Εκδόσεις iWrite-Σειρά Lux Orbis, Αθήνα 2026, σελ. 193.
Η «Προειδοποίησις προς τα Ευρωπαϊκάς Αυλάς», που στάλθηκε από την Καλαμάτα στην Ευρώπη, τον Μάρτιο του 1821, αποτελεί το πρώτο διπλωματικό κείμενο της επανάστασης. Με αυτή οι εξεγερμένοι ζήτησαν την συνδρομή των ηγεσιών των ευρωπαϊκών λαών για τον Αγώνα, δηλώνοντας τους λόγους που τους οδήγησαν στον ξεσηκωμό και την απόφασή τους να ελευθερωθούν ή να πεθάνουν.
Η μελέτη του Δημήτρη Πατσόπουλου, εκπαιδευτικού και διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πατρών, θέτει εκ νέου τα κλασικά αινίγματα της προκήρυξης (ημερομηνία έκδοσης, ταυτότητα του συντάκτη) και δίνει απαντήσεις που θα συζητηθούν. Παράλληλα αναδεικνύει νέα ζητήματα που είναι κρίσιμα για την απάντηση στο ερώτημα της ταυτότητας των εξεγερμένων. Η επανάσταση του 21 ήταν προεχόντως εθνική ή κατά βάση χριστιανική;
Ο συγγραφέας, ευθύς εξαρχής, θέτει το ιστορικό πλαίσιο της εποχής αναδεικνύοντας το ρόλο της Φιλικής Εταιρίας στην Καλαμάτα αλλά και τη στάση εκείνων (ιδίως ανώτατων κληρικών και καλογέρων) που δεν συμμερίζονταν τα οράματα των επαναστατών και εξαντλεί περαιτέρω το σύνολο της βιβλιογραφίας, έχοντας κάνει έρευνα στις πηγές, τόσο στα Γενικά Αρχεία του Κράτους όσο και στο Λονδίνο (National Archives).
Στη βάση αυτή εντοπίζει όλες τις παραλλαγές του κειμένου σε αρχεία, μεταφράσεις σε εφημερίδες και έντυπα και αναδεικνύει τις διαφορές τους, εντοπίζοντας σφάλματα και παρανοήσεις προηγούμενων ερευνητών. Μέσα από την ενδελεχή εξέταση των εκφράσεων και των λέξεων του κειμένου, η οποία δεν είναι απλώς φιλολογική αλλά ταυτόχρονα πολιτική και ιστορική, αναδεικνύει τις επιρροές του συντάκτη της Προειδοποίησης από την επαναστατική φιλολογία και σκιαγραφεί με λεπτομέρεια το προφίλ του.
Η έρευνα αποκαλύπτει ότι ο πραγματικός συντάκτης δεν ήταν ο Π. Μαυρομιχάλης, ούτε ο γραμματικός του Ι. Λογοθέτης, ούτε ο Παπαφλέσσας, όπως είχε υποστηριχθεί από ορισμένους ερευνητές κατά το παρελθόν. Ο συντάκτης, κατά τον συγγραφέα, ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρίας, μορφωμένος και κάτοικος της Καλαμάτας, που αντιλαμβανόταν την επανάσταση ως εξέγερση προεχόντως του ελληνικού γένους για την απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό και όχι ως αγώνα θρησκευτικό κατά των μουσουλμάνων.
Ξεκλειδώνοντας το προφίλ αυτό και ονοματίζοντας το πρόσωπο που την εξέδωσε, ο συγγραφέας θα σχολιάσει την ημερομηνία της προκήρυξης, που δεν είναι ούτε η ημέρα της απελευθέρωσης της Καλαμάτας ούτε η 25η Μαρτίου.
Το κρίσιμο αίνιγμα βρίσκεται αλλού: γιατί στο κείμενο με το οποίο οι επαναστάτες δηλώνουν στην Ευρώπη τους σκοπούς τους, ζητώντας τη συνδρομή της, απουσιάζει κάθε αναφορά στην χριστιανική τους ταυτότητα; Οι απαντήσεις που δίδει ο Δ. Πατσόπουλος στο πεδίο αυτό είναι πολύ ενδιαφέρουσες και δίδουν την αφορμή για να μελετηθεί εκ νέου το κείμενο υπό το φως της πολιτικής θεωρίας.
Η μελέτη υποδειγματική ως προς τη μέθοδό της, και αναλυτική στις αναφορές της, με παραρτήματα όλων των χειρογράφων και των μεταφράσεων του κειμένου, εντάσσει εν τέλει την Προειδοποίηση στην ιστορία των πολιτικών ιδεών, οι οποίες αποτελούν ακόμη και σήμερα το εφαλτήριο του αναστοχασμού μας για την ταυτότητα των αγωνιστών της επανάστασης του 1821 αλλά και την ταυτότητα του έθνους μας.
