Κάθε πρωτοβουλία σχετικά με το ελαιόλαδο και το μέλλον του, έχει το δικό της ενδιαφέρον. Και επομένως η μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, δεν μπορεί παρά να παρά να συγκεντρώνει την προσοχή των ενδιαφερομένων. Και των «παραγόντων» βεβαίως, βεβαίως γιατί χωρίς αυτούς… δεν υπάρχει ζωή. Να με συγχωρούν δηλαδή όσοι πολιτικοί και πολιτικάντηδες έσπευσαν να μιλήσουν μετά τους εισηγητές της πρόσφατης εκδήλωσης στο Επιμελητήριο Μεσσηνίας. Λόγω άλλων υποχρεώσεων έμεινα μόνον στις εισηγήσεις, αλλά κατά πως διάβασα στο ρεπορτάζ του Θανάση Λαγού στην «Ελευθερία», για να συμπληρώσω την εικόνα που περιέγραψα.

Επί του θέματος και ορισμένες παρατηρήσεις:

1. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστημονικά η διερεύνηση της μεταβολής του κλίματος και η προβολή μοντέλων πρόγνωσης για το μέλλον και μάλιστα σχετικά «μικροκλιματικά» ανάλογα με τις περιοχές.

2. Η επιστημονική διαπίστωση για την ανατροπή των «ισορροπιών» που εξασφάλιζαν ένα ασφαλή τρόπο αντιμετώπισης των εχθρών της ελιάς, έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που ζούμε όσοι (ακόμη και «ερασιτεχνικά») ασχολούμαστε με την καλλιέργεια και την ελαιοσυγκομιδή.

Εκ των συμπερασμάτων και των διαπιστώσεων:

1. Αναδεικνύεται ως μείζον ζήτημα το μέλλον της άρδευσης, με μια θεωρητική ακροβασία ανάμεσα στη χρήση του νερού για τον τουρισμό ή τη γεωργία, αλλά με ουσιαστικό το θέμα των υποδομών για «αποθήκευση» του νερού προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε κρίσιμες εποχές: Μικρά φράγματα, λιμνοδεξαμενές, μικρές εγκαταστάσεις συλλογής νερού.

2. Η ανατροπή της ισορροπίας είναι δεδομένη και ορατή δια γυμνού οφθαλμού. Ο «οφθαλμός» όμως είναι ο ίδιος ο καλλιεργητής και ο γεωτεχνικός (δημόσιο υπάλληλος ή ελεύθερος επαγγελματίας). Κατά συνέπεια, καλλιεργητής και γεωτεχνικός θα πρέπει να είναι στο κτήμα όλο το χρόνο και ειδικά στις εποχές που είναι κρίσιμες για την καλλιέργεια. Και για να επεμβαίνουν αλλά και για να ενημερώνουν (εθελοντικά ασφαλώς) μια επιστημονική πλατφόρμα που θα έπρεπε να δημιουργηθεί παράλληλα με τις ανατεθειμένες μελέτες. Στην οποία θα εγγράφονται όλες οι πληροφορίες για εχθρούς και ασθένειες, για πληθυσμούς και αλληλεπιδράσεις. Μόνο με αυτό τον τρόπο και τις κλιματολογικές συνθήκες μπορούμε να έχουμε ενδεχομένως μια «απάντηση» για το πώς θα αντιμετωπιστεί η «κλιματική ανισορροπία».

Για όσους παίρνουν το λόγο και εκφράζουν το ενδιαφέρον για τους «αγρότες-ψηφοφόρους», η απαίτηση θα έπρεπε να είναι να μιλούν μόνον αν έχουν κάτι το συγκεκριμένο να πουν στους ενδιαφερόμενους από την άποψη των μέτρων. Διαφορετικά ας ακούν τι λένε οι άλλοι που ανησυχούν χωρίς να περιμένουν… ψήφους αλλά απαντήσεις στα ερωτήματα και τις αγωνίες τους. Διαφορετικά αυτές οι εκδηλώσεις θα είναι εκδηλώσεις επίδειξης πολιτικαντισμού με επιστημονική επίφαση.

Αλλά πέραν όλων αυτών, το πραγματικό ερώτημα είναι «πόσα χρόνια θα αντέξει ακόμη η ελληνική ελαιοκομία». Από ηλικιακή και μόνον άποψη, δίνω… πλούσια μια δεκαετία. Οσο δηλαδή μπορεί να πηγαίνουν στο κτήμα οι πρώτες μεταπολεμικές γενιές που έχουν ισχυρούς δεσμούς με τη γη. Και όσο οι μετανάστες εργάτες που έσωσαν την ελαιοπαραγωγή από την πρώιμη εγκατάλειψη, μπορούν ακόμη να συγκροτούν συνεργεία και αντέχουν να παλεύουν με «θεούς, καιρούς και δαίμονες». Οι νεότεροι άλλαξαν πλέον προσανατολισμό, έχουν δουλειές στον τόπο τους, πηγαίνουν σε πιο ελκυστικούς προορισμούς (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία). Θα μπορούσα να αφηγηθώ πολλές ιστορίες ανθρώπων με τους οποίους βρεθήκαμε στο χωράφι αλλά έριξαν «μαύρη πέτρα πίσω».

Ηδη πολύ μεγάλες εκτάσεις έχουν δοθεί με «σεμπριές» στους λίγους ανθρώπους που αγωνίζονται να κρατήσουν όρθια την ύπαιθρο και αναζητούν τρόπους για να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που έχουν ανοίξει. Μόνο που η λέξη «σέμπρος» είναι άγνωστη για εκείνους που δεν ενδιαφέρονται για τον αγρότη, δεν γνωρίζουν τίποτε από γεωργία και φροντίζουν να προωθούν με το αζημίωτο τα σχέδια διάλυσης της αγροτικής οικονομίας που απεργάζονται οι «αγορές» των Βρυξελλών. Και δεν είναι το άγνωστο της έννοιας, είναι και οι οικονομικές σχέσεις που παράγει αυτή η συνθήκη και κινδυνεύουν να τινάξουν στον αέρα το περιβόητο «ελαιοκομικό μητρώο» και την «δήλωση καλλιέργειας».

Εδώ πάμε σε μια άλλη «αμαρτωλή»ιστορία. Προ… αμνημονεύτων χρόνων ξεκίνησε η δημιουργία του ελαιοκομικού μητρώου. Η οποία όχι μόνον δεν τελείωσε αλλά ακόμη και δηλώσεις που έγιναν έμειναν στα… συρτάρια χωρίς να ενδιαφέρεται κανένας για την τύχη τους. Κανένας δεν ενδιαφέρθηκε, όλοι θεώρησαν ότι αυτό ήταν μια τυπική υποχρέωση για να συνεχιστούν οι επιδοτήσεις. Δεν εκτιμήθηκε ως επιστημονικό εργαλείο μέσα από το οποίο θα πρέπει να παρακολουθείται η πορεία της ελαιοκαλλιέργειας. Ένα εργαλείο που θα έπρεπε να ανανεώνεται συνεχώς με τις αλλαγές που γίνονται και στην καλλιέργεια και στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Εσκασε λοιπόν η μεγάλη ιστορία της απάτης των επιδοτήσεων, και κάποιοι το ξαναθυμήθηκαν εκ του πονηρού. Αντί να κοιτάξουν να ενοποιήσουν τα στοιχεία από τις πλατφόρμες που υπάρχουν και έχουν όλες τις πληροφορίες (ελαιοκομικό μητρώο, κτηματολόγιο, δηλώσεις ΟΣΔΕ), έβγαλαν μια απανταχούσα προς τους εκατοντάδες χιλιάδες καλλιεργητές (και ως τέτοιο λογίζουν και αυτόν που έχει περισσότερες από 21 ελιές!), να σπεύσουν να φτιάξουν μόνοι τους νέο ελαιοκομικό μητρώο. Προσκομίζοντας πάλι έγγραφα τα οποία έχουν καταθέσει. Ναυάγησαν όλες οι προθεσμίες, η υπόθεση πάει από παράταση σε παράταση και χρειάστηκε χρόνος για να καταλάβουν οι χαρτογιακάδες της πολιτικής και υπηρεσιακής ηγεσίας του υπουργείου, ότι με δύο ανθρώπους στις αρμόδιες διευθύνσεις (ΔΑΟΚ), θα χρειαστεί βάθος… δεκαετίας για να τελειώσει. Οπότε έδωσαν τη δυνατότητα συλλογής δηλώσεων σε Ενώσεις και ιδιώτες, με την ελπίδα ότι μπορεί να επιταχυνθεί η διαδικασία. Και όλος αυτός ο πανελλαδικός χαμός για να οδηγηθούν οι παραγωγοί μέχρι τη «δήλωση καλλιέργειας» και τα όσα παράλογα συμβαίνουν με αυτή. Πρακτικά όλη αυτή η ιστορία δεν οδηγεί πουθενά αλλού παρά στο «κυνήγι του ντενεκέ». Δεν το κάνουν απ’ ευθείας και έχουν τρόπους να το κάνουν χωρίς ιδιαίτερη… προσπάθεια. Γνωρίζουν όμως ότι αν αυτό εξελιχθεί απότομα «θα πέσει η κυβέρνηση» και κυριολεκτώ. Γι’ αυτό το πάνε σταδιακά ελπίζοντας ότι θα περιορίσουν τις αντιδράσεις. Ορθά κοφτά: Αν με οποιονδήποτε τρόπο φύγει από τη μέση ο «ντενεκές», η ελαιοκαλλιέργεια στον τόπο μας θα εκπνεύσει «πριν την ώρα της». Οι περισσότεροι παραγωγοί τα φέρνουν βόλτα με τα έξοδα συμπληρώνοντας εισόδημα από την πώληση με αυτή τη μέθοδο. Η «δίωξη» που προετοιμάζεται μεθοδικά με τις πιέσεις των βιομηχάνων, θα έχει ολέθρια αποτελέσματα για όλους. Οι ετεροεπαγγελματίες θα εγκαταλείψουν την καλλιέργεια, οι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες θα στενάξουν ακόμη περισσότερο, οι τιμές παραγωγού θα πάρουν την κατηφόρα και η κατανάλωση θα μειωθεί σημαντικά γιατί το ελαιόλαδο στο ράφι έχει διπλή τιμή από το ελαιόλαδο στο «ντενεκέ». Και αντί η κυβέρνηση (αυτή η όποια άλλη) να αναζητά τρόπους εξαφάνισης του παραδοσιακού τρόπου διακίνησης, θα έπρεπε να αναζητά τρόπους ασφαλούς «νομιμοποίησης».

Αναγκαία παρένθεση για να επιστρέψουμε στα της παραγωγής. Δεν είναι μόνο η δική μας αδυναμία (ή αδιαφορία, μπορείτε να το πείτε όπως θέλετε) να οργανωθεί η ελαιοκαλλιέργεια, αλλά και οι επιδόσεις των άλλων. Ενώ εδώ τα παραθαλάσσια ελαιοκτήματα προορίζονται για real estate και τα ορεινά για λόγγοι, στην υπόλοιπη Μεσόγειο οι ανταγωνιστές κάνουν άλματα. Από την ανερχόμενη Τουρκία μέχρι την «εκρηκτική» Τυνησία, η παραγωγή αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς και πιέζει τις παγκόσμιες τιμές. Σε μια εποχή που η κατανάλωση του έξτρα παρθένου ελαιολάδου έχει υποστεί πλήγμα από το πρόσφατο σοκ των τιμών παραγωγού την εποχή των μεγάλων καταστροφών. Και ο κλοιός σφίγγει, οι επιδοτήσεις εξαφανίζονται ενώ χώρες όπως η Τυνησία φέρνουν βιολογικό ελαιόλαδο στην αγορά σε πολύ χαμηλές τιμές καθώς εκεί η καλλιέργεια με αυτό τον τρόπο ευνοείται ακριβώς γιατί οι κλιματικές συνθήκες – που είναι η αφετηρία του σημειώματος -    περιορίζουν τους εχθρούς.

Στη θεωρία πολλά πράγματα έχουν ενδιαφέρον. Στην εφαρμογή επί εδάφους βρίσκεται το πρόβλημα. Και δυστυχώς η λογική «είμαστε μια ωραία κατάστασις» συνομιλούντες μεταξύ μας χωρίς να ακούν ούτε οι από πάνω, ούτε οι από κάτω, δεν μπορεί να οδηγήσει πουθενά…