Κυριακή, 18 Οκτωβρίου 2026 20:19

Ο René Puaux

Γράφτηκε από τον

Ο René Puaux

Του Γιάννη Α. Μπίρη

Στη βορειοδυτική ακτή της Γαλλίας, στη Νορμανδία, στη δεξιά όχθη των εκβολών του ποταμού Σηκουάνα, βρίσκεται η πόλη της Χάβρης (Le Havre‎‎). Μετά τη Μασσαλία στον νότο, είναι το δεύτερο σε μέγεθος λιμάνι της Γαλλίας, η «πύλη της στον ωκεανό» και διαθέτει κανάλια συνολικού μήκους 24 χιλιομέτρων. Είναι η γενέτειρα του καλλιτεχνικού ρεύματος του ιμπρεσιονισμού αλλά και του Φιλέλληνα ιστορικού συγγραφέα και δημοσιογράφου Ρενέ Πυώ (René Puaux).
Ο Ρενέ Πυώ, που το όνομά του έχει συνδεθεί άρρηκτα με την Ελλάδα, γεννήθηκε τον Αύγουστο του 1878. Μέχρι το 1902 σπούδασε στην L’École Alsacienne στο Παρίσι αλλά και στη Σορβόνη. Τον επόμενο χρόνο προσλήφθηκε ως ανταποκριτής εξωτερικού και πολεμικός ανταποκριτής από την εφημερίδα Le Temps ξεκινώντας μια λαμπρή καριέρα έγκριτου, φιλελεύθερου δημοσιογράφου. Η σχέση του με την Ελλάδα ξεκίνησε στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913). Τότε, ως πολεμικός ανταποκριτής, βρέθηκε στο μέτωπο. Συγκλονισμένος από τα γεγονότα και τις διώξεις των ελληνικών πληθυσμών στην Ήπειρο, έγραψε το 1914 το βιβλίο «La malheureuse Épire» («Δυστυχισμένη Ήπειρος»). Αυτό το βιβλίο συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης για το Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα.
Το 1919 στάλθηκε από την εφημερίδα του, ανταποκριτής στη Μικρά Ασία, όπου είχε στραφεί το διεθνές ενδιαφέρον. Έμεινε στη Σμύρνη μέχρι το 1922, έζησε και κατέγραψε από κοντά με λεπτομέρειες, τα γεγονότα και τα πολιτικά παιχνίδια μέχρι και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το έργο του για τη Μικρά Ασία εκδόθηκε σε δύο βιβλία. Το πρώτο, το 1922, «Ο Θάνατος της Σμύρνης» (La Mort de Smyrne) εκδόθηκε αμέσως μετά την Καταστροφή. Ο Πυώ ως έγκριτος ανταποκριτής και δημοσιογράφος, συγκέντρωσε από αυτόπτες μάρτυρες, συγκλονιστικές μαρτυρίες για το ολοκαύτωμα της πόλης, τις σφαγές των Ελλήνων και των Αρμενίων, καθώς και για τον φρικτό θάνατο του Μητροπολίτη Χρυσόστομου. Το δεύτερο βιβλίο, «Οι Τελευταίες Ημέρες της Σμύρνης» (Les derniers jours de Smyrne), κυκλοφόρησε την επόμενη χρονιά και σε αυτό ο Πυώ, προσπαθώντας να φωτίσει όλες τις πτυχές των γεγονότων, παραθέτει επίσημα έγγραφα που εξασφάλισε από διπλωματικές πηγές και μαρτυρίες αυτοπτών για τη σφαγή και την πυρπόληση της πόλης το 1922. Και τα δύο βιβλία του συνέβαλαν στην ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης για τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Συνολικά ο Ρενέ Πυώ πραγματοποίησε επτά ταξίδια στην Ελλάδα, την οποία αγάπησε με πάθος—όχι μόνο για το αρχαίο της κλέος, αλλά για τον σύγχρονο λαό της, τις χαρές και τις λύπες του.
Το 1930, κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την εκατονταετηρίδα του ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους, καταγράφει γλαφυρά και συναρπαστικά τις εντυπώσεις του από το έβδομο ταξίδι του στην Ελλάδα. Εντυπωσιάζεται από την Αθήνα και τα μνημεία της, επισκέπτεται και άλλους ιστορικούς τόπους, όπως στις Θερμοπύλες τους Δελφούς, την Κόρινθο, την Πάτρα, την Ανδραβίδα, την Κυπαρισσία και σχεδόν ολόκληρη τη νοτιοδυτική Πελοπόννησο φτάνοντας μέχρι την Πύλο και τον όρμο του Ναβαρίνου. Στους Δελφούς πήγε με την ευκαιρία των δεύτερων Δελφικών Εορτών, το καλοκαίρι του 1930. Οι Δελφικές Εορτές ήταν μια σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώθηκαν στο Αρχαίο Θέατρο των Δελφών το 1927 και το 1930 από τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό και την Αμερικανίδα σύζυγό του Εύα Πάλμερ.
Ο Πυώ ήταν μανιώδης συλλέκτης χαρακτικών, λιθογραφιών, νομισμάτων και μεταλλίων, χαρτών, εγγράφων, βιβλίων και ενθυμημάτων που σχετίζονταν με την Ελληνική Επανάσταση του 1821, τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου και τους Φιλέλληνες.
Κατεβαίνοντας μέχρι την Πύλο περιγράφει:
...»Από τους Γαργαλιάνους, κάνουμε μια παράκαμψη προς τα ενδότερα, γιατί ο δρόμος είναι καλύτερος από τη Λιγούδιστα. Γραφικές κατηφόρες σε μικρές κοιλάδες με οργιαστική βλάστηση, χωριουδάκια, αγροκτήματα που φαίνονται να ευημερούν, και μετά, από την κορυφή ενός λόφου, η ματιά αγκαλιάζει επιτέλους το οπάλι σε σχήμα αβγού του όρμου του Ναβαρίνου, όπου, στις 20 Οκτωβρίου 1827, παίχτηκε η μοίρα ενός έθνους»….
Φτάνοντας στον όρμο του Ναβαρίνου, αποφάσισε να δωρίσει ολόκληρη την τεράστια, πολύτιμη Συλλογή του στο ελληνικό κράτος και την πόλη της Πύλου υπό τον όρο να βρεθεί Μουσείο για να την στεγάσει. Σήμερα η Συλλογή φιλοξενείται στον πρώτο όροφο της Οικίας Τσικλητήρα, μπροστά στο λιμάνι της Πύλου και αποτελεί έναν ανεκτίμητο θησαυρό τεκμηρίων για την Ελληνική Επανάσταση. Περιλαμβάνει:
• Έργα Τέχνης: Πλούσια συλλογή από αυθεντικά γαλλικά και ευρωπαϊκά χαρακτικά, λιθογραφίες, γκραβούρες και ελαιογραφίες. Τα έργα απεικονίζουν τις μορφές των Αγωνιστών του 1821, ελληνικά τοπία της εποχής και σκηνές από την Απελευθέρωση.
• Αρχεία για τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου: σπάνιοι χάρτες, έγγραφα, μετάλλια, νομίσματα και ιστορικά τεκμήρια που αφορούν αποκλειστικά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (1827).
Ο Ρενέ Πυώ αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου του στην προάσπιση των ελληνικών θεμάτων και μάλιστα σε εξαιρετικά κρίσιμες ιστορικές περιόδους. Η αξία του έργου του Πυώ είναι μεγάλη αν αναλογιστεί κανείς τις συνθήκες που δημιουργήθηκε. Την περίοδο των αρχών του εικοστού αιώνα, όταν συνέβησαν τα κοσμοϊστορικά γεγονότα στην Μικρά Ασία και την Ήπειρο, η Γαλλία ακολουθούσε σαφώς φιλοτουρκική πολιτική. Ο Πυώ, αντίθετος στη γραμμή της χώρας του και με σοβαρό κίνδυνο για την καριέρα του, δεν δίστασε να ξεσκεπάσει τα εγκλήματα της Τουρκίας σε βάρος του ελληνισμού. Μίλησε για τις θηριωδίες και τη γενοκτονία, προσπαθώντας να αφυπνίσει τους Γάλλους αλλά και τους Ευρωπαίους για το δράμα του μικρασιατικού ελληνισμού που εξελισσόταν μπροστά στα μάτια τους.
Το 1932 ο Πυώ έλεγε:
«Η Ελλάδα έκανε πολύ περισσότερα για μένα απ’ ότι εγώ γι’ αυτή. Έδωσε στο πνεύμα μου σκοπό…. διέσωσε την πίστη μου στον άνθρωπο και τις ανθρωπιστικές σπουδές….».   
Ο «τελευταίος μεγάλος Φιλέλληνας» πέθανε στο Παρίσι την Πρωτοχρονιά του 1937, σε ηλικία 58 ετών.