Η διεθνής τάξη μετακινείται επικίνδυνα από το δίκαιο των θεσμών στο δίκαιο του ισχυρού.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναπροσδιορίζουν επιθετικά τον γεωστρατηγικό τους ρόλο σε τρία κρίσιμα μέτωπα: την Αρκτική, τη Μέση Ανατολή και τη διεθνή θεσμική τάξη. Κοινός παρονομαστής δεν είναι οι θεσμοί, αλλά η ισχύς. Όχι η πολυμερής νομιμοποίηση, αλλά το διαπραγματευτικό παζάρι.

Στη Γροιλανδία, η Ουάσινγκτον επιδιώκει την αναθεώρηση της αμυντικής συμφωνίας με τη Δανία, ώστε να αρθούν οι περιορισμοί στη στρατιωτική της παρουσία. Η περιοχή δεν είναι απλώς αρκτικός πάγος, αλλά κόμβος στρατηγικού ανταγωνισμού με Ρωσία και Κίνα, πλούσιος σε σπάνιες γαίες, ενεργειακούς πόρους και νέους διαύλους ναυσιπλοΐας.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στη Μέση Ανατολή. Με αφορμή το μέλλον της Γάζας, ο Ντόναλντ Τραμπ προωθεί τη δημιουργία ενός πολυεθνικού συνασπισμού με επενδυτικό και δυνητικά στρατιωτικό ρόλο, παρουσιάζοντάς τον, ως απάντηση στην «αναποτελεσματικότητα» του ΟΗΕ! Στην πράξη, πρόκειται για ευθεία αμφισβήτηση της διεθνούς θεσμικής αρχιτεκτονικής και, εμμέσως, της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τη Washington Post, 23 χώρες έχουν ανταποκριθεί, μεταξύ τους και η Τουρκία. Η Ε.Ε. παρακολουθεί, διχασμένη και αμήχανη, όπως και η Ελλάδα.
Τρίτο μέτωπο, το Ιράν. Η αποστολή ισχυρής αμερικανικής ναυτικής δύναμης στον Περσικό Κόλπο επαναφέρει το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης. Οι δηλώσεις Τραμπ κινούνται μεταξύ απειλής και αυτοσυγκράτησης, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: η αποτροπή προηγείται της διπλωματίας.

Αμερικανοτουρκικές σχέσεις: Στον στρατιωτικό τομέα, οι σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας κινούνται πλέον στη γκρίζα ζώνη της αναγκαίας ανοχής.Η Άγκυρα αναλαμβάνει επιχειρήσεις που οι ΗΠΑ και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να αναλάβουν, ιδίως στη βόρεια Συρία και σε περιοχές από τις οποίες η Ουάσινγκτον επιδιώκει σταδιακή απεμπλοκή. Το τίμημα είναι βαρύ: οι Κούρδοι, επί χρόνια στυλοβάτες της αμερικανικής πολιτικής κατά του ISIS, μετατρέπονται σε διαπραγματεύσιμο μέγεθος. Χάριν της «χρησιμότητας» του Ερντογάν, οι ΗΠΑ συναινούν σιωπηρά στην αποδυνάμωση ή και εξουδετέρωσή τους, επιβεβαιώνοντας ότι στη Μέση Ανατολή η στρατηγική αξία υπερισχύει των αρχών.
Σε αυτό το διεθνές περιβάλλον, οι συμμαχίες δεν είναι συναισθηματικές. Είναι εργαλειακές.

Στα ελληνοτουρκικά δεν υπάρχει κρίση. Υπάρχει εκκρεμότητα. Και οι εκκρεμότητες, σε περιόδους γεωπολιτικής ρευστότητας, δεν παγώνουν , επανέρχονται.
Η στρατιωτική σύμπραξη Ελλάδας–Ισραήλ αποκτά, έτσι, ειδικό βάρος που υπερβαίνει τη διπλωματία. Εντάσσεται στη λογική της επιβολής δια της ισχύος, ως μέσο διαχείρισης γεωπολιτικών εκκρεμοτήτων σε περιβάλλον αυξανόμενων αναταράξεων.

Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι θα έχει «πολύ σημαντική τηλεφωνική επικοινωνία» με τον Ταγίπ Ερντογάν δεν ήταν φιλοφρόνηση. Ήταν μήνυμα. Η συνομιλία έγινε και στο τραπέζι τέθηκαν η Συρία, το ISIS, οι τζιχαντιστές των φυλακών, οι Κούρδοι της Συρίας και η εδαφική ακεραιότητα της Συρίας. Με προσωπική πρόσκληση Τραμπ, ο Ερντογάν εντάσσεται και στο λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη Γάζα.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Άγκυρα δεν θέλει ρόλο παρατηρητή. Διεκδικεί θέση περιφερειακού ρυθμιστή, με αμερικανική ανοχή.
Εδώ αναδεικνύεται η κεντρική αμερικανική αντίφαση. Οι ΗΠΑ στηρίζουν στρατιωτικά και πολιτικά το Ισραήλ στη Γάζα και απέναντι στο Ιράν. Συνεργάζονται στενά στην Ανατολική Μεσόγειο, στην ενέργεια, στην τεχνολογία αιχμής και στα προηγμένα οπλικά συστήματα. Την ίδια στιγμή, όμως, χρειάζονται την Τουρκία: στη Συρία, στο ΝΑΤΟ ή σε μια «αλά καρτ» Δύση, όπως την αντιλαμβάνεται ο Τραμπ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν σκέφτεται με όρους θεσμών, αλλά με όρους συναλλαγής ισχύος. Το Νταβός, η Γροιλανδία, το ΝΑΤΟ, η Ε.Ε., η Μέση Ανατολή, όλα βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι διαπραγμάτευσης.Η ανερμάτιστη αλλά και διεκδικητική πολιτική Τραμπ έχει ρίξει τις ευρωατλαντικές σχέσεις στο καναβάτσο. Η Δυτική Συμμαχία –ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, ΕΕ, Καναδάς, δείχνει σημάδια βαθιάς ρήξης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποιεί: «Η διατλαντική σχέση γίνεται όλο και πιο περίπλοκη και πρέπει να τη διαχειριστούμε με διαφορετικό τρόπο. Η Ευρώπη πρέπει να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της».

Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι καθαρό: να ενισχύσει τη στρατηγική της θέση χωρίς να μετατραπεί στο «εύκολο ισοδύναμο» μιας αμερικανικής εξισορρόπησης υπέρ της Τουρκίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική επιλογή είναι σαφής. Η Ελλάδα, επιλέγει να εμβαθύνει στρατηγικά, στρατιωτικά και πολιτικά τη σχέση της με το Ισραήλ, με αιχμή τη στρατιωτική ισχύ. Η πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Άμυνας Ελλάδας και Ισραήλ στην Αθήνα δεν ήταν τυπική. Συμφωνίες για πυραυλικά συστήματα PULS μεγάλου βεληνεκούς, αντιπυραυλική άμυνα, συμπαραγωγές drones, κοινές ασκήσεις, κυβερνοασφάλεια και ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών συνθέτουν μια συμμαχία ουσίας.
Αυτό εξηγεί και την τουρκική ενόχληση. Ο τουρκικός Τύπος δεν μίλησε για «δυσφορία», αλλά για απειλή. Ιδιαίτερη ένταση προκάλεσε η δήλωση του Ισραηλινού υπουργού Άμυνας ότι «όσοι ονειρεύονται αυτοκρατορίες, θα μας βρουν απέναντι», δήλωση που η Milliyet χαρακτήρισε σαφή ελληνοϊσραηλινή στρατιωτική προειδοποίηση προς την Άγκυρα.
Σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες μεταβάλλονται κατά το δοκούν των ισχυρών, η αποτροπή δεν είναι επιλογή. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Και για την Ελλάδα, αυτό είναι το μείζον.
Παραθέτουμε μία δήλωση – εκτίμηση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια, που δίνει και περίγραμμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων: «Η Ελλάδα έχει καθαρές εθνικές γραμμές, όχι κομματικές ή κυβερνητικές. Δεν θα επιτρέψουμε στην Τουρκία να θεωρήσει ότι μπορεί να μας επιβάλλει σιγή ή να αποδεχθούμε το “casusbelli” ως φυσιολογικό. Απειλές κατά των νησιών μας, η “Γαλάζια Πατρίδα” ή το τουρκολιβυκό δεν είναι αδιάφορα. Η χώρα δεν θα κάνει αυτό το λάθος, διατηρώντας σαφή και αδιαπραγμάτευτη στάση απέναντι σε διεκδικήσεις εκτός διεθνούς δικαίου.»
Καταλήγοντας, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της ουδετερότητας ούτε της αναμονής. Σε ένα περιβάλλον όπου οι ισχυροί επαναχαράσσουν ρόλους και οι σύμμαχοι «ανακυκλώνονται», η αποτροπή, οι σταθερές συμμαχίες και η στρατηγική σαφήνεια αποτελούν μονόδρομο. Όχι ως επίδειξη δύναμης, αλλά ως εγγύηση επιβίωσης σε έναν κόσμο χωρίς σταθερά όρια.
Όταν οι θεσμοί σιωπούν, στον κόσμο της ισχύος η αδυναμία δεν είναι θέση , είναι διαπραγματεύσιμος λογαριασμός.