Η αγωνία για το μέλλον του Ινστιτούτου Ελαίας Καλαμάτας (που είναι αλήθεια ότι υποβαθμίστηκε σε Τμήμα τα τελευταία έτη) είναι απολύτως θεμιτή. Δεν είναι όμως καθόλου ακριβές να παρουσιάζεται ως «ουσιαστικά ανενεργό» ή χωρίς αναπτυξιακό ρόλο. Το Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας του ΙΕΛΥΑ/ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ έχει δηλωμένη αποστολή την υποστήριξη της ελαιοκαλλιέργειας και στεγάζει ένα από τα τρία εργαστήρια ελαιολάδου του Ινστιτούτου, το οποίο παρέχει αναλύσεις για την ποιότητα, τη γνησιότητα και την ασφάλεια του ελαιολάδου εδώ και 15 περίπου έτη. Παράλληλα, στην Καλαμάτα υλοποιείται εκτενής ερευνητική δραστηριότητα σε θέματα ελαιοκομίας, ποιότητας ελαιολάδου και αειφόρων συστημάτων παραγωγής.    Επιπλέον, η εικόνα της αδράνειας διαψεύδεται από το σημαντικό αριθμό έργων που έχουν υλοποιηθεί ή υλοποιούνται από το ΙΕΛΥΑ Τμήμα Ελαίας    Καλαμάτας και συνδέονται άμεσα με την ελαιοκομία.
Ενδεικτικά αναφέρουμε: Το έργο AUTHENTIC OLIVE NET αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Interreg Greece – Italy με στόχο την πιστοποίηση της αυθεντικότητας τοπικών εξαιρετικά παρθένων και παρθένων ελαιολάδων, ιδίως όσων συνδέονται με σχήματα ΠΟΠ/ΠΓΕ, ενώ σχετικές επιστημονικές δημοσιεύσεις από το έργο τεκμηριώνουν αποτελέσματα για διακριτότητα προέλευσης και αυθεντικότητα ελαιολάδου. Το νεότερο OliveOilMedNet στο Interreg Euro-MED (με συμμετοχή όλων των Ευρωπαϊκών μεσογειακών χωρών) έχει ως κεντρικό στόχο την προώθηση της βιωσιμότητας και της αυθεντικότητας στον τομέα του ελαιολάδου μέσω καινοτόμων και φιλικών προς το περιβάλλον λύσεων, και ο ΕΛΓΟ με το Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας συμμετέχει ως οργανωτής της καινοτόμας παγκοσμίως μεθόδου πιστοποίησης της αυθεντικότητας ελαιολάδων με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και απλών χημικών αναλύσεων. Το ίδιο ισχύει και για τα έργα SUSTAINOLIVE, LIFE Olivares Vivos+, URBANE, Soil O-live και KALYTERA – CSR Table Olives αλλά και για άλλα συγγενή έργα που υλοποιούνται από το ΙΕΛΥΑ Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας.
Για το SUSTAINOLIVE και το LIFE Olivares Vivos υπάρχουν επίσημες προσκλήσεις του ΙΕΛΥΑ για στελέχωση των αναγκών των έργων, ενώ για το URBANE υπάρχει επίσημη αναφορά ότι υλοποιείται από το Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας την περίοδο 2022–2026, με επιστημονικά υπεύθυνο ερευνητή της μονάδας Καλαμάτας. Μάλιστα, σε επίσημη ανακοίνωση του 2025 για webinar του ΙΕΛΥΑ με θέμα «Βιοποικιλότητα & Ελαιοκαλλιέργεια», παρουσιάστηκαν αποτελέσματα έργων όπως Olivares Vivos, Gen4Olive, Soil Olive και CSR/KALYTERA, με ομιλητή ερευνητή του Τμήματος Καλαμάτας και δωρεάν συμμετοχή για γεωπόνους, ερευνητές, ακαδημαϊκούς, αγρότες και ευρύτερο κοινό.
Ταυτόχρονα, το Τμήμα διατηρεί συνεργασίες με εθνικά και διεθνή ιδρύματα και οργανισμούς όπως το Πανεπιστήμιο Jaen, Ισπανία, το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστουτυτό (CIHEAM-MAICh), το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης κ.α. σε έργα και για την εκπόνηση μεταπτυχιακής και διδακτορικής έρευνας στους χώρους του τμήματος.
Ταυτόχρονα, τους τελευταίους μήνες έχει αναβαθμίσει τον χώρο του υπεραιωνόβιου δέντρου ποικιλίας Καλαμών «Μάνα Ελιά» σε επιδεκτικό αγρό περιλαμβάνοντας επιδεικτική συλλογή ελληνικών ποικιλιών αλλά και πραγματοποίηση πειραμάτων, ανοιχτών σεμιναρίων και οργανωμένων επισκέψεων.
Μια απλή λοιπόν αναζήτηση στο διαδίκτυο θα ήταν αρκετή αν κάποιος ενδιαφερόταν να ενημερωθεί για το έργο του Τμήματος Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας. Όλα τα παραπάνω δεν είναι σημάδια εγκατάλειψης και απαξίωσης, είναι σημάδια ενεργού ερευνητικής και αναπτυξιακής παρουσίας. Αντίστοιχα, και στο πεδίο της ποιότητας και    γευσιγνωσίας, το Ινστιτούτο δεν είναι απών. Υπάρχει διαπιστευμένη ομάδα γευσιγνωσίας στο εν λόγω Τμήμα, (αναγνωρισμένη και από το IInternational Olive Council)    η οποία αξιοποιείται και σε ερευνητικές και αναλυτικές εφαρμογές.
Το γεγονός ότι η Καλαμάτα διαθέτει ερευνητική και εργαστηριακή εμπειρία συνδεδεμένη με τη γευσιγνωστική αξιολόγηση, τις χημικές αναλύσεις και την αυθεντικότητα ελαιολάδου, δείχνει ότι η υποδομή και η τεχνογνωσία υπάρχουν ήδη και δεν χρειάζεται να «φανταστούμε ή να οργανώσουμε από την αρχή» έναν κόμβο ποιότητας ελαιολάδου· χρειάζεται να ενισχύσουμε έναν κόμβο που ήδη λειτουργεί. Το ίδιο ισχύει και για την εκπαίδευση. Ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ έχει θεσμικό ρόλο στην κατάρτιση νέων αγροτών και στην παροχή γεωργικών συμβουλών, ενώ εκπαιδευτικό υλικό του οργανισμού περιλαμβάνει ενότητες για την ελαιοκομία και την προσαρμογή της στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, τα σεμινάρια, οι ημερίδες και τα ανοικτά webinars που οργανώνει το ΙΕΛΥΑ Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας    για την ελαιοκαλλιέργεια, τη βιοποικιλότητα και τη βιωσιμότητα αποδεικνύουν ότι το Ινστιτούτο δεν είναι ένας κλειστός χώρος, αλλά ένας φορέας παραγωγής και διάχυσης γνώσης.
Για όλους αυτούς τους λόγους η σωστή αφετηρία δεν είναι να περιγράψουμε το Ινστιτούτο ως «χαμένη υπόθεση», αλλά να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει ήδη σημαντικότατο έργο, διεθνείς συνεργασίες, ερευνητική δραστηριότητα, εργαστηριακή τεχνογνωσία και εκπαιδευτική αποστολή. Βεβαίως, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ενίσχυση. Αντιθέτως: χρειάζεται αναβάθμιση εγκαταστάσεων, καλύτερη στελέχωση, σταθερή χρηματοδότηση και ένα καθαρό αναπτυξιακό σχέδιο για τη Μεσσηνία αλλά και την ελαιοκομία γενικότερα. Αλλά αυτό το σχέδιο πρέπει να πατήσει πάνω στο μέχρι τώρα έργο του Ινστιτούτου Ελαίας Καλαμάτας και όχι πάνω σε μια λανθασμένη εικόνα υπολειτουργίας και αχρησίας.
Με άλλα λόγια, το ζητούμενο δεν είναι να «αντικατασταθεί» το Ινστιτούτο - Τμήμα Ελαίας και Οπωροκηπευτικών Καλαμάτας , αλλά να ενισχυθεί και να δικτυωθεί περισσότερο: με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, με τους συνεταιρισμούς, με τις επιχειρήσεις του κλάδου, με τα διεθνή δίκτυα και με τους νέους αγρότες. Η Μεσσηνία δεν χρειάζεται ένα αφήγημα παρακμής και υποβάθμισης για το Ινστιτούτο Ελαίας. Χρειάζεται ένα σχέδιο αναβάθμισης που να αξιοποιεί το γεγονός ότι εκεί ήδη παράγονται έρευνα, αναλύσεις, κατάρτιση, έργα αυθεντικότητας και βιωσιμότητας για την ελιά και το ελαιόλαδο. Αυτός είναι ο σωστός δρόμος για να γίνει το Ινστιτούτο ακόμη πιο εξωστρεφές, ακόμη πιο χρήσιμο και ακόμη πιο κεντρικό για το μέλλον της μεσσηνιακής ελαιοκομίας.