1926–2026: Εκατό χρόνια μετά. Οι Φιλιατρινοί του 1926 συνέβαλαν στην ανέγερσή του — οι Φιλιατρινοί του 2026 ας αναλάβουμε την πρωτοβουλία για τη διάσωσή του
Ανοιχτή επιστολή προς τον Δήμο Τριφυλίας, τους Συλλόγους Γονέων και Κηδεμόνων, τους πολιτιστικούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς και αγροτικούς φορείς, τους εκπαιδευτικούς, τους πολίτες και τους Φιλιατρινούς της διασποράς
Με αφορμή τις πρόσφατες παρουσιάσεις ιστορικών μνημείων της πόλης μας, την ιστορική, λογοτεχνική και λαογραφική προσέγγιση του Ρολογιού των Φιλιατρών στις 27 Αυγούστου 2026 και την παρουσίαση για τα σιντριβάνια των Φιλιατρών στις 12 Σεπτεμβρίου 2026, θεωρώ ότι ήρθε η στιγμή να στρέψουμε οργανωμένα την προσοχή μας σε ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της πόλης μας:
Το ιστορικό Γυμνάσιο – Λύκειο Φιλιατρών
Αυτή τη φορά, όμως, ο σκοπός δεν πρέπει να είναι απλώς μία ακόμη παρουσίαση ούτε μία ακόμη πρόταση για το τι θα μπορούσε να γίνει το κτήριο.
Προτάσεις έχουν διατυπωθεί στο παρελθόν. Εκπαιδευτικοί, φορείς και πολίτες έχουν εκφράσει επανειλημμένα το ενδιαφέρον τους για την αποκατάσταση και αξιοποίησή του. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι να περάσουμε από τις προτάσεις σε μια οργανωμένη συλλογική διεκδίκηση.
1926–2026: εκατό χρόνια μετά
Το 1926 οι ίδιοι οι Φιλιατρινοί χρηματοδότησαν και συνέβαλαν στην ανέγερση του Γυμνασίου.
Η πόλη εκείνης της εποχής, στηριζόμενη μεταξύ άλλων στην αγροτική της οικονομία, δημιούργησε ένα σχολικό κτήριο που έμελλε να υπηρετήσει την εκπαίδευση πολλών γενεών.
Εκατό χρόνια αργότερα, το 2026, η σημερινή γενιά δεν καλείται να το χτίσει.
Καλείται να το διασώσει.
Αυτό θα μπορούσε να γίνει και ο κεντρικός άξονας ολόκληρης της προσπάθειας: «1926–2026: Εκατό χρόνια μετά». Οι Φιλιατρινοί του 1926 συνέβαλαν στην ανέγερσή του. Οι Φιλιατρινοί του 2026 αναλαμβάνουν πρωτοβουλία για τη διάσωσή του.
Ένα κτήριο που αποτελεί μέρος
της ταυτότητας της πόλης
Το ιστορικό σχολικό συγκρότημα αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της σχολικής αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου.
Η μνημειακή είσοδός του, με τους κίονες και το μεγάλο αέτωμα, οι ψηλοτάβανες αίθουσες διδασκαλίας, τα γραφεία των καθηγητών, το εσωτερικό αμφιθέατρο και το ανεξάρτητο εργαστήριο Χημείας συνθέτουν ένα κτήριο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας.
Πολύ περισσότερο, όμως, αποτελεί μέρος της συλλογικής μνήμης των Φιλιατρών.
Χιλιάδες μαθητές πέρασαν από τις αίθουσές του. Εκεί έζησαν τα σχολικά τους χρόνια, δημιούργησαν φιλίες, απέκτησαν γνώσεις και έκαναν τα πρώτα τους σχέδια για τη ζωή.
Η μεταφορά του Λυκείου στο νέο κτήριο ολοκληρώθηκε στις αρχές του 2013. Έκτοτε το ιστορικό κτήριο έχασε σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή εκπαιδευτική λειτουργία που επί δεκαετίες το κρατούσε ζωντανό. Ο χρόνος, όμως, δεν περιμένει.
Κάθε χρόνος αδράνειας για ένα τέτοιο κτήριο αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω φθοράς και δυσκολεύει τη μελλοντική αποκατάστασή του.
Τώρα γνωρίζουμε και
τη θεσμική διαδρομή
Μετά από ενημέρωση που έλαβα από τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Μεσσηνίας, προκύπτει ότι για ζητήματα συντήρησης και επισκευών του σχολικού κτηρίου αρμόδιος είναι ο Δήμος Τριφυλίας, ενώ ενδεχόμενη αλλαγή της χρήσης του προϋποθέτει τη συμμετοχή και έγκριση του Υπουργείου Παιδείας μέσω της προβλεπόμενης διοικητικής διαδικασίας.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Μας επιτρέπει πλέον να μη μιλάμε αόριστα για «τους αρμοδίους», αλλά να επιδιώξουμε συντονισμένη θεσμική πρωτοβουλία.
Καθοριστικός ο ρόλος των
Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων
Στην προσπάθεια αυτή, δίπλα στους πολιτιστικούς Συλλόγους και τους άλλους φορείς της πόλης, θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική τη συμμετοχή των Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων του Γυμνασίου και του Λυκείου Φιλιατρών. Οι Σύλλογοι Γονέων αποτελούν οργανωμένους θεσμικούς εκπροσώπους ενός μεγάλου μέρους της σχολικής και τοπικής κοινωνίας. Θα μπορούσαν, επομένως, να απευθύνουν επίσημο αίτημα προς τις Διευθύνσεις του Γυμνασίου και του Λυκείου, ζητώντας να εξεταστεί θεσμικά η δυνατότητα αλλαγής χρήσης και αξιοποίησης του παλαιού σχολικού κτηρίου και να διαβιβαστεί το σχετικό αίτημα προς τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Μεσσηνίας και, μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας, προς το Υπουργείο Παιδείας. Έτσι, η κοινωνική πρωτοβουλία μπορεί να αποκτήσει και θεσμική διαδρομή.
Ένας χώρος για όλα τα παιδιά
και όλες τις οικογένειες
Τα σημερινά Φιλιατρά δεν είναι ακριβώς η πόλη του 1926. Η κοινωνική σύνθεση έχει αλλάξει. Στην περιοχή ζουν και εργάζονται πλέον πολλές οικογένειες μεταναστευτικής προέλευσης, με τα παιδιά τους να μεγαλώνουν, να φοιτούν στα ίδια σχολεία και να αποτελούν μέρος της νέας γενιάς της πόλης. Ένα σύγχρονο Πολιτιστικό και Εκπαιδευτικό Κέντρο μπορεί να προσφέρει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: έναν κοινό χώρο συνάντησης και συμμετοχής. Θέατρο, μουσική, χορός, εικαστικά, βιβλία, εκπαιδευτικά εργαστήρια, ψηφιακές δραστηριότητες και κοινές πολιτιστικές δράσεις μπορούν να φέρουν κοντά παιδιά και οικογένειες διαφορετικής καταγωγής.
Η διάσωση, επομένως, ενός ιστορικού κτηρίου μπορεί ταυτόχρονα να υπηρετήσει τη μνήμη της παλιάς πόλης και τις ανάγκες της σημερινής.
Τι θα μπορούσε να στεγάσει
Δεν χρειάζεται να επιλεγεί αποκλειστικά μία χρήση.
Μετά από κατάλληλη επιστημονική μελέτη, το κτήριο θα μπορούσε να αποκτήσει μικτό χαρακτήρα και να στεγάσει Πολιτιστικό Κέντρο και Μουσείο της ιστορίας των Φιλιατρών και της εκπαίδευσης, Δημοτική Βιβλιοθήκη και Αναγνωστήριο, χώρους θεάτρου, μουσικής, χορού και εικαστικών, καθώς και Κέντρο Ψηφιακής Εκπαίδευσης και Καινοτομίας.
Το υπάρχον αμφιθέατρο θα μπορούσε να αποκτήσει ξανά ζωή. Οι παλιές αίθουσες διδασκαλίας θα μπορούσαν να γίνουν χώροι δημιουργίας. Και ένα κτήριο που σήμερα κινδυνεύει να αποτελεί εικόνα εγκατάλειψης θα μπορούσε να γίνει καθημερινός τόπος συνάντησης της πόλης.
Πρώτα ένα συγκεκριμένο σχέδιο
Για να αποκτήσει η προσπάθεια πραγματικό περιεχόμενο, προτείνεται ο Δήμος Τριφυλίας να διερευνήσει τη δυνατότητα συνεργασίας, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, με Πανεπιστήμιο ή άλλο κατάλληλο επιστημονικό και τεχνικό φορέα.
Στόχος θα πρέπει να είναι η επιστημονική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και η διαμόρφωση ολοκληρωμένης πρότασης αποκατάστασης και επαναχρησιμοποίησης.
Χρειαζόμαστε, με άλλα λόγια, να γνωρίζουμε: Τι ακριβώς θέλουμε να δημιουργήσουμε; Τι εργασίες απαιτούνται; Πόσο θα κοστίσουν; Σε ποιες φάσεις μπορεί να γίνει το έργο; Από πού μπορεί να χρηματοδοτηθεί; Μόνο τότε μπορούμε να απευθυνθούμε αποτελεσματικά στους Φιλιατρινούς της διασποράς και στους ομογενείς. Όχι ζητώντας γενικά «βοήθεια για το παλιό Γυμνάσιο», αλλά παρουσιάζοντας συγκεκριμένο σχέδιο, συγκεκριμένο προϋπολογισμό και συγκεκριμένο στόχο.
Ο Δήμος, η Πολιτεία
και η κοινωνία μαζί
Η αποκατάσταση ενός ιστορικού κτηρίου τέτοιου μεγέθους δεν μπορεί και δεν πρέπει να μεταφερθεί οικονομικά στους πολίτες.
Ο Δήμος Τριφυλίας και οι αρμόδιοι δημόσιοι φορείς πρέπει να έχουν τον θεσμικό ρόλο που τους αναλογεί και να διερευνηθούν όλες οι διαθέσιμες δημόσιες και ευρωπαϊκές χρηματοδοτικές δυνατότητες.
Η κοινωνία, όμως, μπορεί να αποδείξει έμπρακτα ότι στηρίζει το έργο.
Οι πολιτιστικοί Σύλλογοι μπορούν να αφιερώσουν εκδηλώσεις στον σκοπό αυτό. Οι επαγγελματικοί και αγροτικοί φορείς μπορούν να συμμετάσχουν εθελοντικά. Μπορούν να οργανωθούν θεατρικές και μουσικές παραστάσεις, bazaar και άλλες δράσεις. Τοπικές επιχειρήσεις μπορούν να προσφέρουν χορηγίες. Οι Φιλιατρινοί της διασποράς και οι ομογενείς μπορούν να κληθούν να στηρίξουν συγκεκριμένα τμήματα ενός εγκεκριμένου σχεδίου.
Κάθε οικονομική δράση, βεβαίως, θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσα στο κατάλληλο νόμιμο πλαίσιο και με πλήρη διαφάνεια και δημόσια λογοδοσία.
Η κοινωνία των Φιλιατρών έχει
ήδη δείξει ότι κινητοποιείται
Η πρόσφατη κινητοποίηση κατοίκων για την ιστορική μουριά της πλατείας έδειξε ότι υπάρχει ενδιαφέρον για τη διατήρηση στοιχείων που οι πολίτες θεωρούν μέρος της ιστορικής φυσιογνωμίας της πόλης.
Το ίδιο ενδιαφέρον αξίζει να εκφραστεί οργανωμένα και για ένα κτήριο στο οποίο μορφώθηκαν γενιές Φιλιατρινών.
Η συγκέντρωση υπογραφών πολιτών θα μπορούσε να ενισχύσει συμβολικά και κοινωνικά την πρωτοβουλία, παράλληλα με τις θεσμικές ενέργειες των Συλλόγων και των αρμόδιων φορέων.
Να υπάρξει
συγκεκριμένο αποτέλεσμα
Προτείνεται, λοιπόν, να πραγματοποιηθεί κοινή συνάντηση των Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων, των πολιτιστικών Συλλόγων, των εκπαιδευτικών, των επαγγελματικών και αγροτικών φορέων και κάθε άλλου ενεργού φορέα των Φιλιατρών.
Από τη συνάντηση αυτή δεν πρέπει να προκύψει απλώς ένα ακόμη ψήφισμα.
Πρέπει να προκύψουν συγκεκριμένες ενέργειες:
1. Κοινό αίτημα για τη διάσωση και αξιοποίηση του ιστορικού κτηρίου.
2. Θεσμική ενεργοποίηση των Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων και των Διευθύνσεων των σχολείων.
3. Συνεργασία με τον Δήμο Τριφυλίας.
4. Διερεύνηση της διαδικασίας έγκρισης αλλαγής χρήσης από το Υπουργείο Παιδείας.
5. Διερεύνηση συνεργασίας με Πανεπιστήμιο ή άλλο επιστημονικό φορέα.
6. Προετοιμασία ολοκληρωμένης πρότασης αποκατάστασης και επανάχρησης.
7. Συγκέντρωση υπογραφών υποστήριξης από τους πολίτες.
8. Αναζήτηση χρηματοδοτικών πηγών και οργανωμένη ενεργοποίηση των Φιλιατρινών της διασποράς.
Όχι άλλη μία πρόταση
Αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα.
Δεν χρειαζόμαστε άλλη μία πρόταση. Χρειαζόμαστε μια διαδικασία που θα οδηγήσει σε αποτέλεσμα.
Το 1926 κάποιοι Φιλιατρινοί αποφάσισαν ότι η πόλη τους χρειαζόταν ένα σχολείο και συνέβαλαν για να δημιουργηθεί.
Εκατό χρόνια μετά έχουμε τη δυνατότητα να τιμήσουμε εκείνη την πράξη όχι μόνο με μια αναμνηστική εκδήλωση, αλλά με μια νέα συλλογική πράξη.
1926–2026: Εκατό χρόνια μετά.
Εκείνοι βοήθησαν να χτιστεί.
Εμείς ας βοηθήσουμε να σωθεί.
Και ας παραδώσουμε στις επόμενες γενιές όχι ένα εγκαταλελειμμένο κτήριο, αλλά έναν ζωντανό χώρο παιδείας, πολιτισμού, μνήμης, δημιουργίας και κοινωνικής συνύπαρξης.
