Η υπόθεση της επένδυσης δισεκατομμυρίων δολαρίων που προωθούν στην Αλβανία ο Τζάρεντ Κούσνερ και η Ιβάνκα Τραμπ δεν αφορά μόνο την κατασκευή ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου σε μια από τις ομορφότερες ακτές της Αδριατικής. Πίσω από το επιχειρηματικό εγχείρημα αναδύεται ένα σύνθετο πλέγμα πολιτικών, νομικών και γεωπολιτικών ζητημάτων που αγγίζει ευαίσθητες χορδές για την Ελλάδα.

Οι καταγγελίες περί αμφισβητούμενων ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, οι ανησυχίες για πιθανή εμπλοκή περιουσιών της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, η στρατηγική σημασία της Αλβανίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ισχυρή παρουσία της Τουρκίας στα Βαλκάνια και η ευρωπαϊκή προοπτική των Τιράνων συνθέτουν ένα σκηνικό που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας συνηθισμένης επένδυσης.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής τάξη αναδιαμορφώνεται από τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μέση Ανατολή, η υπόθεση Κούσνερ–Ιβάνκα Τραμπ και Εντυ Ράμα, εξελίσσεται σε έναν γεωπολιτικό καθρέφτη των ανταγωνισμών που διαμορφώνουν το μέλλον των Βαλκανίων. Και ταυτόχρονα θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα για την Αθήνα: μπορεί να υπάρξει οικονομική ανάπτυξη και γεωπολιτική αναβάθμιση χωρίς απόλυτο σεβασμό στα δικαιώματα και τις περιουσίες της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας;
Για την Ελλάδα, το πρώτο και σημαντικότερο ερώτημα αφορά την Ελληνική Εθνική Μειονότητα.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν αμετάκλητα δικαστικά ευρήματα που να αποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη επένδυση καταπατά άμεσα περιουσίες μελών της ελληνικής μειονότητας. Υπάρχουν όμως σοβαρές καταγγελίες για αμφισβητούμενους τίτλους ιδιοκτησίας, για αλλαγές στο καθεστώς προστασίας γης και για μεταβιβάσεις εκτάσεων που ήδη βρίσκονται στο μικροσκόπιο των αλβανικών εισαγγελικών αρχών κατά της διαφθοράς.

Το ζήτημα αποκτά διαφορετικές διαστάσεις εάν αποδειχθεί ότι περιουσίες Ελλήνων ομογενών στην περιοχή της Ζβέρνετς ή σε γειτονικές περιοχές μεταβιβάζονται ή απαλλοτριώνονται μέσω αδιαφανών διαδικασιών. Τότε η συζήτηση παύει να αφορά αποκλειστικά μια επένδυση και μετατρέπεται σε ζήτημα προστασίας θεμελιωδών ανθρωπίνων και μειονοτικών δικαιωμάτων, πεδίο στο οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη.

Η Ελληνική Κυβέρνηση, μέχρι στιγμής επιλέγει προσεκτικούς χειρισμούς. Δεν επιθυμεί μια μετωπική σύγκρουση με τα Τίρανα σε μια περίοδο κατά την οποία η Αλβανία επιδιώκει την ευρωπαϊκή της πορεία. Ταυτόχρονα, δεν είναι εύκολο να βρεθεί απέναντι σε ένα επενδυτικό σχέδιο που συνδέεται με το στενό οικογενειακό περιβάλλον του Αμερικανού Προέδρου. Ωστόσο, εάν προκύψουν αδιάσειστα στοιχεία προσβολής των περιουσιακών δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών δύσκολα θα μπορέσει να διατηρήσει τη σημερινή πολιτική χαμηλών τόνων.

Πέρα όμως από το μειονοτικό ζήτημα, η υπόθεση διαθέτει και μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα γεωπολιτική διάσταση.
Ο Έντι Ράμα επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να μετατρέψει την Αλβανία σε κόμβο δυτικών επενδύσεων, τουρισμού υψηλής προστιθέμενης αξίας και περιφερειακής διασυνδεσιμότητας. Μια επένδυση που συνδέεται με τον γαμπρό του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος για την αλβανική κυβέρνηση. Αποτελεί μήνυμα προς τις Βρυξέλλες ότι η Αλβανία προσελκύει διεθνή κεφάλαια, μήνυμα προς τις αγορές ότι θεωρείται ασφαλής επενδυτικός προορισμός και ταυτόχρονα εργαλείο εσωτερικής πολιτικής νομιμοποίησης.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η Αλβανία εξελίσσεται σε μία από τις ελάχιστες χώρες των Βαλκανίων όπου συνυπάρχουν αρμονικά τρεις διαφορετικοί άξονες επιρροής: η αμερικανική στρατηγική παρουσία, η τουρκική οικονομική και πολιτιστική διείσδυση και η ευρωπαϊκή προοπτική.

Η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά στην Αλβανία. Από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και εκπαιδευτικές δομές μέχρι έργα υποδομών, θρησκευτικά ιδρύματα και πολιτιστικές δράσεις, η Άγκυρα έχει οικοδομήσει σημαντικά ερείσματα. Παράλληλα, οι προσωπικές σχέσεις του Έντι Ράμα με τον Ταγίπ Ερντογάν παραμένουν ιδιαίτερα στενές.

Έτσι διαμορφώνεται ένα ιδιόμορφο γεωπολιτικό τρίγωνο μεταξύ Ουάσιγκτον, Τιράνων και Άγκυρας, το οποίο μέχρι σήμερα λειτουργεί περισσότερο συμπληρωματικά παρά ανταγωνιστικά. Η παρουσία αμερικανικών κεφαλαίων δεν εκτοπίζει την τουρκική επιρροή, αντιθέτως, συνυπάρχει μαζί της σε ένα πλαίσιο που εξυπηρετεί την επιδίωξη της Αλβανίας να αναβαθμίσει τον περιφερειακό της ρόλο.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι.
Ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής αναδιάταξης. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αστάθεια στη Μαύρη Θάλασσα, οι εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο, οι ανταγωνισμοί στην Ανατολική Μεσόγειο, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι εντάσεις στον Περσικό Κόλπο αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου γεωπολιτικού τόξου που εκτείνεται από την Ανατολική Ευρώπη έως τα Στενά του Ορμούζ.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν ταυτόχρονα να περιορίσουν τη ρωσική επιρροή, να αναχαιτίσουν την περιφερειακή ισχύ του Ιράν και να ελέγξουν τη διαρκώς αυξανόμενη κινεζική οικονομική διείσδυση. Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει να παρουσιάζεται ως αναντικατάστατος στρατηγικός παίκτης από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Μέσα σε αυτή τη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα, η Αλβανία αποκτά βαρύτητα δυσανάλογη του μεγέθους της. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ελέγχει κρίσιμο τμήμα της Αδριατικής, βρίσκεται απέναντι από την Ιταλία και αποτελεί δυτικό προγεφύρωμα στα Δυτικά Βαλκάνια.

Γι' αυτό και η επένδυση Κούσνερ–Ιβάνκα Τραμπ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως επιχειρηματικό εγχείρημα. Η παρουσία αμερικανικών κεφαλαίων σε μια τόσο ευαίσθητη γεωγραφική περιοχή δεν παράγει μόνο οικονομικά αποτελέσματα. Παράγει και γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό διακύβευμα της υπόθεσης: όχι ποιος θα χτίσει ένα πολυτελές τουριστικό θέρετρο στις αλβανικές ακτές, αλλά ποιος θα διαμορφώσει τους όρους ισχύος και επιρροής στα Βαλκάνια της επόμενης δεκαετίας.

ΗΠΑ – ΤΟΥΡΚΊΑ - F-35

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μαρκο Ρούμπιο, απαντώντας σε ερώτηση στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν εξετάζουν σήμερα την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, διότι η κατοχή των ρωσικών πυραύλων S-400 ενεργοποιεί συγκεκριμένες νομοθετικές απαγορεύσεις.Η δήλωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται λίγες εβδομάδες μετά τις αισιόδοξες αναφορές του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Tom Barrack, περί πιθανής επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Ο Ρούμπιο ουσιαστικά επανέφερε το θέμα στη θεσμική του βάση: F-35 και S-400 δεν μπορούν να συνυπάρξουν.Η εξέλιξη αυτή αποτελεί θετική ένδειξη για την Αθήνα, όχι επειδή αλλάζει άμεσα τις στρατιωτικές ισορροπίες, αλλά επειδή επιβεβαιώνει ότι το βασικό εμπόδιο στην τουρκική πρόσβαση στα F-35 παραμένει ενεργό.