Η αυξανόμενη παραβατικότητα και δη η νεανική, καθώς και η όξυνση της βίας σε μικρές ηλικίες αποτελούν σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, με προοπτική περαιτέρω επιδείνωσης στο μέλλον. Οι ειδικοί επισημαίνουν την ανάγκη άμεσης και ουσιαστικής παρέμβασης, ώστε να περιοριστούν οι επιθετικές συμπεριφορές. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η πρόληψη, η οποία πρέπει να ξεκινά από νωρίς, μέσα από βασικούς κοινωνικούς φορείς όπως η οικογένεια, το σχολείο και η ευρύτερα η κοινωνία.
Αίτια
Έχει διαπιστωθεί επιστημονικώς, ότι τόσο η βία, όπως και άλλες συμπεριφορές, καλλιεργούνται μέσα στην οικογένεια, στα ΜΜΕ και στο κοινωνικό περιβάλλον. Οι νέοι υιοθετούν βίαιες συμπεριφορές όταν βλέπουν ότι οδηγούν σε επιτυχία ή επιβραβεύονται. Παράγοντες όπως η απογοήτευση, η προσδοκία οφέλους και η δικαιολόγησή της μέσω «αξιών» ενισχύουν την εκδήλωσή της. Επίσης, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα βιντεοπαιχνίδια λειτουργούν ως σύγχρονες πηγές εξοικείωσης με τη βία καλλιεργώντας ναρκισσισμό στους έφηβους. (Λαμπροπούλου, 2023). Παράλληλα, η βία μεταξύ ανηλίκων τείνει να μετατοπίζεται από τη φυσική στη διαδικτυακή μορφή, με φαινόμενα όπως ο εκφοβισμός και η ψηφιακή διαπόμπευση . (Επτακοίλη, 2025)
Ειδικότερα, η οικογένεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς των παιδιών. Η έλλειψη επικοινωνίας, τα ασταθή πρότυπα ως και η απουσία ορίων, οδηγούν σε συναισθηματικά κενά και απώλεια σαφούς προσανατολισμού και σταθερών στόχων. Έτσι, οι νέοι αναζητούν αποδοχή σε ομάδες συνομηλίκων, ακόμη και σε παραβατικές ομάδες, προκειμένου βιώσουν το αίσθημα του ανήκειν. (Κούκης, 2024).
Ακολούθως, το σχολείο το οποίο αποτελεί το δεύτερο πυλώνα κοινωνικοποίησης, δυστυχώς, δεν κατορθώνει να αναχαιτίσει αυτό το δυσμενές κοινωνικό φαινόμενο, αφού τα συμβάντα βίας είναι σχεδόν καθημερινά και εντός των σχολικών κοινοτήτων.
Επιπροσθέτως, τα νέα αναμορφωτικά/εναλλακτικά μέτρα (π.χ. συνδιαλλαγή μεταξύ ανήλικου δράστη και θύματος για έκφραση συγγνώμης και για εξώδικη διευθέτηση των συνεπειών της πράξης, αποζημίωση του θύματος η παρακολούθηση προγραμμάτων, κοινωνικών, ψυχολογικών, κυκλοφοριακής αγωγής, παροχή κοινωφελούς εργασίας) χρησιμοποιούνται οριακά διότι αυτά τα μέτρα απαιτούν περισσότερο χρόνο επεξεργασίας και στενότερη παρακολούθηση από τους αρμόδιους για αποτελεσματικότητα στην εφαρμογή τους. Άρα, κυριαρχεί η ατιμωρησία και υποθάλπεται η ανομία. (Λαμπροπούλου, 2023).
Επίσης, η πανδημία άλλαξε και ενέτεινε τον τρόπο εκδήλωσης της βίας. Ήδη από το πρώτο lockdown είχε προβλεφθεί αύξηση της εγκληματικότητας, καθώς ο εγκλεισμός διατάραξε αξίες και στόχους. Ειδικώς για τους νέους ήταν ένα στείρο και άγονο στάδιο ως προς την κοινωνικοποίησή τους, αφού ο εγκλεισμός στέρησε την κοινωνική επαφή οδηγώντας στη συσσώρευση έντονων αρνητικών συναισθημάτων που ευνοούν παραβατικές συμπεριφορές. (Φωκιανός, 2022)
Προτάσεις
Για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου κοινωνικού προβλήματος, καθίσταται αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός των ρόλων, εκτός των άλλων, κυρίως των δύο καθοριστικών πυλώνων α) των γονιών και β) των εκπαιδευτικών. Οι γονείς οφείλουν να θέτουν ως προτεραιότητα τη σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους. Παράλληλα, είναι σημαντικό να συνεργάζονται ουσιαστικά με τους εκπαιδευτικούς, αποδεχόμενοι με ωριμότητα τις παρατηρήσεις και την αξιολόγηση των παιδιών τους. Η απαξίωση του σχολείου και η αμφισβήτηση του έργου των εκπαιδευτικών ενδέχεται να ενισχύσουν την απειθαρχία των νέων. Αντιθέτως, η ουσιαστική επικοινωνία και η συνεργασία μεταξύ οικογένειας και σχολείου, συμβάλλουν στη διαμόρφωση υπεύθυνων ατόμων, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία ενός υγιούς κοινωνικού συνόλου. Από την άλλη πλευρά, αναφορικά με το ρόλο των εκπαιδευτικών, η αντιμετώπιση της διδασκαλίας ως μιας απλής τυπικής διαδικασίας αποδυναμώνει τον παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού. Είναι αναγκαίο σε κάποιες περιπτώσεις, να επαναπροσδιοριστεί η αποστολή του καθώς δεν μεταδίδει μόνο γνώσεις, αλλά συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση συνειδήσεων και χαρακτήρων, σε σύμπραξη με την οικογένεια και την κοινωνία.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Επτακοίλη, Τ. (2025, 1 Νοεμβρίου). Η βία των εφήβων δεν είναι πεπρωμένο. Καθημερινή
Κούκης, Δ. (2024, 8 Νοεμβρίου). Νεανική παραβατικότητα: Φταίει, τελικά, η οικογένεια;. In2life. https://www.in2life.gr/article/2008342/neanikh-paravatikothta-ftaiei-telika-h-oikogeneia
Λαμπροπούλου, Ε. (2023, 25 Νοεμβρίου). Νεανική παραβατικότητα: Ο πυρετός μιας κοινωνίας. Kreport.gr.
Φωκιανός, Γ. (2022, 15 Φεβρουαρίου). Εγκληματικότητα: Η έξαρση της βίας και ο φακός των social media – Τρεις ειδικοί μιλούν. Kathimerini.gr.
