Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι διαγωνισμοί δεν θα αφορούν μεμονωμένες Περιφερειακές Ενότητες αλλά το σύνολο κάθε Περιφέρειας. Στην περίπτωση της Πελοποννήσου, το συγκοινωνιακό έργο θα προκηρυχθεί ενιαία και θα αφορά όλες τις Περιφερειακές Ενότητες, μεταξύ αυτών και τη Μεσσηνία. Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στην ενιαία διαχείριση του δικτύου και στην εξισορρόπηση μεταξύ γραμμών με υψηλή και χαμηλή επιβατική κίνηση.
Για περίπου 70 χρόνια τα ΚΤΕΛ αποτέλεσαν τη βασική δομή μεταφοράς στην ελληνική περιφέρεια, λειτουργώντας ως νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου με συμμετοχή ιδιοκτητών λεωφορείων και με αποκλειστική ανάθεση του συγκοινωνιακού έργου από το κράτος. Το καθεστώς αυτό διατηρήθηκε επί δεκαετίες, παρά την υποχρέωση προσαρμογής στον ευρωπαϊκό κανονισμό 1370/2007, που επιβάλλει διαγωνιστικές διαδικασίες.
Η αλλαγή δρομολογείται πλέον με βάση τον νόμο του 2022, που προβλέπει την ανάθεση του έργου μέσω διαγωνισμών με συμβάσεις διάρκειας δέκα ετών και δυνατότητα παράτασης για ακόμη πέντε . Κριτήριο αποτελεί η πλέον συμφέρουσα προσφορά, με συνδυασμό τιμής και ποιότητας υπηρεσιών.
Ο πρώτος διαγωνισμός έχει ήδη προκηρυχθεί για την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και αφορά τόσο αστικές όσο και υπεραστικές μεταφορές, με εκτιμώμενη αξία εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ . Η διαδικασία αυτή αναμένεται να αποτελέσει οδηγό για τις επόμενες Περιφέρειες, μεταξύ αυτών και την Πελοπόννησο.
Στους διαγωνισμούς έχουν δικαίωμα συμμετοχής εταιρείες και ενώσεις εταιρειών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ωστόσο, σύμφωνα με εκτιμήσεις παραγόντων του κλάδου, τα υφιστάμενα ΚΤΕΛ διαθέτουν σαφές πλεονέκτημα, καθώς έχουν ήδη τον απαραίτητο στόλο, εγκαταστάσεις και προσωπικό, αλλά και γνώση των ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής. Η δυνατότητα συμμετοχής μέσω ενώσεων οικονομικών φορέων ενισχύει το ενδεχόμενο συνεργασιών μεταξύ των ΚΤΕΛ κάθε Περιφέρειας, προκειμένου να διεκδικήσουν από κοινού το έργο .
Στο ίδιο πλαίσιο, δεν αναμένονται ριζικές ανατροπές ως προς τους παρόχους του συγκοινωνιακού έργου, καθώς η δομή των διαγωνισμών και οι υψηλές απαιτήσεις λειτουργίας καθιστούν δύσκολη την είσοδο νέων παικτών χωρίς ισχυρή παρουσία στην αγορά. Οι αλλαγές εκτιμάται ότι θα εντοπιστούν κυρίως στο επίπεδο των όρων λειτουργίας και των υποχρεώσεων των αναδόχων.
Το νέο σύστημα συνοδεύεται από αυστηρές προδιαγραφές λειτουργίας. Προβλέπεται η εγκατάσταση συστημάτων τηλεματικής σε όλα τα οχήματα, η υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικού εισιτηρίου και η αποστολή δεδομένων σε κεντρικό πληροφοριακό σύστημα για την παρακολούθηση της εκτέλεσης των δρομολογίων. Σε περιπτώσεις καθυστερήσεων ή ακυρώσεων προβλέπονται οικονομικές κυρώσεις, ενώ θα πραγματοποιούνται και έλεγχοι από τις αρμόδιες αρχές .
Τα κόμιστρα παραμένουν καθορισμένα από το κράτος, με ανώτατες τιμές ανά χιλιόμετρο, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια σημαντικών διαφοροποιήσεων στις προσφορές. Τα έσοδα των αναδόχων θα προέρχονται κυρίως από τα εισιτήρια, ενώ το οικονομικό ρίσκο της λειτουργίας θα βαρύνει τους ίδιους .
Για τη Μεσσηνία, το βασικό ζήτημα αφορά τη διατήρηση της εξυπηρέτησης σε χωριά και περιοχές με χαμηλή επιβατική κίνηση. Το υφιστάμενο σύστημα βασίζεται στην ισορροπία μεταξύ κερδοφόρων και ζημιογόνων γραμμών, με την υποχρέωση εκτέλεσης δρομολογίων ακόμη και με περιορισμένο αριθμό επιβατών, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο και στο νέο μοντέλο.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω του τουρισμού, καθώς τα δρομολόγια με λεωφορείο εξυπηρετούν τη σύνδεση της Καλαμάτας με την Αθήνα, τις παραθαλάσσιες περιοχές και βασικούς προορισμούς της Μεσσηνίας, καλύπτοντας ανάγκες που δεν εξυπηρετούνται από άλλα μέσα μεταφοράς.
Μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί ο χρόνος προκήρυξης του διαγωνισμού για την Πελοπόννησο. Η εξέλιξη της διαδικασίας στη Στερεά Ελλάδα αναμένεται να αποτελέσει οδηγό για τις επόμενες κινήσεις, με το αποτέλεσμα να κρίνεται στην εφαρμογή των συμβάσεων και στον βαθμό ελέγχου της λειτουργίας του συστήματος.
Θ.Λ.
