Ο Φιλόλογος Γυμνασιάρχης Ιωάννης Κατσιλιέρης και ο “εύθικτος” Αθανάσιος Παναγιώτου Κουλουμβάκης.

Και η ιστορία αυτή διαδραματίστηκε στην Ε ' Τάξη Κλασικής κατεύθυνσης, επίσης στο νέο" κτήριο τού Α ' Γυμνασίου, στις (ιδιωτικές επί μισθώσει) κτηριακές εγκαταστάσεις τής τέως "Σχολής Παπαφλέσσα", όπου, ήδη από τον Γενάρη τής σχολικής χρονιάς 1973-74, το Σχολείο αναγκάστηκε να μετακομίσει. Κι όπως θα θυμούνται οι παλιότεροι απ' τους μαθητές, δύο κατά βάση υπήρξαν οι λόγοι για τους οποίους το Α ' Γυμνάσιο "πήγε Παραλία" : Ο πρώτος και σπουδαιότερος, η ανεπάρκεια αιθουσών - που το εξανάγκαζε να λειτουργεί σε δύο "βάρδιες" (οι μεν τρεις πρώτες τάξεις κάναμε μάθημα απόγευμα, ενώ οι τρεις τελευταίες πρωί ! ) - κι ο δεύτερος, η αδιαφορία για τη συντήρησή του, η οποία και οδηγούσε συν τω χρόνω το (δημοτικής ιδιοκτησίας) κτήριο, με "μαθηματική βεβαιότητα", σε κατάσταση σταδιακής επικινδυνότητας! Γηραλέο λοιπόν και παμπάλαιο το σχολικό οικοδόμημα στην Υπαπαντή - φιλοξενούσε γαρ εκεί το Α ' Γυμνάσιο, ήδη από το 1865 ! -, με αποτέλεσμα οι μαθητές να παριστάμεθα σχεδόν καθημερινοί μάρτυρες, όταν περίπου "ψιλοκατέρρεαν" κατά τόπους οι σοβάδες του ή παρουσιάζονταν διάφορα άλλα μικρά ή μεγαλύτερα προβλήματα εκάστοτε, αφού εργασίες επισκευών και συντήρησης εξέλιπαν παντελώς. Εμείς τής Ε ' Κλασικού για παράδειγμα, που στεγαζόμασταν για κάποιο διάστημα (και) στη μεγάλη βορειοανατολική αίθουσα τού Β ' ορόφου, είμασταν εκτεθειμένοι στους "χειμάρρους" (!) των όμβριων νερών τής (μεγάλης) κεραμοσκεπής τού κτηρίου, αφού ανεβαίνοντας το κλιμακοστάσιο και, προκειμένου να μπούμε στην αίθουσα στ' αριστερά μας, περνάγαμε κατ' ανάγκην από την άστεγη αίθρια βεράντα τού Β ' ορόφου, με κανά δυο τσίγκους μόνον στη γωνία - "ξεχαρβαλωμένους" κι εκείνους ! - να βρίσκονται πάνω απ' τα κεφάλια μας ! Είναι νωπές ακόμα οι εικόνες στις μνήμες μας, όπου, μεταξύ των άλλων καθηγητών, ο αείμνηστος Φιλόλογος γερο-Γυμνασιάρχης μας Ιωάννης Κατσιλιέρης - παρότι χρησιμοποιούσε ανελλιπώς την ομπρέλα του, την οποία, σημειωτέον, ουδέποτε αποχωριζόταν τον χειμώνα ! - έμπαινε τελικά, παρά τις προφυλάξεις του, "μισοβρεγμένος" στην Ε ' Κλασικής κατεύθυνσης, περνώντας κάτω απ' τους θορυβώδεις "καταρράχτες" των τσιγκόφυλλων που, ως (ανεπαρκή) προστεγάσματα, "προστάτευαν" δήθεν από τις βροχές την είσοδο! (Άσε δηλαδή που γινόταν το "θέρος - τρύγος - πόλεμος" απ' την εκνευριστικά εκκωφαντική "αρβάλα" των ομβρίων, σ' όλη τη διάρκεια τού φθινοπώρου και τού χειμώνα, με όλες εκείνες τις καταιγίδες που "σάρωναν" "κατά συρροή" την Καλαμάτα στην παλιά εκείνη "καλή" "εποχή των αιώνιων βροχών"! Ως Κλασικό, βλέπετε, που είμασταν, δεν γινόταν να μάς λείπει κι η συνοδία "κλασικής αρβάλας" ! . . .) Μια κρύα λοιπόν αλλά ηλιόλουστη Μαρτιάτικη μέρα, η Ε ' Κλασικού - που στεγαζόμασταν στην πρώτη δεξιά, μετά την είσοδο, νότια αίθουσα (με πρόσωπο στην οδό Κρήτης) -, περιμέναμε για τα Λατινικά τον Φιλόλογο Γυμνασιάρχη μας Ιωάννη Κατσιλιέρη, ο οποίος μάλιστα κείνη τη χρονιά μάς δίδασκε επίσης "Νεοελληνικά Αναγνώσματα" - Έκθεση και Αρχαία Ελληνικά, γνωστό αλλά και "άγνωστο" αρχαίο κείμενο. Σημειωτέον, ότι στα Λατινικά η τάξη "πέταγε" (!), αφενός μεν γιατί η ύλη τού μαθήματος ήταν σχετικά εύκολη - αποσπάσματα απ' τα ιστορικά έργα τού Λατίνου συγγραφέα Κορνηλίου Νέπωτος (Cornelius Nepos), και ιδιαίτερα από τους βίους τού Αμίλκα (Hamilcar) και τού Αννίβα (Hannibal) -, αφετέρου δε, διότι το σχολικό εγχειρίδιο, γραμμένο από τον τότε ομότιμο Καθηγητή τής Λατινικής Φιλολογίας τού Πανεπιστημίου Αθηνών (και Ακαδημα'ι'κό) Ερρίκο Σκάσση - για τον οποίο ο ίδιος ο Γυμνασιάρχης μάς είχε πληροφορήσει πως ήταν "Φραγκολεβαντίνος" (με καταγωγή από την Ερμούπολη τής Σύρου) -, μάς διευκόλυνε αφάνταστα, περιλαμβάνοντας διαφωτιστικά ερμηνευτικά σχόλια, αλλά κυρίως - και το σπουδαιότερο ! - ένα πλουσιότατο λατινικό λεξιλόγιο ! Μπαίνοντας λοιπόν στην τάξη, ο ικανός εκείνος κι έμπειρος (στην εφηβική ψυχολογία) Φιλόλογος, "σηκώνει" για εξέταση - θυμάμαι - έξι μαθητές, μεταξύ των οποίων και τον αείμνηστο πλέον, επίσης αδικοχαμένο και δη σε νεαρότατη ηλικία (!), Αθανάσιο Κουλουμβάκη. Όταν μάλιστα κάποια στιγμή ο γερο-Γυμνασιάρχης μας (έτσι τον αποκαλούσαμε μεταξύ μας απ' αγάπη, σεβασμό και περηφάνια ! ) ζήτησε κι από μένα να τού δώσω το τετράδιό μου των Λατινικών - ένα εκατοντάφυλλο με χοντρά μπλε πλαστικόδετα εξώφυλλα (που το κρατάω ακόμα ως ενθύμιο (!), στο πρώτο μέρος τού οποίου έγραφα το κείμενο κάθε μαθήματος με τη μετάφρασή του, καθώς και τις λατινικές λέξεις με τη σημασία τους, αλλά και "γραμματικο-συντακτικά" "τινά", ενώ στο υπόλοιπο μισό "μάζευα" συστηματικά πάσης φύσεως λατινικό λεξιλόγιο για δική μου "χρήση" ! ) -,
"χτυποκάρδισα" για λίγο, μήπως σκόπευε να "σηκώσει" στο μάθημα κι εμένα! Καθησυχάστηκα ωστόσο παρευθύς, όταν τον είδα ν' αρχίζει τις ερωτήσεις του προς τους άλλους, κι έτσι αφοσιώθηκα στη μελέτη τού "παρακάτω" (λατινικού) κειμένου, μια που όταν θα τέλειωνε η εξέταση, εμένα πιθανότατα θα καλούσε πρώτον - γιατί έτσι συνήθιζε ! - μαζί με τους άριστους μαθητές Κώστα Αθανασόπουλο, Δημήτρη Κουρετζή, Φώτη Καραμήτσο και τον αείμνηστο, επίσης αδικοχαμένο, Κώστα Τομαρά (τού οποίου η άγρια και ειδεχθής δολοφονία στη Φοινικούντα έχει συνταράξει απ' τον περασμένο Οκτώβριο το Πανελλήνιο !), να "παραδώσουμε", υπό την καθοδήγησή του, το επόμενο κομμάτι απ' τον Αννίβα ! Έτσι, στοχοπροσηλωμένος όπως ήμουνα κι "απορροφημένος" με την προετοιμασία τού "πιο κάτω" κειμένου, αλλά και αποσπασμένος ουσιαστικά απ' το "περιβάλλον τής τάξης" - σαν να είχα αφήσει εκεί το οιονεί "ολόγραμμά" μου, ενώ ο ίδιος βρισκόμουν "αλλού" ! -, "άκουγα" τον Γυμνασιάρχη, "ως σε όνειρο", να ρωτάει "λεξιλόγιο", τι σημαίνουν δηλαδή μια σειρά από λατινικές λέξεις, χωρίς όμως να παίρνει απάντηση από κανέναν εκ των εξεταζομένων ! . . . "Μπομπόνης Ευάγγελος, recipio τί σημαίνει ; . . . solvo ; . . . praeceptum ; . . . Δεν έχεις διαβάσει Μπομπόνη ; ; ", "Ζυγούρης Σωτήριος, τί σημαίνει committo ; . . . dubito ; . . . proximus ; . . . Ούτε εσύ ξέρεις μάθημα ; ; ", "Σταυρόπουλος Βασίλειος, "τί θα πει" universus Σταυρόπουλε ; . . . fuga ; . . . sustineo ; . . . peto ; . . . Αδιάβαστος κι εσύ ! ! ! ", "Χιουρέας Ευστράτιος, ξέρεις τουλάχιστον εσύ να μάς απαντήσεις για κάποια από τις λέξεις που ρώτησα ; . . . "
Στο τέλος πια, αφού σ' όλη την εξάδα - "παραδόξως" ! - "είχε πέσει μούγγα", "είδε κι απόειδε" ο Ιωάννης Κατσιλιέρης, "αγριεύει", και με αυστηρότατο τόνο τούς "αρχίζει στο κατσάδιασμα" ! : "Μα καλά, τελείως αδιάβαστοι είσαστε όλοι σας σήμερα ; ; ; Τι στο καλό, δεν "στρώθηκε" κανείς σας να μελετήσει καθόλου ; ; ; Τίποτα, μα τίποτα δεν ξέρετε ; ; ; " "Άστραψε και βρόντηξε" λοιπόν - ως άλλος Δίας ! - ο Γυμνασιάρχης, εξαπολύοντας μάλιστα "expressis verbis" ("ρητά και κατηγορηματικά" !) κι έναν από τους "κεραυνούς" του :
" Α, "δεν θα τα πάμε καθόλου καλά", μού φαίνεται, με μερικούς - μερικούς από σάς εδώ, άμα συνεχίσετε έτσι ! ! ! ". . . Μετά απ' αυτές τις "φοβέρες" τού Καθηγητή επικράτησε, όπως καταλαβαίνετε, "παγωμάρα Αλάσκας" (!) στην τάξη, συνοδευμένη μάλιστα με "άκρα σιωπή νεκροταφείου" για κάποια δευτερόλεπτα . . . ("Ούτε άχνα δεν ακουγόταν" !) Ο επιμελής Θανάσης Κουλουμβάκης τότε, ο οποίος σημειωτέον, είχε πολύ καλές επιδόσεις στα Φιλολογικά (!) (επάξιο τέκνο τού περήφανου Εξωχωρίου τής Μεσσηνιακής Μάνης - που, "σκαρφαλωμένο" εκεί ψηλά σ' ένα από τα "φρύδια" τού Τα'ύ'γετου, έχει, ως γνωστόν, "βγάλει" σωρείαν επιστημόνων (!) -, και μακρινός μάλιστα συγγενής τού πάλαι ποτέ επί εποχής Ελευθερίου Βενιζέλου δράσαντος βουλευτή Κουλουμβάκου !), ευαίσθητος, φιλότιμος, μελετηρός αλλά κι ευφυής μαθητής όπως ήταν, μα και ιδιαίτερα εύθικτος συνάμα στον εγωισμό και τη μαθητική του αξιοπρέπεια ("δεν σήκωνε ούτε μύγα στο σπαθί του" !), παρότι τελευταίος (στη σειρά τής εξέτασης) μετά τον Παντελή Φλαούνα, υπήρξε ο μοναδικός που τόλμησε ν' αντιμιλήσει ! Και αντέδρασε συγκρατημένα και συνετά, διατηρώντας μεν τον δέοντα προς τον γηραιό Καθηγητή σεβασμό, αλλά διεκδικώντας παράλληλα και το "δίκιο" του, που αισθανότανε να τον "πνίγει"!"Δεν είμαι "αδιάβαστος", κύριε Γυμνασιάρχα ! Δεν αποδέχομαι επ' ουδενί αυτήν σας την μομφήν ! Ρωτήστε με ό,τι θέλετε από Γραμματική και Συντακτικό, τα γνωρίζω όλ' απταίστως ! Τα Λατινικά τα μελετώ, διότι προετοιμάζομαι διά θεωρητικάς σπουδάς και είναι "εξεταζόμενον" μάθημα εις τας "εισαγωγικάς", ως γνωστόν ! Ειλικρινώς σάς λέγω, αφιέρωσα τας καλοκαιρινάς διακοπάς μου διά την εκμάθησιν τής Λατινικής Γραμματικής ! "Στον λόγο τής τιμής μου", την ξέρω όλην "απέξω" ! . . . "
Η γενναία απάντηση τού Θανάση - "παράδειγμα προς μίμηση" (αξιοπρέπειας, εντιμότητας αλλά και ειλικρίνειας !) για όλους εμάς τους υπόλοιπους - φάνηκε σαν να "κλόνισε" προς στιγμήν τον Φιλόλογο Ιωάννη Κατσιλιέρη (που ήταν δίκαιος ως Άνθρωπος κι αμερόληπτος ως Εκπαιδευτικός !) και, προκειμένου να ελέγξει την αλήθεια των ισχυρισμών τού μαθητή του, ο πολύπειρος και εξαίρετος εκείνος Δάσκαλος και Παιδαγωγός, ζήτησε από τον Κουλουμβάκη να κλίνει στον πίνακα (για να μαθαίνει παράλληλα κι η τάξη "βλέποντας", αλλά και επειδή "docendo discimus" - όπως έγραψε κι ο Σενέκας ("Epistulae"), "διδάσκοντας τους άλλους μαθαίνουμε καλύτερα" !) ένα σωρό ρήματα - και των τεσσάρων συζυγιών παρακαλώ ! -, σχεδόν όλους τους χρόνους, τον έναν μετά τον άλλον ! . . . Ενεστώτα (praesens), παρατατικό (imperfectum), μέλλοντα (futurum), παρακείμενο (perfectum), υπερσυντέλικο (plusquamperfectum), τετελεσμένο μέλλοντα (futurum exactum) ! . . . Οριστικές (indicativus), υποτακτικές (conjunctivus), προστακτικές (imperativus), απαρέμφατα (infinitivus), μετοχές (participium), ακόμα και . . . γερούνδια (gerundium) και γερουνδιακά (gerundivum) ! ! ! . . . ("Τα πάντα όλα" δηλαδή !) Ακαταπόνητος ο Θανάσης - όντας λεπτός, νευρώδης και ταχύτατος ! - κι έχοντας κατά νου, ως φαίνεται, το των Λατίνων "sapiens nihil affirmat quod non probet" ("ο έμφρων τίποτε δεν βεβαιώνει, αν δεν το αποδεικνύει" !), ανταποκρινόταν κάθε φορά με απαραμείωτο ζήλο στις καθηγητικές "επιταγές", "αυθωρεί και παραχρήμα", "dictum factum" ("αμέσως, στη στιγμή" !), αλλά κι αλάνθαστα επίσης, έχοντας - "το θηρίο" ! -, με μικρά - μικρά γραμματάκια γεμίσει όλον σχεδόν τον πρασινοπίνακα ! "Είχανε πάρει φωτιά" οι άσπρες κιμωλίες στο χέρι του απ' την τριβή ! . . . (Ακόμα θυμάμαι το χαρακτηριστικό γοργό, χωρίς διακοπή, "κροτάλισμά" τους πάνω στη λεία επιφάνεια τού πίνακα ! . . .) Κάποια στιγμή τέλειωσα κι εγώ με τη "συνέχεια" τού Αννίβα και, "βγαίνοντας απ' τον λήθαργο" (!), "ανέβλεψα" και εξεπλάγην, αντικρίζοντας ξαφνικά μπροστά μου "σύμπασα" την "Grammatica Latina" να "παρελαύνει" στον πίνακα (!), τους δε εξεταζόμενους - ιδιαίτερα τον Παντελή Φλαούνα ! -, να μού κάνουν επανειλημμένα νεύματα και χειρονομίες απόγνωσης, μη έχοντας οι "έρμοι" καταλάβει ακόμα τί ήταν "αυτά" που ο Καθηγητής τούς είχε ρωτήσει ! . . . Παράλληλα φυσικά, ο "ωκύχειρ" Αθανάσιος, "οτρηρός" πάντοτε κι ακατάβλητος, εξακολουθούσε να γράφει αδιάλειπτα, άπταιστα και ταχύτατα ! Λατινομαθής όπως ήταν, κι έχοντας πλήρη συνείδηση τής ρήσης "finis coronat opus" ("το τέλος στέφει το έργο", "η αποπεράτωση ή η έκβαση κρίνει το εγχείρημα" !), "είχε βαλθεί" - από καλώς νοούμενο "εγωισμό" ! - με ρωμαλέα επιμονή, ν' αποδείξει περίτρανα "στα όμματα" τού Γυμνασιάρχη, την πλήρη και αδιαμφισβήτητη βασιμότητα των ισχυρισμών του ! Τότε πια συνειδητοποίησα τί είχε συμβεί (τη μεγαλειώδη "γκάφα" μου δηλαδή !), πως όλο το λεξιλόγιο που ρώταγε ο γερο-Γυμνασιάρχης μας ήταν, όχι βέβαια απ' το "μάθημα τής ημέρας", αλλ' απ' το "παρακάτω" (!), το οποίο ωστόσο, η "αφεντιά" μου "είχε φροντίσει" να το γράψει στο τετράδιο που παρέδωσα στον Καθηγητή, μαζί μ' όλο του το λεξιλόγιο ! ! ! . . . "Συφοριασμένος" δε μα και ντροπιασμένος ωσαύτως, που με αποκλειστικά δική μου υπαιτιότητα - και μάλιστα "βαρύτατη αμέλεια", για να μην πω "μωροχαυλία" (!), μη ενημερώνοντας έγκαιρα την "έδρα" -, είχα "εκθέσει" έτσι, με τόσο δεινό τρόπο, τους "άφταιγους" συμμαθητές (που μ' όλα τούτα "η ψυχή τους είχε φτάσει στην Κούλουρη" !), ζήτησα εντέλει δειλά τον λόγο και, "σαν τον βρεγμένο γάτο", δικαιολογήθηκα: "Κύριε Γυμνασιάρχα, ζητώ συγγνώμην ! Αφηρημένος με την "επεξεργασίαν" τού επομένου, διέλαθον τής προσοχής μου τα διατρέξαντα εις την εξέτασιν και, κατ' αναπόδραστον συνέπειαν, παρέλειψα να σάς ενημερώσω εγκαίρως - ως ώφειλα - και εξ αρχής ! Το λεξιλόγιον που ερωτούσατε είναι από το "παρακάτω" μάθημα ! ". . . Και ο αείμνηστος Ιωάννης Κατσιλιέρης τότε, εκπλαγείς ευχάριστα, ξέσπασε "από καθέδρας" κουνώντας μειδιών - κατά το σύνηθες γι' αυτόν ! - "παραστατικά" τα χέρια του: " Εμ, πές το μου βρε Τσιμόγιαννη ! . . . Πές το μου βρε Τσιμόγιαννη ! . . . Μπα, σε καλό σου ! . . . Είπα κι εγώ ! Όλοι πια αδιάβαστοι ήτανε σήμερα ; ; Έτσι εξηγείται λοιπόν ! . . . Άντε, . . . Ας είναι ! . . . "Errare humanum est" ("το πλανάσθαι ανθρώπινον") ! "
Και, κλείνοντας τον κατάλογο, απεφάνθη εμφανώς ικανοποιημένος: "Κουλουμβάκη, μπράβο σου ! Εύγε ! Βαθμολογείσαι με 20 ! "Magna cum laude" ("άριστη επίδοση") ! Όσο για τους άλλους, η εξέταση "θεωρείται ως μηδέποτε γενομένη" ! Καθίστε στις θέσεις σας ! ". . . Περιττό να περιγράψω την ανακούφιση που άπαντες ύστερα αισθανθήκαμε, αλλά και το "πόσο γέλιο έπεσε" στην τάξη απ' όλους μας - μηδέ τού Καθηγητή εξαιρούμενου, "ίνα μή είπω, αυτού μάλιστα πρωτοστατούντος" ! -, εκτονώνοντας έτσι όλη τη συσσωρευμένη ένταση και την αγωνία, ενώ ο "ήρωας" Θανάσης, με το όντως εντυπωσιακό "κατόρθωμά" του τής ημέρας εκείνης, είχε "ανέβει" πλέον αισθητά ως προσωπικότητα στην υπόληψή μας ! . . . Η ώρα των Λατινικών φυσικά συνεχίστηκε "κανονικά", με την "παράδοση" τού επομένου, αφού το "δράμα" τής προηγηθείσας "εξέτασης" είχε πια βρει τη "λύση" του (λατινιστί "acta est fabula", "η παράσταση είχε τελειώσει" !), ή - για να θυμηθούμε και τη διατύπωση με την οποία ο φιλοσοφότερος των αρχαίων τραγικών, ο Ευριπίδης, "έκλεινε" συνήθως τα έργα του -, "τοιόνδ' απέβη τόδε πράγμα" ! Κι αν θα 'θελε κανείς να εκφραστεί "αλλιώς" για το ίδιο, και μάλιστα με αριστοτελική ορολογία, "τα παθήματα" είχαν οδηγηθεί πλέον εκ των πραγμάτων ("de facto") στην "κάθαρσή" τους...

Την παραπάνω πραγματική ιστορία, αποφασίσαμε ομοθυμαδόν, όλοι οι φίλοι και συμμαθητές τού Κλασικού, να την καταθέσουμε "ως ελάχιστον μνημόσυνον" και "εις μνήμην αιώνιον" ("memoriam in aeterna", "σε παντοτινή ανάμνηση" !) τού αξέχαστου πρωταγωνιστή τού μαθητικού εκείνου "άθλου", επίσης άδικα και εξαιρετικά πρόωρα απολεσθέντος, πολυφίλητου και αείμνηστου φίλου και συνοδοιπόρου μας στη μάθηση και τη γνώση, Αθανασίου Παναγιώτου Κουλουμβάκη, φοιτητή τής (τότε) "Παντείου Ανωτάτης Σχολής Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών", τον εξαίρετο χαρακτήρα τού οποίου, καθώς και την ευγενή προσωπικότητα θεωρούμε υποδείγματα προς έξαρση, διατηρώντας τα "εσαεί" ("in perpetuum") άσβεστα στη μνήμη μας!