Μια ακόμη δύσκολη χρονιά με τους ελαιοπαραγωγούς και το αντιλαμβάνεται ο καθένας που έχει την ελάχιστη σχέση με αυτούς. Απλά και ξεκάθαρα, όλοι πιστεύουν ότι δεν θα αργήσει το τέλος της καλλιέργειας για ένα πολύ μεγάλο ποσοστό. Και το άλλο θα μείνει να την κρατάει με νύχια και με δόντια καθώς δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά. Το κόστος καλλιέργειας εκτινάσσεται, οι τιμές παραμένουν καθηλωμένες, τα εργατικά χέρια λείπουν και διαμορφώνονται αμοιβές απαγορευτικές για εκείνους που δεν έχουν… χόμπι τις ελιές, η διαδοχή στην καλλιέργεια φαντάζει όνειρο ανεκπλήρωτο. Ολο και περισσότεροι που δεν ζουν από τις ελιές αλλά τις έχουν ως συμπληρωματικό εισόδημα, σκέφτονται «να τις ξεφορτωθούν».
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι «κεραυνός εν αιθρία» αλλά η λογική απόληξη εκείνων που επισημαίνονται εδώ και δεκαετίες και συμπυκνώνονται στην απουσία «εθνικής πολιτικής» για ένα προϊόν που έζησε γενιές και γενιές τα μεταπολεμικά χρόνια όταν η ελιά άρχισε να παίρνει για τα καλά τη θέση της σταφίδας. Μπορεί η καλλιέργεια της ελιάς να έρχεται από τα βάθη της αρχαιότητας, όμως η Μεσσηνία άρχισε να γίνεται ελαιοπαραγωγός περιοχής με την έννοια της κυριαρχίας του προϊόντος, από τη δεκαετία του 1960. Μια καλλιέργεια που εντατικοποιήθηκε καθώς φαινόταν ότι η σταφίδα δεν είχε μέλλον, αναπτύχθηκε μέσα στις καλλιέργειες της κορινθιακής και όταν εμφανίστηκαν τα προγράμματα εκρίζωσης αναδείχθηκε απολύτως κυρίαρχη σε ολόκληρη τη Μεσσηνία.
Εδώ και πολλά χρόνια η συζήτηση για τη «διαφήμιση και προώθηση» του έξτρα παρθένου ελαιολάδου δίνει και παίρνει αλλά το αποτέλεσμα όχι μόνον είναι μηδενικό αλλά σημειώνεται και υποχώρηση της κατανάλωσης μέσα στη χώρα μας. Βασικός λόγος οι ριζικές αλλαγές στην οικονομία και την κοινωνία που οδηγούν σε αλματώδη ανάπτυξη του «έτοιμου φαγητού», στις συστάσεις για περιορισμούς στην κατανάλωση λιπαρών ουσιών ακόμη και στις… συσκευές για το μαγείρεμα. Πρόκειται για μια γενικευμένη τάση η οποία είναι ανεξάρτητη από την δυνατότητα αγοράς ελαιολάδου, δωρεάν από την οικογένεια το έχουν τα παιδιά αλλά καταναλώνουν όλο και λιγότερο. Οι προσπάθειες για καθιέρωση του έξτρα παρθένου ελαιολάδου στην εστίαση απέτυχαν παταγωδώς ως προς τους στόχους και οι λόγοι είναι πολλοί. Η εκτίναξη της ακρίβειας έστειλε στα ύψη το κόστος της εστίασης και οι περιορισμοί ξεκινούν από εκεί που υπάρχουν φθηνότερες εναλλακτικές. Και η κατηγορία «έλαια» έχει πολλές πέραν του έξτρα παρθένου ελαιολάδου. Το οποίο σερβίρεται – αν σερβίρεται – στην προβλεπόμενη συσκευασία σε ελάχιστα καταστήματα. Για το… τσουκάλι ούτε που το συζητάμε πλέον.
Και η «τιμή» είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο γύρω από το οποίο τα τελευταία χρόνια ζήσαμε καταστάσεις που βαραίνουν σήμερα. Αρχικά ήμουν από τους «απαισιόδοξους» που τόνιζαν ότι δυστυχώς οι τιμές…. ήρθαν για να μείνουν όταν αυτές έπαιζαν γύρω στα 3 ευρώ και θεωρούσα αναγκαίο ένα εθνικό σχέδιο. Συνέχιζα να είμαι «απαισιόδοξος» και όταν αιφνιδιαστικά οι τιμές εκτινάχθηκαν γιατί καταστράφηκε η παραγωγή της Ισπανίας. Τότε το ελαιόλαδο έπεσε θύμα της τρομοκρατίας των μέσων ενημέρωσης. Τα οποία μιλούσαν για «χρυσάφι» προβάλλοντας τις τιμές στο ράφι και έδιναν την εντύπωση ότι οι ελαιοπαραγωγοί τρώγανε με χρυσά κουτάλια. Εφτασαν στο σημείο να θεωρούν… πανελλαδική είδηση την κλοπή τσουβαλιών με ελιές λόγω της… τιμής του ελαιολάδου, ενώ είναι γνωστό ότι τέτοια φαινόμενα έχουμε παλαιόθεν και κάθε χρόνο. Εσπευσαν τότε πολλοί να ξελογγώσουν τις ελιές που είχαν παρατήσει και να τις καλλιεργήσουν πιστεύοντας ότι… θα πιάσουν την καλή.
Οι τιμές σταδιακά υποχώρησαν όταν ήρθε στα ίσια της η παραγωγή αλλά έμειναν οι εχθροί της ελιάς. Οι οποίοι κάθε χρόνο προκαλούν τεράστιες καταστροφές στο προϊόν καθώς οι κλιματολογικές συνθήκες έχουν αλλάξει, οι πληθυσμοί του δάκου γίνονται απειλητικοί με τη βοήθεια της αδιαφορίας των αρμοδίων που έχουν την ευθύνη έγκαιρης οργάνωσης της καταπολέμησης. Το γλοιοσπόριο έχει εγκατασταθεί κανονικά και καταστρέφει ολόκληρες χρονιές. Όλα αυτά προσθέτουν σημαντικό κόστος για όποιον θέλει να σώσει τη σοδειά του, αυξάνουν τους κινδύνους και αποθαρρύνουν την καλλιέργεια.
Σε όλα αυτά φέτος προστέθηκε με τραγικό το ζήτημα της καταβολής της επιδότησης. Με διθυράμβους αρχές Αυγούστου ανακοινώθηκε η «κρατική αίτηση ενίσχυσης» αλλά όταν πήγαν να την βάλουν μπροστά… δεν έπαιρνε με τίποτε. Παράταση την παράταση και η ταλαιπωρία των αγροτών αφάνταστη, ουρές έξω από το γραφεία της Ενωσης από τις 4 το πρωί, η ηλεκτρονική γραφειοκρατία στο απόγειό της, το κτηματολόγιο ένα χάος και οι «προγραμματάκηδες» δεν κατάφεραν να ενοποιήσουν τα αρχεία υποχρεώνοντας τους παραγωγούς να βρουν αυτοί τα στοιχεία και να τα προσκομίσουν, καθώς είναι σκόρπια σε διάφορες… πλατφόρμες. Ετσι μπήκαμε στην παραγωγή και ακόμη τα (διαρκώς μειούμενα) ποσά των επιδοτήσεων δεν έχουν πιστωθεί στους λογαριασμούς των παραγωγών, πιέζοντας εκ των πραγμάτων και τη διαμόρφωση των τιμών προς τα κάτω καθώς οι παραγωγοί θα πρέπει να ανταπεξέλθουν στα έξοδα και αφού δεν πήραν επιδότηση ακόμη θα πρέπει να εκποιήσουν μέρος της παραγωγής. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης για τις τρομακτικές ευθύνες της κυβέρνησης, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι (και) με την αξιοποίηση του σχετικού Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι Ιταλοί ελαιοπαραγωγοί έχουν πάρει την επιδότηση από τις 26 Ιουλίου.
Οι Ιταλοί όμως δεν μένουν εκεί: Αγροτικές οργανώσεις και οργανώσεις ελαιοτριβέων με το κίνημα «Υπερηφάνεια της ελαιοκαλλιέργειας». Η εθνική επιτροπή του κινήματος συντονίζει τη δράση κυρίως στο Νότια Ιταλία και την Απουλία, οργανώνοντας συλλαλητήρια στις πόλεις των ελαιοπαραγωγικών περιοχών, ακόμη και στη Ρώμη. Οι διαμαρτυρίες έχουν να κάνουν με την κατάρρευση των τιμών (κάτω από το μισό σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα), το υψηλό κόστος παραγωγής (καύσιμα, λιπάσματα κλπ.) και τα αδιάθετα αποθέματα λόγω εισαγωγών από άλλες χώρες. Οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται παρότι η κυβέρνηση προχώρησε σε ορισμένα μέτρα στήριξης. Κατ’ αρχήν χρηματοδοτεί με 300 εκ. ευρώ το «εθνικό σχέδιο ελαιοκαλλιέργειας 2026-2030». Χρηματοδοτεί με 40 εκ. ευρώ ένα πακέτο ρευστότητας για να αντιμετωπιστεί η πίεση στις τιμές. Πιέζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επιδότηση πρωτοβουλιών όπως η ιδιωτική αποθεματοποίηση. Και προχωρά στην αυστηροποίηση των ελέγχων και την εφαρμογή ψηφιακού συστήματος ιχνηλασιμότητας για τον εντοπισμό της «ιταλοποίησης» εισαγομένων (νομίμως ή παρανόμως) ελαιολάδων. Στην Ισπανία και εν μέσω αντιδράσεων από την «επιτροπή ανταγωνισμού» αποφασίστηκε η υποχρεωτική απόσυρση του 12% της παραγωγής μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου 2027 για να συγκρατηθεί η πτώση των τιμών. Τώρα αν αναρωτηθεί κανένας τι γίνεται στην Ελλάδα, θα εισπράξει βαθύτατη απογοήτευση. Κανένα κίνημα, κανένα μέτρο παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζουμε και τα μεγαλύτερα προβλήματα. Τόσο που αναγκάστηκε ομόφωνα το Περιφερειακό Συμβούλιο Πελοποννήσου να ζητήσει μέτρα στήριξης των ελαιοπαραγωγών.
Και ενώ ο κόσμος βράζει, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αντί να συναντήσει τον κόσμο της ελαιοπαραγωγής και να μιλήσει με τους ανθρώπους της, προτίμησε να επισκεφθεί την μεγάλη θερμοκηπιακή μονάδα που φτιάχνει με κρατικό χρήμα (πάνω από 50% η επιδότηση και τα υπόλοιπα… είναι γνωστά) από το πρόγραμμα αντιμετώπισης της απολιγνιτοποίησης, η οποία είναι συμφερόντων του φίλου του Αλαφούζου. Και να διακηρύξει ότι «αυτό είναι το μέλλον της γεωργίας στην Ελλάδα», δηλαδή μια γεωργία των επιχειρηματιών χωρίς γεωργούς αλλά με εργάτες γης και περιστασιακή απασχόληση. Εμμέσως διακήρυξε ότι η ελαιοκαλλιέργεια δεν έχει μέλλον…
