Η δημιουργία ενός Μουσείου Ναυτικής Παράδοσης παραμένει εδώ και χρόνια μια αξιόλογη, αλλά αναξιοποίητη πρόταση, περιμένοντας τον φορέα που θα αναλάβει την πρωτοβουλία και θα φέρει στο φως έναν πραγματικό «ναυτικό θησαυρό».
Οι ταλαντούχοι μικροναυπηγοί Γιώργος Αγάτσας και Παναγιώτης Σοφικίτης έχουν εκφράσει εδώ και πολλά χρόνια την πρόθεσή τους να παραχωρήσουν αφιλοκερδώς τις εντυπωσιακές δημιουργίες τους, ώστε να αποτελέσουν τον βασικό κορμό ενός μουσείου αφιερωμένου στην ελληνική ναυτική παράδοση και τέχνη.
Πρόκειται για ένα όραμα για το οποίο έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεσμεύσεις και υποσχέσεις από αρμόδιους φορείς. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, καμία ουσιαστική εξέλιξη δεν έχει σημειωθεί, με αποτέλεσμα οι δύο σημαντικές συλλογές να παραμένουν μακριά από το ευρύ κοινό.
Η ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΡΑΚΙ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΓΑΤΣΑ
Υψηλή τεχνική, συστηματική έρευνα, μεράκι και βαθιά αγάπη για τη μικροναυπηγική χαρακτηρίζουν τις δημιουργίες του Γιώργου Αγάτσα. Όποιος έχει την ευκαιρία να τις παρατηρήσει από κοντά μπορεί εύκολα να αντιληφθεί την ακρίβεια, την υπομονή και την εξαιρετική δεξιοτεχνία που απαιτεί η κατασκευή τους.
Με καταγωγή από την Αθήνα, αλλά πολιτογραφημένος πλέον Καλαματιανός, ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός του ΟΑΕΔ έχει δημιουργήσει στο εργαστήριό του, στην οδό Πινδάρου, έναν μικρό κόσμο τέχνης και ιστορίας. Η δημιουργική του δραστηριότητα δεν περιορίζεται στη μικροναυπηγική. Ασχολείται επίσης με τη ζωγραφική, την αγιογραφία, τη συλλογή σπάνιων πετρωμάτων και φιγούρων, καθώς και με την κατασκευή ομοιωμάτων αρχαίων όπλων, όπως τόξα, ασπίδες και ξίφη.
Ο Γιώργος Αγάτσας έχει παρουσιάσει τη δουλειά του στο κοινό της Καλαμάτας μέσα από τρεις σημαντικές εκθέσεις, θέτοντας από νωρίς το ζήτημα της δημιουργίας ενός ναυτικού μουσείου στην πόλη.
Η πρώτη πραγματοποιήθηκε το 2008 στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, στο πλαίσιο της «Ναυτικής Εβδομάδας», σε συνεργασία με τον ζωγράφο Σωτήρη Τζαμουράνη. Ακολούθησε το 2010 η έκθεση «Ελληνικός πολιτισμός και οι ναυτικοί λαοί της Μεσογείου» στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας και το 2013, στον ίδιο χώρο, η έκθεση «Ιστορικές Ναυμαχίες και Μάχες των Ελλήνων από την Τροία έως και τον Μέγα Αλέξανδρο». Οι εκθέσεις κέρδισαν τις εντυπώσεις και προκάλεσαν το έντονο ενδιαφέρον του κοινού. Παράλληλα, συνοδεύτηκαν από υποσχέσεις για τη δημιουργία μόνιμου χώρου φιλοξενίας των έργων. Οι υποσχέσεις αυτές, όμως, έμειναν σε προφορικό επίπεδο.
Ο ΑΝΑΞΙΟΠΟΙΗΤΟΣ «ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΘΗΣΑΥΡΟΣ» ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΟΦΙΚΙΤΗ
Αντίστοιχη είναι και η περίπτωση του Παναγιώτη Σοφικίτη, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στην κατασκευή ομοιωμάτων πλοίων της ελληνικής παραδοσιακής ναυπηγικής.
Ο συνταξιούχος φιλόλογος καθηγητής γεννήθηκε στη Σκόπελο και ζει μόνιμα στην Καλαμάτα. Η αγάπη του για τη θάλασσα και τη ναυτική παράδοση αποτυπώνεται σε κάθε έργο του, το οποίο κατασκευάζεται βάσει σχεδίων, με απόλυτη ακρίβεια και αναλογία. Για τις δημιουργίες του χρησιμοποιεί διαφορετικά είδη ξυλείας, όπως πεύκο, οξιά, καρυδιά και ιρόκο.
Η αξία της δουλειάς του έχει αναγνωριστεί τόσο στην Καλαμάτα όσο και σε πανελλαδικό επίπεδο. Έργα του έχουν εκτεθεί το 2014 στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, το 2015 στο Πάρκο του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου, το 2017 στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, το 2018 στην οικία του Ολυμπιονίκη Κωνσταντίνου Τσικλητήρα στην Πύλο και την ίδια χρονιά στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας.
Δημιουργίες του βρίσκονται σήμερα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, στο Λαογραφικό Μουσείο Σκοπέλου και σε ιδιωτικές συλλογές. Στην ίδια την Καλαμάτα, όμως, δεν έχει δημιουργηθεί ακόμη ένας μόνιμος χώρος στον οποίο οι κάτοικοι και οι επισκέπτες θα μπορούν να θαυμάζουν τη συλλογή του.
Ο Παναγιώτης Σοφικίτης είχε εκδηλώσει για πρώτη φορά δημόσια την πρόθεσή του να παραχωρήσει τα έργα του το 2014, με αφορμή την πρώτη του έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας. Στόχος του ήταν η δημιουργία ενός Μουσείου Ναυτικής Παράδοσης και Ναυτικής Τέχνης στην ευρύτερη περιοχή του λιμανιού.
Δώδεκα χρόνια αργότερα, η πρόταση εξακολουθεί να βρίσκεται στο «ράφι».
ΠΛΟΙΑ-ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ ΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Οι συλλογές των δύο δημιουργών περιλαμβάνουν ομοιώματα πλοίων από διαφορετικές ιστορικές περιόδους και πολιτισμούς. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η ρωμαϊκή γαλέρα, ο βυζαντινός δρόμωνας, η πεντηκόντορος του Πυθέα, το φαλαινοθηρικό, το «Caroline» του 1749 και ένα κινεζικό πλοίο του 7ου αιώνα.
Στις κατασκευές περιλαμβάνονται επίσης η Τριακόντορος, το καράβι του Οδυσσέα, η Κυρήνεια, η τράτα, η σαντάλα, η φρεγάτα «Ελλάς», η ελληνική επαναστατική γαλιότα, ο «Αγαμέμνων», το «Κιρλαγκίτσι», ο «Άρης» του Τσαμαδού, η «Καρτερία», το καραβόσκαρο, το τσερνίκι και το σεμπέκ.
Δεν πρόκειται απλώς για καλαίσθητα ομοιώματα, αλλά για πραγματικά διαμάντια πολιτισμού, μέσα από τα οποία αποτυπώνονται η εξέλιξη της ναυπηγικής, η ιστορία της ναυτοσύνης και η διαχρονική σχέση των Ελλήνων με τη θάλασσα.
Οι συλλογές των δύο μικροναυπηγών είναι υπεραρκετές για να στηρίξουν τη δημιουργία ενός εξειδικευμένου θεματικού μουσείου. Ενός μουσείου από το οποίο η Καλαμάτα μόνο κερδισμένη θα μπορούσε να βγει, εμπλουτίζοντας το πολιτιστικό και τουριστικό της αποτύπωμα.
Άνθρωποι του πολιτισμού έχουν κατά καιρούς προτείνει διαφορετικούς χώρους για τη στέγαση του μουσείου. Μεταξύ αυτών ήταν το κτήριο Αναγνωστόπουλου, στη συμβολή των οδών Φαρών και Ασίνης, κυρίως λόγω της μικρής απόστασής του από τη θάλασσα. Ο συγκεκριμένος χώρος, ωστόσο, έχει προγραμματιστεί να στεγάσει το Κέντρο Καινοτομίας του Δήμου.
Στις σχετικές συζητήσεις είχε ακουστεί επίσης το ενδεχόμενο αξιοποίησης τμήματος του χώρου της Ένωσης Εργατών Φορτοεκφορτωτών Λιμένος Καλαμάτας. Μια ακόμη πρόταση αφορά τη δημιουργία ενός μικρότερου εκθεσιακού χώρου στην περιοχή του πρώην «Κοιλάκου», η οποία μέχρι σήμερα παραμένει χωρίς αξιοποίηση.
Η εγγύτητα όλων αυτών των σημείων με το λιμάνι και το παραλιακό μέτωπο θα μπορούσε να προσδώσει στο μουσείο τον απαραίτητο συμβολισμό, συνδέοντάς το άμεσα με τη θάλασσα και τη ναυτική φυσιογνωμία της περιοχής.
ΑΠΟ ΤΙΣ ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ
Το βέβαιο είναι πως, για να αποκτήσει σάρκα και οστά ένα τέτοιο εγχείρημα, απαιτούνται πρωτοβουλίες, συνεργασία και συγκεκριμένες αποφάσεις. Δεν αρκούν οι θετικές τοποθετήσεις και οι υποσχέσεις που επαναλαμβάνονται κάθε φορά που οι συλλογές παρουσιάζονται στο κοινό.
Το παράδειγμα άλλωστε του Συλλόγου Αποφοίτων «Μαρία Κάλλας» του Μουσικού Σχολείου Καλαμάτας απέδειξε πως, όταν υπάρχει θέληση και οργανωμένη προσπάθεια, μπορούν να δημιουργηθούν πολιτιστικοί χώροι με διεθνή πρωτοτυπία και ισχυρή ταυτότητα.
Αντίστοιχη κινητοποίηση έτσι θα μπορούσε να υπάρξει και για τη ναυτική παράδοση. Η επαναφορά της «Ναυτικής Εβδομάδας» στην Καλαμάτα το 2024 δημιούργησε προσδοκίες πως το ζήτημα θα μπορούσε να επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο. Για τη φετινή χρονιά, πάντως, δεν έχει μέχρι στιγμής ανακοινωθεί κάποια σχετική πρωτοβουλία.
Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
Για την ανάγκη δημιουργίας του μουσείου έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα πάντως και η πρόεδρος της Πειραματικής Σκηνής Καλαμάτας και σύζυγος του Παναγιώτη Σοφικίτη, Λέττα Πετρουλάκη. Σε πρόσφατη δημόσια παρέμβασή της, με αφορμή τη συζήτηση γύρω από την κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, έθεσε ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο: «Ποιος νοιάζεται για τη ναυπηγική τέχνη και τη θαλασσινή λαϊκή μας παράδοση σε μια πόλη δίπλα στη θάλασσα, με ιστορία αιώνων;».
Η Καλαμάτα διαθέτει τις συλλογές, τους ανθρώπους, την ιστορία και τους πιθανούς χώρους. Αυτό που εξακολουθεί να λείπει είναι η πολιτική και θεσμική βούληση ώστε ο «ναυτικός θησαυρός» που έχει στα χέρια της να πάψει να μένει κρυμμένος και να μετατραπεί σε ένα ζωντανό κύτταρο πολιτισμού, εκπαίδευσης και τουριστικής ανάπτυξης.
