Με αφετηρία τη δική της εμπειρία στην επιχειρηματικότητα, τον τουρισμό και την ελαιοπαραγωγή, εξηγεί γιατί το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση των αφίξεων ή της παραγωγής, αλλά το πόση αξία παραμένει στον τόπο και επιστρέφει στις τοπικές επιχειρήσεις, στους παραγωγούς και στις οικογένειες της Μεσσηνίας.

Η Μεσσηνία διαθέτει ισχυρό τουριστικό προϊόν και διεθνώς αναγνωρισμένα αγροτικά προϊόντα. Γιατί επιμένετε ότι οι δύο αυτοί τομείς πρέπει να συνδεθούν περισσότερο;

Γιατί σήμερα εξακολουθούν, σε μεγάλο βαθμό, να λειτουργούν ως δύο παράλληλοι κόσμοι, ενώ στην πραγματικότητα αποτελούν κρίκους της ίδιας οικονομικής αλυσίδας. Ο επισκέπτης δεν επιλέγει τη Μεσσηνία μόνο για ένα κατάλυμα ή για ένα όμορφο τοπίο. Θέλει να γνωρίσει τη γεύση, την ιστορία, τους ανθρώπους και τον τρόπο ζωής του τόπου. Αντίστοιχα, ο παραγωγός δεν χρειάζεται απλώς έναν ακόμη αγοραστή. Χρειάζεται σταθερή πρόσβαση στην αγορά, δίκαιους όρους συνεργασίας και τη δυνατότητα το προϊόν του να φτάνει στον τελικό καταναλωτή με τη δική του ταυτότητα.

Όταν αυτά τα δύο συναντώνται σωστά, κερδίζουν όλοι. Ο επισκέπτης αποκτά μια πιο αυθεντική εμπειρία, η τουριστική επιχείρηση αναβαθμίζει την πρότασή της και ο παραγωγός αποκτά ένα σταθερότερο κανάλι διάθεσης και προβολής. Κυρίως, μεγαλύτερο μέρος της αξίας που δημιουργείται παραμένει στη Μεσσηνία.

Τι εμποδίζει σήμερα αυτή τη συνεργασία να γίνει συστηματική;

Δεν λείπει η καλή πρόθεση. Λείπει συχνά η οργάνωση. Μια επιχείρηση φιλοξενίας ή εστίασης χρειάζεται συνέπεια στην ποιότητα, συγκεκριμένες ποσότητες, έγκαιρη ενημέρωση, σωστή τυποποίηση και δυνατότητα προγραμματισμού. Από την άλλη πλευρά, ο παραγωγός χρειάζεται σαφείς όρους, προβλεψιμότητα και μια συνεργασία που δεν θα εξαρτάται μόνο από μια περιστασιακή παραγγελία.

Υπάρχουν επίσης μικρές μονάδες με εξαιρετικά προϊόντα που δυσκολεύονται να επενδύσουν στη συσκευασία, στην πιστοποίηση ή στην ψηφιακή τους παρουσία. Άρα δεν αρκεί να λέμε γενικά «να βάλουμε περισσότερα τοπικά προϊόντα στα ξενοδοχεία». Πρέπει να δημιουργήσουμε τις πρακτικές προϋποθέσεις ώστε αυτή η σχέση να είναι αξιόπιστη και βιώσιμη και για τις δύο πλευρές.

Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι πρώτες συγκεκριμένες κινήσεις;

Θα ξεκινούσα από μια οργανωμένη χαρτογράφηση: ποια προϊόντα παράγονται, σε ποιες ποσότητες, με ποιες προδιαγραφές και ποιες ανάγκες έχουν οι επιχειρήσεις φιλοξενίας και εστίασης. Πάνω σε αυτή τη βάση μπορεί να δημιουργηθεί ένα διαρκώς ενημερωμένο δίκτυο τοπικών προμηθευτών και επαγγελματιών του τουρισμού.

Χρειάζονται επίσης κοινές προδιαγραφές συνεργασίας, πρακτική εκπαίδευση για παραγωγούς και επιχειρήσεις, καθώς και σταθερές συναντήσεις εργασίας με τη συμμετοχή των παραγωγικών φορέων, των επιμελητηρίων και της αυτοδιοίκησης. Όχι άλλη μία γενική διακήρυξη, αλλά ένας λειτουργικός μηχανισμός που θα λύνει καθημερινά προβλήματα: διαθεσιμότητα, ποιότητα, τυποποίηση, παραδόσεις και προγραμματισμό.

Πόσο σημαντική είναι η ταυτότητα του μεσσηνιακού προϊόντος;

Είναι καθοριστική. Η ποιότητα από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν μπορεί να αναγνωριστεί και να αφηγηθεί την προέλευσή της. Ο επισκέπτης θέλει να γνωρίζει ποιος παρήγαγε ένα προϊόν, από ποια περιοχή προέρχεται και τι το κάνει ξεχωριστό. Η τυποποίηση, η πιστοποίηση, η συσκευασία και η ψηφιακή παρουσία δεν είναι πολυτέλειες. Είναι τα εργαλεία που επιτρέπουν σε ένα ποιοτικό προϊόν να αποκτήσει ορατότητα και καλύτερη θέση στην αγορά.

Για εμένα, όμως, η ταυτότητα δεν σημαίνει ένα ακόμη γενικό σήμα. Σημαίνει συνέπεια, ιχνηλασιμότητα και αληθινή σύνδεση με τον παραγωγό και τον τόπο. Δεν πρέπει να μετατρέψουμε την τοπικότητα σε διαφημιστικό σύνθημα. Πρέπει να την κάνουμε αποδεδειγμένη αξία.

Μπορεί αυτή η σύνδεση να συμβάλει και στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου;

Βεβαίως, γιατί η Μεσσηνία έχει λόγους επίσκεψης που δεν περιορίζονται στους θερινούς μήνες. Η γαστρονομία, η ελαιοκομική εμπειρία, η φύση, οι πεζοπορικές διαδρομές, ο πολιτισμός και οι μικρές θεματικές διοργανώσεις μπορούν να δημιουργήσουν ουσιαστικό ενδιαφέρον σε μεγαλύτερο μέρος του χρόνου.

Οι επισκέψιμες μονάδες παραγωγής, οι γευσιγνωσίες, οι διαδρομές γαστρονομίας και η γνωριμία με την καλλιέργεια και τη μεταποίηση δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως σκηνοθετημένο θέαμα. Πρέπει να είναι αυθεντικές συναντήσεις με την πραγματική οικονομία και τους ανθρώπους του τόπου. Έτσι δημιουργούμε μια πιο ολοκληρωμένη εμπειρία και, ταυτόχρονα, μεγαλύτερη διάρκεια απασχόλησης μέσα στο έτος, περισσότερη σταθερότητα για τις επιχειρήσεις και πρόσθετες ευκαιρίες για τους παραγωγούς.

Υπάρχει κίνδυνος η συζήτηση για την τουριστική ανάπτυξη να μείνει μόνο στις αφίξεις και στις επενδύσεις;

Αυτός ο κίνδυνος υπάρχει όταν συζητάμε για την ανάπτυξη μόνο με όρους όγκου. Οι αφίξεις και οι επενδύσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν αρκούν για να μας πουν ποιος ωφελείται και αν το όφελος διαχέεται στην τοπική κοινωνία. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν δημιουργούνται σταθερές θέσεις εργασίας, αν οι τοπικές επιχειρήσεις εντάσσονται στην αλυσίδα προμηθειών, αν οι παραγωγοί αποκτούν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά και αν οι νέοι άνθρωποι βλέπουν μια πραγματική επαγγελματική προοπτική στον τόπο τους.

Η ανάπτυξη πρέπει να έχει τοπικό αποτύπωμα. Να προστατεύει τους πόρους που την καθιστούν δυνατή, να σέβεται την ταυτότητα κάθε περιοχής και να επιστρέφει μετρήσιμη αξία στις κοινότητες της Μεσσηνίας.

Ποιος πρέπει να αναλάβει τον συντονισμό αυτής της προσπάθειας;

Δεν πιστεύω σε μια λύση που θα σχεδιαστεί από έναν μόνο φορέα και θα επιβληθεί στους υπόλοιπους. Χρειάζεται σταθερή συνεργασία της αυτοδιοίκησης, των επιμελητηρίων, των παραγωγικών φορέων, των επαγγελματιών του τουρισμού, των επιχειρήσεων εστίασης και, φυσικά, των ίδιων των παραγωγών.

Ο ρόλος της αυτοδιοίκησης και των θεσμικών φορέων είναι να διευκολύνουν τη συνεργασία, να εξασφαλίζουν αξιόπιστη πληροφόρηση και να μειώνουν πρακτικά εμπόδια. Ο ρόλος της αγοράς είναι να μετατρέψει τη συνεργασία σε καθημερινή πρακτική. Και ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι να δώσει στους ανθρώπους τις δεξιότητες που χρειάζονται για να σταθούν με καλύτερους όρους σε αυτή την αλυσίδα. Η επιτυχία θα έρθει όταν όλοι γνωρίζουν τι αναλαμβάνουν και ποιο αποτέλεσμα επιδιώκουν.

Αναφέρεστε συχνά στη γυναικεία επιχειρηματικότητα. Πώς συνδέεται με αυτή την αναπτυξιακή πρόταση;

Στη Μεσσηνία υπάρχουν πολλές γυναίκες που παράγουν, μεταποιούν, δημιουργούν μικρές επιχειρήσεις, εργάζονται στον τουρισμό ή κρατούν ζωντανή μια οικογενειακή δραστηριότητα. Συχνά, όμως, η συμβολή τους παραμένει λιγότερο ορατή και η πρόσβασή τους σε χρηματοδότηση, επαγγελματικά δίκτυα και κατάρτιση παραμένει δυσκολότερη, ενώ συχνά επωμίζονται δυσανάλογο βάρος ευθυνών φροντίδας.

Η γυναικεία επιχειρηματικότητα δεν χρειάζεται μόνο ενθάρρυνση• χρειάζεται ουσιαστικές δυνατότητες πρόσβασης και ανάπτυξης. Ιδιαίτερα στην αγροδιατροφή, στον τουρισμό και στη μικρή μεταποίηση, αυτή η δυναμική μπορεί να δημιουργήσει πραγματική αξία για ολόκληρο τον τόπο.

Με ποια κριτήρια θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή η στρατηγική πέτυχε;

Με συγκεκριμένα αποτελέσματα. Με περισσότερες σταθερές συνεργασίες μεταξύ μεσσηνιακών επιχειρήσεων και παραγωγών. Με περισσότερα τοπικά προϊόντα που διαθέτουν ισχυρή ταυτότητα και φτάνουν στον επισκέπτη με το όνομα του δημιουργού τους. Με περισσότερες οργανωμένες εμπειρίες που λειτουργούν και πέρα από την υψηλή θερινή περίοδο. Με περισσότερες μικρές επιχειρήσεις και γυναίκες παραγωγούς που αποκτούν πρόσβαση στην αγορά.

Από την εμπειρία μου στην εκπαίδευση, την επιχειρηματικότητα, τον τουρισμό και την ελαιοπαραγωγή έχω μάθει ότι η ανάπτυξη δεν προκύπτει από αποσπασματικές κινήσεις. Χτίζεται όταν η γνώση μετατρέπεται σε οργάνωση, όταν οι συνεργασίες έχουν συνέχεια και όταν η ποιότητα ανταμείβεται με πραγματική πρόσβαση στην αγορά.

Η Μεσσηνία έχει τα προϊόντα, τον τόπο και τους ανθρώπους. Αυτό που χρειάζεται είναι να ενώσει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα συνεκτικό σχέδιο, ώστε η οικονομική δραστηριότητα να μετατρέπεται σε περισσότερη αξία για τις τοπικές κοινωνίες και σε περισσότερες ευκαιρίες για την επόμενη γενιά.

* Η Πέγκυ Νίκα–Παναγάκου είναι εκπαιδευτικός, επιχειρηματίας και ελαιοπαραγωγός