Σε διάστημα 14 ετών οι γεννήσεις στη Μεσσηνία μειώθηκαν κατά 573 παιδιά ή 37,7%, από 1.518 το 2010 σε μόλις 945 το 2024 (τελευταία χρονιά με διαθέσιμα στοιχεία από την ΕΛΣΤΑΤ).
Τη φετινή σχολική χρονιά 2026–2027 στην Α΄ Δημοτικού εγγράφονται κατά κύριο λόγο τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2020. Εκείνη τη χρονιά στη Μεσσηνία είχαν καταγραφεί 1.130 γεννήσεις, αριθμός σχετικά αυξημένος σε σύγκριση με το 2019. Ακόμη περισσότερες, 1.163, ήταν οι γεννήσεις του 2021. Η μικρή αυτή ανάκαμψη, όμως, αποδείχθηκε προσωρινή και από το 2022 ξεκινά νέα έντονη πτώση: 1.027 γεννήσεις το 2022, 1.000 το 2023 και 945 το 2024.
Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή εικόνα στα Δημοτικά δεν αποτυπώνει ακόμη ολόκληρη την έκταση του δημογραφικού προβλήματος. Οι γενιές των 1.000 ή και λιγότερων παιδιών θα αρχίσουν να φτάνουν στην Α΄ Δημοτικού από το σχολικό έτος 2028–2029, ενώ η γενιά του 2024 θα φτάσει σε ηλικία εγγραφής το 2030–2031. Εφόσον δεν υπάρξει σημαντική μεταβολή από μετακινήσεις πληθυσμού, η πίεση στο σχολικό δίκτυο θα ενταθεί.
Χάθηκαν 1.272 μαθητές από τα Δημοτικά
Η επίδραση του δημογραφικού είναι ήδη ορατή στα πραγματικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το μαθητικό δυναμικό. Το σχολικό έτος 2014–2015 στα Δημοτικά της Μεσσηνίας φοιτούσαν 8.890 μαθητές, ενώ το 2023–2024 είχαν απομείνει 7.618. Μέσα σε εννέα χρόνια το Δημοτικό έχασε 1.272 μαθητές ή 14,3% του μαθητικού δυναμικού του.
Η υποχώρηση είναι σχεδόν συνεχής. Με εξαίρεση τη μικρή αύξηση του 2016–2017, οι μαθητές μειώνονται χρόνο με τον χρόνο. Από τους 8.827 μαθητές εκείνης της χρονιάς έπεσαν στους 8.500 το 2018–2019, στους 8.048 το 2020–2021 και κάτω από τους 7.800 την επόμενη χρονιά.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει η Α΄ Δημοτικού. Οι πρωτάκια ήταν 1.548 το 2014–2015 και περιορίστηκαν σε 1.275 το 2023–2024, δηλαδή κατά 273 παιδιά ή 17,6%. Υπάρχουν διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά – χαρακτηριστική είναι η αύξηση από 1.212 μαθητές το 2021–2022 σε 1.351 το 2022–2023 – χωρίς όμως να ανατρέπεται η μακροχρόνια πτωτική τάση.
Από τις 1.518 γεννήσεις στις 945
Τα στοιχεία των γεννήσεων εξηγούν την πορεία και κυρίως δείχνουν προς τα πού κατευθύνεται η πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το 2010 είχαν γεννηθεί στη Μεσσηνία 1.518 παιδιά. Το 2013 οι γεννήσεις είχαν ήδη υποχωρήσει στις 1.148 και παρέμειναν λίγο πάνω από τις 1.000 στο μεγαλύτερο μέρος της επόμενης δεκαετίας.
Μετά τις 1.071 γεννήσεις του 2019 ακολούθησε μια πρόσκαιρη αντιστροφή, με 1.130 το 2020 και 1.163 το 2021. Από εκεί και πέρα η κατεύθυνση αλλάζει ξανά απότομα. Σε μόλις τρία χρόνια, από το 2021 έως το 2024, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 218 παιδιά ή 18,7%. Το 2024, με 945 γεννήσεις, καταγράφηκε για πρώτη φορά στη συγκεκριμένη χρονοσειρά αριθμός κάτω από το όριο των 1.000.
Πίεση στα μικρά σχολεία
Η εξέλιξη δεν αφορά μόνο τον αριθμό των μαθητών μέσα στις αίθουσες. Σταδιακά επηρεάζει τον ίδιο τον σχολικό χάρτη της Μεσσηνίας. Λιγότερα παιδιά σημαίνουν λιγότερα τμήματα και αυξανόμενη πίεση στις σχολικές μονάδες με μικρό μαθητικό δυναμικό.
Οι συνέπειες γίνονται εντονότερες στην ύπαιθρο, όπου η απώλεια ακόμη και λίγων μαθητών μπορεί να μεταβάλει την οργανικότητα μιας μονάδας και να οδηγήσει σε υποβιβασμούς, συγχωνεύσεις ή αναστολές λειτουργίας σχολείων. Παράλληλα μεταβάλλονται οι ανάγκες σε εκπαιδευτικούς και ο σχεδιασμός της κατανομής του προσωπικού.
Οι δύο πραγματικές χρονοσειρές της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν τελικά δύο διαφορετικές χρονικές φάσεις του ίδιου προβλήματος. Η μείωση των μαθητών δείχνει τις συνέπειες του δημογραφικού που έχουν ήδη φτάσει στα σχολεία. Η μεγάλη πτώση των γεννήσεων μετά το 2021 δείχνει τις συνέπειες που έρχονται. Και αυτές, με βάση τα σημερινά δεδομένα, θα γίνουν περισσότερο ορατές στις σχολικές αίθουσες της Μεσσηνίας από το 2028 και μετά.
