνθηση ο πνευματισμός που αποσκοπούσε με διάφορα μέσα, στην επικοινωνία με το «πνευματικό βασίλειο» ή με τις ψυχές των νεκρών. Στηριζόταν στη θεωρία ότι ένα πνευματικό μέρος του ανθρώπου «επιζεί» μετά τον θάνατο του σώματος και μπορεί να επικοινωνεί με τους ζωντανούς, συνήθως μέσω κάποιου μέντιουμ. Το τέλος του 19ου αιώνα, η αξιοπιστία αυτού του κινήματος μειώθηκε, λόγω κατηγοριών για απάτη μεταξύ των μέντιουμ και τότε άρχισαν να εμφανίζονται επίσημες πνευματιστικές οργανώσεις.Το «σαλόνι του Σουρή» στο Νέο Φάληρο έγινε ένας πραγματικός πόλος έλξης για πολλούς διανοούμενους, ποιητές και συγγραφείς της εποχής. Στα μεταφυσικά πειράματα του Σουρή συμμετείχαν και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ο Μπάμπης Άννινος, ο Ιωάννης Πολέμης, ο Παύλος Νιρβάνας, ο Ιωάννης Δαμβέργης αλλά και επιφανείς πολιτικοί, όπως ο πρωθυπουργός Δεληγιάννης και ο δήμαρχος Αθηνών Σπυρίδων Μερκούρης. Ολοι αυτοί, προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν μεταφυσικά με πρόσωπα παλιότερων εποχών που φυσικά είχαν πεθάνει και τις φωτογραφίες τους είχαν αναρτήσει σε έναν τοίχο του «σαλονιού». Περιπαίζοντας τον τότε πρωθυπουργό Θεόδωρο Δεληγιάννη, ο Σουρής ταυτόχρονα αυτοσαρκάζεται:
Ο αρχιμάγος ο Σουρής
και το σουζέ ο Θοδωρής
Συναθροιστείτε πνεύματα
και απ΄ εμπρός και πίσω
ακούσατε το πρόσταγμα
Σουρή του αρχιμάγου
που έχει πρόσωπον… λαγού
και γενειάδα τράγου....
Η έπαυλη του Σουρή σήμερα ρημάζει. Κανείς δεν φρόντισε να την αναδείξει. Απλά υπάρχει εκεί μια πρόχειρη περίφραξη και μια πινακίδα που προειδοποιεί για το επικίνδυνο της εισόδου, λόγω «ερειπωμένου κτίσματος». Ο Δήμος του Πειραιά μπορεί ενδεχομένως, χαρακτηρίζοντάς το αρχικά διατηρητέο, να το σώσει. Αν θελήσει…
(Κεντρική φωτογραφία: “Φιλολογικό Σαλόνι του Σουρή” - Φωτογραφία που ανήκει στην Μυρτώ Δουμπιώτη, δευτερότοκο κόρη του Γεωργίου Σουρή.
Διακρίνονται: Ι. Δαμβέργης, Μπάμπης Άννινος, Γεώργιος Ροϊλός, Άδωνις Κύρου, Κρίτων Σουρής (γιος του Σουρή), Κωστής Παλαμάς, Γεώργιος Στρατήγης, Ιωάννης Πολέμης, Περικλής Γιαννόπουλος, ο ίδιος ο ποιητής, η κόρη του Έλλη Σουρή-Μοσχονά, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Γεώργιος Πωπ, ο Μιλτιάδης Μαλακάσης, ο Γεράσιμος Βώκος, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος (Ζαν Μωρεάς), η Δέσποινα Κωνσταντινίδου (πεθερά του Γεωργίου Σουρή) και ο Ανδρέας Καρκαβίτσας).
