Αν ο Βρετανός συγγραφέας Τζορτζ Όργουελ ζούσε σήμερα στην Ελλάδα πιθανότατα θα έκλεινε τονυπολογιστή και θα έλεγε: «Δεν μπορώ να συναγωνιστώ αυτούς τους σεναριογράφους». Γιατί εδώ η πραγματικότητα δεν ξεπερνά απλώς τη φαντασία· τη σατιρίζει με τρόπο εξευτελιστικό για την πραγματικότητα.

Ζούμε στην εποχή όπου τίποτα δεν ξεπουλιέται. Όλα «αξιοποιούνται». Η λέξη έγινε το καλύτερο απορρυπαντικό της πολιτικής. Καθαρίζει κάθε σχετική και ενοχλητική έννοια.

Δημόσια περιουσία; Αξιοποίηση. Πολιτιστική κληρονομιά; Αξιοποίηση. Νερό; Αξιοποίηση.

Αύριο, αν χρειαστεί, θα μας πουν ότι και ο αέρας δεν ιδιωτικοποιείται· απλώς αποκτά «σύγχρονο επιχειρηματικό μοντέλο αναπνοής».

Ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται σαν οικόπεδο προς αντιπαροχή. Οι αρχαιότητες δεν είναι πλέον η ψυχή ενός λαού, αλλά στοιχεία ενεργητικού σε κάποιο επιχειρηματικό σχέδιο.

Ο Παρθενώνας δεν είναι μνημείο· είναι, σχεδόν, brand.

Και η Ιστορία δεν γράφεται με αίμα, αγώνες και μνήμη, αλλά με PowerPoint, δείκτες αποδοτικότητας και πίνακες Excel.

Κάποτε οι πολιτικοί έδιναν όρκο πίστης στο Σύνταγμα. Σήμερα μοιάζει να δίνουν όρκο πίστης στους επικοινωνιολόγους. Δεν κυβερνούν με βάση το πρόβλημα, αλλά με βάση τη δημοσκόπηση.Αν το θερμόμετρο δείξει λαϊκή δυσαρέσκεια, δεν θεραπεύουν την ασθένεια, θα αλλάξουν το θερμόμετρο.

Και η κοινωνία; Ένα μέρος της έχει αποκτήσει ανοσία στην είδηση. Δεν σοκάρεται, δεν θυμώνει, δεν εκπλήσσεται. Σαν τον επιβάτη του Τιτανικού που παραγγέλνει δεύτερο ουίσκι επειδή το πλοίο γέρνει «κάπως λίγο».

Η ειρωνεία είναι ότι πολλοί επαναλαμβάνουν το περίφημο «όποιος δεν έχει να κρύψει τίποτα, δεν φοβάται την παρακολούθηση».

Με την ίδια λογική, όποιος δεν έχει τίποτα να κλέψει, ας αφήσει και το σπίτι του ξεκλείδωτο.

Τα δικαιώματα, όμως, δεν υπάρχουν για να προστατεύουν τους ενόχους. Υπάρχουν για να προστατεύουν τους πολίτες από την αυθαιρεσία της εξουσίας.

Κάθε φορά που ξεσπά μια τραγωδία, οι εργαζόμενοι βαφτίζονται «ήρωες». Και πράγματι πολλοί είναι. Όμως η λέξη έχει καταντήσει το πιο φτηνό πολιτικό παυσίπονο. Γιατί όταν όλα λειτουργούν σωστά, χρειάζονται καλά εκπαιδευμένοι επαγγελματίες. Όταν όλα καταρρέουν, τότε βαφτίζεις τον άνθρωπο που έκανε απλώς το καθήκον του «ήρωα» και εύχεσαι να μη σε ρωτήσει κανείς γιατί χρειάστηκε να γίνει ήρωας.

Τα δελτία ειδήσεων μοιάζουν πλέον με τηλεοπτικό λούνα παρκ. Η ίδια εικόνα παίζει ασταμάτητα, ο σχολιαστής υψώνει τη φωνή, τα παράθυρα γεμίζουν ειδικούς επί παντός επιστητού και η ουσία εξαφανίζεται σαν λαγός από καπέλο ταχυδακτυλουργού.

Αν η ενημέρωση ήταν άθλημα, θα είχε καταργηθεί το πρωτάθλημα και θα είχε απομείνει μόνο το τσίρκο.

Και μέσα σε όλα αυτά, οι λέξεις έχασαν το νόημά τους.

Η λογοδοσία βαφτίστηκε τοξικότητα. Η κριτική έγινε υπονόμευση. Η διαφωνία έγινε εχθροπάθεια. Η προπαγάνδα έγινε επικοινωνιακή στρατηγική. Η πραγματικότητα απέκτησε υπεύθυνο δημοσίων σχέσεων.

Υπάρχει όμως και το πιο επικίνδυνο φαινόμενο: η συνήθεια. Ο άνθρωπος συνηθίζει τα πάντα. Συνηθίζει την ακρίβεια, τις ουρές, τις υποσχέσεις, τις διαψεύσεις, τις κυβιστήσεις της πολιτικής, ακόμη και το παράλογο.

Όπως λέει και το ρητό, «αν βάλεις έναν βάτραχο σε νερό που ζεσταίνεται σιγά-σιγά, δεν αντιλαμβάνεται εγκαίρως τον κίνδυνο». Το ίδιο συμβαίνει και με τις κοινωνίες. Δεν καταλαβαίνουν πότε η ανοχή μετατρέπεται σε παραίτηση. Πότε οι αντοχές παράβρασαν.

Και κάπου εκεί εμφανίζονται οι επαγγελματίες της πολιτικής ηθικής. Εκείνοι που χθες κατήγγελλαν όσα σήμερα δικαιολογούν. Οι ίδιοι άνθρωποι που αλλάζουν θέση με την ευκολία που αλλάζουν γραβάτα και ύστερα μιλούν για συνέπεια. Αν η πολιτική κωλοτούμπα ήταν ολυμπιακό άθλημα, η Ελλάδα θα είχε εξασφαλίσει χρυσό μετάλλιο για πάρα πολλές από τις επόμενες διοργανώσεις.

Το πιο εντυπωσιακό, όμως, δεν είναι η εξουσία. Η εξουσία πάντοτε θα επιδιώκει περισσότερη δύναμη. Το πραγματικό ερώτημα είναι πόση δύναμη είμαστε διατεθειμένοι να της παραχωρήσουμε χωρίς να ζητήσουμε λογαριασμό.

Γιατί η δημοκρατία δεν πεθαίνει μόνο όταν φιμώνεται η αντιπολίτευση. Πεθαίνει όταν γελοιοποιείται η λογοδοσία. Όταν η διαφάνεια θεωρείται πολυτέλεια. Όταν η κριτική αντιμετωπίζεται ως απειλή και όχι ως προϋπόθεση της ελευθερίας.

Κάποτε λέγαμε ότι η Ελλάδα είναι η χώρα που γέννησε τη δημοκρατία. Σήμερα κινδυνεύουμε να γίνουμε η χώρα που την εκμισθώνει με δικαίωμα προαίρεσης αγοράς.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο πικρό αστείο της εποχής μας: δεν ζούμε σε μια χώρα όπου όλα πωλούνται. Ζούμε σε μια χώρα όπου όλα παρουσιάζονται ως επιτυχία, ακόμη κι όταν καταρρέουν. Γι’ αυτό στην μεγάλη πολιτική παράσταση των ημερών μας, το χειροκρότημα δεν είναι πάντα ένδειξη επιτυχίας. Μερικές φορές είναι απλώς ο ήχος μιας κοινωνίας που ξέχασε πότε έπρεπε να σηκωθεί από τη θέση της και να αποχωρήσε ή έστω να ξεράσει δημόσια από έντονες και ακατάσχετες στομαχικές διαταραχές.

Όμως ως κοινωνία έχουμε πάθει ομαδικό μιθριδατισμό και ανοσία, θεωρώντας ακόμα και τα πιο στοιχειώδη δικαιώματα μας ως περιττά αξεσουάρ, γι’ αυτό συχνά θα ακούσεις το θυμοσοφικό ρητό:

«Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι για τις κυβερνήσεις ό,τι οι αλογόμυγες για το άλογο».

Στο κάτω κάτω της γραφής

“Στην Ελβετία, πεντακόσια χρόνια δημοκρατίας και ειρήνης, και ποιο ήταν το μεγαλύτερο επίτευγμά τους; Το ρολόι-κούκος!”.

Γκράχαμ Γκρην,Βρετανός συγγραφέας