Εν μέσω ανακοίνωσης νέων κομματικών σχηματισμών και ενώ η χώρα βρίσκεται ατύπως σε μακρά προεκλογική περίοδο, η κυβέρνηση επέλεξε να προωθήσει προς ψήφιση  ένα νέο «Κώδικα Αυτοδιοίκησης».  Τι κρύβεται όμως πίσω από τη βαρύγδουπη ονομασία και τις υποτιθέμενες καλές προθέσεις του πασοκοτραφούς εκλογολόγου του Μαξίμου που  έχει διοριστεί Υπουργός των Εσωτερικών; Η προσεκτική ανάγνωση του νομοσχεδίου αναδεικνύει μελανά σημεία και πολλές χαμένες ευκαιρίες για την αυτοδιοίκηση. Ας τα δούμε με προσοχή.

To βασικό σημείο προβληματισμού είναι το νέο εκλογικό σύστημα για Δήμους και Περιφέρειες. Ενώ λοιπόν ο Κώδικας διατηρεί την ισχύουσα αντιδημοκρατική πρόβλεψη περί εκλογής συνδυασμού με ποσοστό 42% από τον α’ γύρο,  προβλέπει  επιπρόσθετα και μια καινοφανή ρύθμιση: την κατάργηση του β’ γύρου των εκλογών και την εκλογή νικητή συνδυασμού προσμετρώντας την «εναλλακτική» ψήφο των συνδυασμών που δεν θα  έρθουν στην πρώτη και τη δεύτερη θέση των προτιμήσεων στον α’ γύρο. Έτσι, πρακτικά καθίστανται ρυθμιστές των εκλογών οι ψηφοφόροι των μικρότερων συνδυασμών που θα δηλώνουν ποιον επιθυμούν να εκλεγεί,  εκτός όμως  εκείνου τον οποίο ψήφισαν (!!!). Ο εκλογικός αυτός «ζουρλομανδύας» αντλεί μάλιστα, κατά τους εισηγητές του,  έμπνευση από εκλογικά συστήματα της μακρινής Ωκεανίας, από την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία αλλά και …τα νησιά Φίτζι. Πρόκειται για απαράδεκτη ρύθμιση που καμία σχέση δεν έχει με την ευρωπαϊκή  πολιτική κουλτούρα.  Βασική του επιδίωξη δε είναι να ευνοηθούν ευθέως οι νυν κάτοχοι αυτοδιοικητικών αξιωμάτων, που, κατά σύμπτωση(;),  πρόσκεινται κατά πλειοψηφία στο κυβερνών κόμμα.

Πέραν των ανωτέρω, ο νέος Κώδικας εισάγει δύο  νέα χαράτσια για τους ιδιοκτήτες και μισθωτές ακινήτων που ισοδυναμούν με νέο ΕΝ.Φ.Ι.Α. Έτσι, η μνημονιακή μέγγενη επιστρέφει μέσω Δήμων και Περιφερειών, καθώς οι πολίτες  θα κληθούν να πληρώσουν μέσω του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης και Τέλους Περιφερειακής Ανάπτυξης ένα μηχανισμό κομματικών καρεκλοκένταυρων, δηλαδή τους χιλιάδες Αντιδημάρχους, Αντιπεριφερειάρχες, συμβούλους και μέλη ΔΣ νομικών προσώπων των Ο.Τ.Α που θα διορίζουν οι εκάστοτε Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες, συντηρώντας το «επιτελικό» μαγαζάκι τους εις υγείαν των κορόιδων. Επιπλέον, ο Κώδικας δεν προβλέπει τίποτα για τη διαφανή και ισόρροπη κατανομή των ευρωπαϊκών και εθνικών αναπτυξιακών πόρων, καθιστώντας πλέον θεσμό την προκλητική  ανισότητα μεταξύ Περιφερειών, που γιγαντώθηκε με την παρούσα κυβέρνηση.

Το πιο λυπηρό στοιχείο είναι ότι ο νέος Κώδικας δεν εισάγει τις τολμηρές εκείνες μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται η αυτοδιοίκηση και θα ωφελούσαν ουσιαστικά και τις τοπικές κοινωνίες και τη θεσμική και πολιτική κουλτούρα στη χώρα μας. Προτάσεις όπως:

-η μείωση των αιρετών Περιφερειών από 13 σε 5

-η κατάργηση του αποτυχημένου θεσμού των αποκεντρωμένων διοικήσεων

-η ενίσχυση των επιτελικών και αποφασιστικών αρμοδιοτήτων των Ο.Τ.Α , με πλήρη συμμετοχή και συναπόφαση των εκλεγμένων οργάνων τους στην κατανομή των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ, αλλά και η θεσμοθέτηση της υποχρεωτικής συμμετοχής εκπροσώπων τους στα διοικητικά συμβούλια των τοπικών Ν.Π.Δ.Δ και των επιχειρήσεων διαχείρισης στρατηγικών υποδομών (Λιμανιών, Αεροδρομίων, Νοσοκομείων, Πανεπιστημίων, εταιρειών παραγωγής Ενέργειας κλπ)

-η πλήρης οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των Ο.Τ.Α με διατήρηση του ελέγχου νομιμότητας των πράξεών τους μόνο για τις πολύ σοβαρές περιπτώσεις (πχ. Προϋπολογισμός)

-η νομοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση των Ο.Τ.Α μέσω απόδοσης συγκεκριμένων εσόδων του κράτους και η καθιέρωση πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου με προϋπολογισμούς που θα υπερβαίνουν τη θητεία της εκάστοτε αυτοδιοικητικής αρχής και θα ψηφίζονται με πλειοψηφία τουλάχιστον 2/3 από τα συμβούλια

-η δραστική μείωση του αριθμού Αντιδημάρχων και Αντιπεριφερειαρχών, των διοικήσεων νομικών προσώπων και των επιτροπών-συμβουλίων των Ο.Τ.Α που εξυπηρετούν μόνο το βόλεμα των υποστηρικτών του εκάστοτε νικητή των εκλογών

– η απόδοση της αρμοδιότητας είσπραξης των τεράστιων ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τους Ο.Τ.Α στην Α.Α.Δ.Ε που έχει καλύτερη τεχνογνωσία, μέσω προγραμματικής σύβασης

-ένα νέο εκλογικό σύστημα στους Ο.Τ.Α με τα εξής χαρακτηριστικά: εκλογή Δημάρχου-Περιφερειάρχη, παρατάξεων και συμβούλων με ενιαίο ψηφοδέλτιο. Δυνατότητα ψήφου χωριστά για τον επικεφαλής, χωριστά για την παράταξη που εκπροσωπεί καθώς και υπέρ συμβούλων (που θα παρατίθενται αλφαβητικά και με υπόμνηση του συνδυασμού τους) από διαφορετικούς συνδυασμούς.

-η καθιέρωση αναλογικού συστήματος για την εκπροσώπηση των συνδυασμών στα συμβούλια και δεύτερος γύρος μόνο αν χρειαστεί για το πρόσωπο του Δημάρχου ή Περιφερειάρχη καθώς και η δραστική μείωση του αριθμού των υποψηφίων συμβούλων και τοπική διακυβέρνηση βάσει θεσμοθετημένων και δημόσιων προγραμματικών συμφωνιών μεταξύ των συνδυασμών.

- η συγχώνευση των πολυάριθμων νομικών προσώπων των Ο.Τ.Α και των ΔΕΥΑ,  με διατήρηση όλων των θέσεων εργασίας

Είναι γεγονός ότι μια ελεύθερη και ανεξάρτητη αυτοδιοίκηση απαιτεί αντίστοιχης αντίληψης λειτουργούς και όχι ανθρώπους που δρουν ως υπάλληλοι και χειροκροτητές της κεντρικής εξουσίας για τη διατήρηση προσωπικών προνομίων. Καθώς όμως το υφιστάμενο δυναμικό της ανήκει, στην πλειοψηφία του, στη δεύτερη κατηγορία, θα απαιτηθεί από τους πολίτες μια προσέγγιση επαναστατική στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, ώστε να ανανεωθεί το αυτοδιοικητικό προσωπικό. Και μόνο έτσι θα επιβληθεί ο σωστός «Κώδικας» προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.

*Ο Νίκος Θεοδώρου είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και Διδάκτωρ Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ludwig-Maximilians του Μονάχου. Ιστοσελίδα: www.ntheodorou.gr