Σε έναν κόσμο που επιστρέφει απροκάλυπτα στη λογική της ωμής ισχύος και της επικυριαρχίας, η Ελλάδα καλείται να απαντήσει σε ένα υπαρξιακό ερώτημα: θα πορευθεί με πυξίδα το Διεθνές Δίκαιο ή θα αποδεχθεί σιωπηρά ότι οι κανόνες ισχύουν μόνο για τους αδύναμους; Η απάντηση δεν είναι θεωρητική, είναι υπαρξιακή. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Στον δημόσιο ελληνικό λόγο έχει παγιωθεί ένας επικίνδυνος διχασμός. Από τη μία πλευρά, όσοι υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα οφείλει να «είναι με τους ισχυρούς»επιλεκτικά,  με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ποτέ όμως με τη Ρωσία. Από την άλλη, όσοι επιμένουν ότι για χώρες όπως η Ελλάδα, η μόνη ρεαλιστική άμυνα είναι η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και στη διεθνή νομιμότητα,  δηλαδή ακριβώς σε εκείνους τους κανόνες που παραβιάζονται συστηματικά από τα ισχυρά κράτη του πλανήτη, τα οποία διαθέτουν συντριπτική στρατιωτική ισχύ.

Η αντιπαράθεση αυτή δεν είναι ακαδημαϊκή. Είναι βαθιά πολιτική και εθνική. Διότι η Ελλάδα δεν είναι υπερδύναμη. Είναι κράτος με ανοιχτά εθνικά ζητήματα, με αναθεωρητικό γείτονα και με ζωτική ανάγκη ύπαρξης θεσμικών κανόνων. Γι’ αυτό και δεν έχει την πολυτέλεια των αυταπατών: ούτε μπορεί να επενδύει αποκλειστικά σε «συμμαχίες καλής θέλησης», ούτε να ταυτίζει τη στρατηγική της επιβίωση με την εκάστοτε βούληση των ισχυρών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δημόσια στάση του Έλληνα Πρωθυπουργού αποκτά βαρύνουσα σημασία. Η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη, με αφορμή τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλασε κυρίαρχο κράτος–μέλος του ΟΗΕ και τη σύλληψη–απαγωγή του εκλεγμένου Προέδρου της χώρας, ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα», δεν είναι μια ουδέτερη φράση. Είναι μια πολιτικά και διπλωματικά προβληματική τοποθέτηση, με αρνητικό αποτύπωμα για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Διότι για την Ελλάδα, η νομιμότητα είναι πάντοτε η στιγμή, δεν είναι η εξαίρεση. Όταν σιωπάς μπροστά στην παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου από συμμάχους, ακυρώνεις το μόνο επιχείρημα που μπορεί αύριο να σε προστατεύσει απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο. Η επιλεκτική ευαισθησία δεν είναι ρεαλισμός. Είναι στρατηγική μυωπία. Είναι αποδοχή της ήττας χωρίς καν να δοθεί και η ύστατη  μάχη των χαρακωμάτων.

Η παρέμβαση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια στη Βουλή κινήθηκε, σε διαφορετικό θεσμικό τόνο. Η ρητή αναφορά του στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και η κατάθεση στα πρακτικά της επίσημης ελληνικής δήλωσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας επιβεβαιώνουν μια θεμελιώδη αλήθεια: ο «εναγκαλισμός» με το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι ιδεολογική επιλογή, αλλά διαχρονικό θεμέλιο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.Και δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Αν το Διεθνές Δίκαιο μετατραπεί οριστικά σε εργαλείο των ισχυρών και όχι σε ασπίδα των αδυνάτων, τότε για την Ελλάδα και για την Κύπρο,  δεν απομένει κανένα σταθερό έδαφος. Ούτε στο Αιγαίο, ούτε στην Ανατολική Μεσόγειο, ούτε στο Κυπριακό. Θα καταστούν αντικείμενα του τουρκικού αναθεωρητισμού και της στρατιωτικής ισχύος μιας «συμμάχου στο ΝΑΤΟ» Τουρκίας, που αμφισβητεί ευθέως σύνορα και κυριαρχικά δικαιώματα, ελληνικά και ελληνοκυπριακά.

Η Ελλάδα χρειάζεται συμμαχίες. Όχι όμως οποιεσδήποτε συμμαχίες, αλλά συμμαχίες αμοιβαιότητας και θεσμικής αλληλεγγύης. Και ταυτόχρονα χρειάζεται στρατηγική αυτονομία εντός των συμμαχιών. Χρειάζεται καθαρές θέσεις, όχι σιωπές. Συνέπεια, όχι επιλεκτική εφαρμογή αρχών.

Είναι προφανές ότι, η διεθνής σκηνή εισέρχεται σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη φάση. Η αμερικανική πολιτική επιστρέφει , χωρίς προσχήματα πλέον,  σε μια ωμή λογική επικυριαρχίας. Το λεγόμενο «νέο Δόγμα Μονρόε» δεν είναι ιστορική αναφορά, αλλά ενεργή στρατηγική: έλεγχος του δυτικού ημισφαιρίου, από τη Γροιλανδία έως τη Λατινική Αμερική. Η απαγωγή του ΝικολάςΜαδούρο και η de facto ανάληψη της διοίκησης της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ,  δεν είναι διπλωματικό επεισόδιο.Είναι μήνυμα ισχύος και προειδοποίηση.Κυρίως, συνιστούν επίσημη ανακοίνωση ενός νέου καθεστώτος διεθνών σχέσεων, από τις ΗΠΑ, που είναι μόνιμο μέλος του Σ.Α. του ΟΗΕ, ενός οργανισμού που έχει καταρρεύσει ηθικά και πολιτικά.

Το ερώτημα είναι αμείλικτο: όταν οι ΗΠΑ νομιμοποιούν προσάρτηση, απαγωγή ηγετών και στρατιωτική επιβολή, με ποια αξιοπιστία, με ποιο ηθικό κύρος,  θα καταδικάσουν τη Ρωσία στην Ουκρανία ή την Κίνα αν κινηθεί στρατιωτικά στην Ταϊβάν;

Και ποια θα είναι η θέση της Ευρώπης  και της Ελλάδας;

Η επίθεση στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Είναι η αποδόμηση της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης από τον ίδιο τον βασικό της εγγυητή. Και το κενό που δημιουργείται είναι τεράστιο.

Η Ευρώπη αναδεικνύεται στον μεγάλο αδύναμο κρίκο: οικονομικά εξαντλημένη, στρατηγικά εξαρτημένη, πολιτικά ανυπόληπτη, στρατιωτικά ανύπαρκτη.  Στο Ουκρανικό, στη Μέση Ανατολή, στη Συρία, στον Καύκασο, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περιθωριοποιηθεί και ταπεινωθεί ως γεωπολιτικός παίκτης. Η σημερινή πολιτική της ηγεσία αποδεικνύεται κατώτερη των περιστάσεων, αδυνατώντας να υπερασπιστεί αμιγώς ευρωπαϊκά συμφέροντα, σύρεται πίσω από τις επιλογές ενός απρόβλεπτου και ανερμάτιστου Αμερικανού προέδρου.

Την ίδια στιγμή, η ρήξη ΗΠΑ–Ε.Ε. για το Ουκρανικό βαθαίνει. Ενώ η Ουάσιγκτον αναζητεί διέξοδο, οι ευρωπαϊκοί «σκληροί», Μακρόν, Μερτς, φον ντερ Λάιεν και ΚάγιαΚάλας,  επιμένουν στη στρατηγική της αέναης κλιμάκωσης, με αιχμή τη μονοδιάστατη στήριξη Ζελένσκι και τη συζήτηση αποστολής ευρωπαϊκής χερσαίας στρατιωτικής δύναμης για τήρηση εκεχειρίας. Ποιας εκεχειρίας; Ποιος την συμφώνησε που και πότε;

Η Ρωσία έχει προειδοποιήσει ότι, ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη στην Ουκρανία,  δεν θα τη θεωρήσει ειρηνευτική αλλά εχθρική. Η Ελλάδα δηλώνει ότι δεν θα στείλει στρατιώτες στην Ουκρανία, αφήνει όμως ανοικτό το ενδεχόμενο αποστολής ελληνικών φρεγατών σε ευρωπαϊκή ναυτική αρμάδα, για ναυτική επιτήρηση σε εμπόλεμη ζώνη, απέναντι, στο ρωσικό πολεμικό ναυτικό ....

Σε έναν κόσμο που φλέγεται, η στρατηγική ασάφεια δεν είναι ουδετερότητα. Είναι επικίνδυνη αυταπάτη. Και οι αυταπάτες, στην Ιστορία, πληρώνονται με εθνικό κόστος.

Σε αυτό το περιβάλλον, η υπεράσπιση της διεθνούς νομιμότητας δεν είναι ηθικός μαξιμαλισμός. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Διότι όταν οι κανόνες καταρρέουν, οι μικροί πληρώνουν πρώτοι το τίμημα. Και η Ιστορία δεν συγχωρεί εκείνους που πίστεψαν ότι η σιωπή τους θα τους προστατεύσει.