Ο Νάσος Μάκιος, Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, μετέτρεψε αστικά λεωφορεία της πόλης σε «κινούμενα μηνύματα» ευαισθητοποίησης για την κλιματική αλλαγή και την απώλεια της βιοποικιλότητας, αξιοποιώντας τις χαρακτηριστικές χρωματικές λωρίδες που αποτυπώνουν με απλό και άμεσο τρόπο δύο από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές κρίσεις της εποχής μας.
Η δράση του, με τίτλο “I turned city buses into tools for climate and biodiversity awareness”, δημοσιεύθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, αναδεικνύοντας την Καλαμάτα ως παράδειγμα πόλης όπου η επιστημονική γνώση μπορεί να συναντήσει την καθημερινότητα των πολιτών. Με αφορμή αυτή τη σημαντική διάκριση, ο Νάσος Μάκιος μιλά στην «Ε» για την ανάγκη τα μεγάλα περιβαλλοντικά ζητήματα να γίνουν κατανοητά, προσωπικά και άμεσα, για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Καλαμάτα στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα, αλλά και για τον καθοριστικό ρόλο της νέας γενιάς και της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
-Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το πρώτο αστικό λεωφορείο που «μιλά» για την απώλεια της βιοποικιλότητας στην Καλαμάτα;
Η ιδέα προήλθε από μία αναφορά του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος αναγνωρίζει αυτή τη στιγμή στον πλανήτη μας τρεις μεγάλες κρίσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Θεώρησα λοιπόν ότι έπρεπε να βρεθεί ένας απλός, άμεσος και κατανοητός τρόπος ώστε αυτά τα παγκόσμια ζητήματα να φτάσουν πιο κοντά στην κοινωνία και στην καθημερινότητα των πολιτών. Όλοι οι Πρεσβευτές του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, καλούμαστε ν’ αναλαμβάνουμε εθελοντικές πρωτοβουλίες, που δεν συνδέονται όμως με την επαγγελματική μας δραστηριότητα και κινητοποιούν την κοινωνία σε περιβαλλοντικά ζητήματα. Μετά το πρώτο λεωφορείο που παρουσίασα το 2025 με τις “κλιματικές λωρίδες”, ήθελα ν’ αναδείξω και τη δεύτερη μεγάλη πλανητική κρίση: την απώλεια της βιοποικιλότητας. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα για το πρώτο αστικό λεωφορείο στον κόσμο με τις “λωρίδες βιοποικιλότητας” του καθηγητή Miles Richardson, που αποτυπώνουν μ’ έναν απλό αλλά πολύ δυνατό οπτικό τρόπο τη μείωση της βιοποικιλότητας από το 1970 έως το 2020.
-Πόσο σημαντικό είναι να μεταφέρονται επιστημονικά δεδομένα με απλό και κατανοητό τρόπο στον κόσμο;
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Η επιστήμη παράγει πολύτιμη γνώση, όμως αν αυτή παραμένει μόνο μέσα σ’ επιστημονικές δημοσιεύσεις και τεχνικούς όρους, δύσκολα μπορεί να επηρεάσει την κοινωνία. Ο κόσμος χρειάζεται να κατανοήσει τι σημαίνει η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας, η ρύπανση του περιβάλλοντος με τρόπο εύκολο και απλό. Όταν μετατρέπουμε πολύπλοκα δεδομένα σε απλές εικόνες και μηνύματα, τότε η πληροφορία αποκτά δύναμη. Αυτός είναι και ο λόγος που οι δράσεις μου με τα δύο λεωφορεία του Αστικού ΚΤΕΛ Καλαμάτας που έχουν “ντυθεί” με τις χρωματικές λωρίδες της κλιματικής αλλαγής και της βιοποικιλότητας έχουν τόσο μεγάλη ευρωπαϊκή απήχηση. Δεν παρουσιάζουν απλώς αριθμούς· αφηγούνται μια ιστορία που μπορεί να αγγίξει τον πολίτη. Η επιστημονική γνώση πρέπει να είναι απλή και προσβάσιμη σε όλους, γιατί μόνο έτσι μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική συμμετοχή της κοινωνίας και αλλαγής συμπεριφοράς.
-Η κλιματική κρίση και η απώλεια της βιοποικιλότητας είναι έννοιες που συχνά μοιάζουν «μακρινές». Πώς μπορούν να γίνουν προσωπική υπόθεση για τον καθένα μας;
Η κλιματική κρίση και η απώλεια της βιοποικιλότητας είναι άμεσα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων επηρεάζει το κλίμα, ενώ η κλιματική αλλαγή επιταχύνει ακόμη περισσότερο την απώλεια της φύσης και της βιοποικιλότητας. Οι δύο αυτές έννοιες παύουν να είναι “μακρινές” όταν συνδέονται με την καθημερινότητά μας. Όταν βλέπουμε αλλά και βιώνουμε μεγαλύτερους σε διάρκεια καύσωνες, καταστροφικές πυρκαγιές, πλημμύρες, διάβρωση των ακτών, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι δεν πρόκειται για κάτι θεωρητικό. Το σημαντικό είναι να καταλάβουμε ότι κάθε μικρή μας επιλογή έχει αντίκτυπο: ο τρόπος που μετακινούμαστε, καταναλώνουμε, ανακυκλώνουμε ή χρησιμοποιούμε το νερό και την ενέργεια. Παράλληλα, η ενημέρωση και η συμμετοχή μας σε τοπικές δράσεις βοηθούν όλους μας να αισθανθούμε ότι μπορούμε να συμβάλουμε στην προστασία του περιβάλλοντος. Όταν ο πολίτης νιώσει ότι η προστασία του περιβάλλοντος αφορά την υγεία του, την ποιότητα ζωής του και το μέλλον των παιδιών του, τότε η κλιματική δράση γίνεται προσωπική υπόθεση.
-Ως Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα, ποιες θεωρείτε ότι είναι σήμερα οι μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις για την Καλαμάτα;
Η Καλαμάτα, όπως πολλές άλλες μεσογειακές πόλεις, βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Οι υψηλές θερμοκρασίες και τα ολοένα συχνότερα κύματα καύσωνα επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των πολιτών. Παράλληλα, βλέπουμε όλο και πιο έντονα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες, αλλά και τη διάβρωση των ακτών που επηρεάζει σημαντικά τις παράκτιες περιοχές της πόλης μας. Σημαντικές επίσης προκλήσεις για μένα αποτελούν η βιώσιμη διαχείριση του νερού, η προστασία της βιοποικιλότητας, η μείωση των αποβλήτων και η μετάβαση σε πιο βιώσιμες μορφές μετακίνησης. Η μεγαλύτερη όμως πρόκληση είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Ν’ αρχίσουμε να βλέπουμε διαφορετικά την καθημερινότητά μας και τον τρόπο που επηρεάζουμε το περιβάλλον μέσα από τις επιλογές και τις συνήθειές μας. Αυτή είναι μια πρόκληση που απαιτεί ενημέρωση, συνεργασία και ενεργή συμμετοχή απ’ όλους μας.
-Η Καλαμάτα συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αποστολή για τις 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις έως το 2030. Πόσο δύσκολος αλλά και ρεαλιστικός είναι αυτός ο στόχος;
Ο στόχος αυτός είναι ιδιαίτερα δύσκολος και φιλόδοξος, όμως θεωρώ ότι είναι ρεαλιστικός εφόσον υπάρχει συνεργασία, σωστός σχεδιασμός και ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας. Η Καλαμάτα είναι μία από τις ευρωπαϊκές πόλεις που καλούνται να μειώσουν δραστικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα τα επόμενα χρόνια, μέσα από δράσεις που αφορούν κυρίως τα κτίρια, τις μεταφορές, τα απόβλητα και την ενέργεια. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι η πόλη καταφέρνει να συμμετέχει και να εντάσσεται σε ευρωπαϊκά έργα και προγράμματα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ένας “γεμάτος κουμπαράς” χρηματοδότησης για να υλοποιηθούν όλες αυτές οι δράσεις. Η πόλη μας αλλά και οι άλλες πόλεις που συμμετέχουν στην συγκεκριμένη “Αποστολή” πρέπει ν’ αναζητούν συνεχώς χρηματοδοτήσεις μέσα από εγχώρια αλλά και ευρωπαϊκά προγράμματα, καταθέτοντας προτάσεις και διεκδικώντας πόρους για καινοτόμες δράσεις και έργα. Τα μηνύματα που λαμβάνουμε εκτός συνόρων είναι ιδιαίτερα θετικά, καθώς υπάρχει σημαντικό ενδιαφέρον για τις πρωτοβουλίες και τη συνολική προσπάθεια που γίνεται στην Καλαμάτα. Αυτό φαίνεται κι από το γεγονός ότι αρκετοί ευρωπαϊκοί φορείς και οργανισμοί, μας έχουν συμπεριλάβει σε ευρωπαϊκά έργα, αναγνωρίζοντας τις δράσεις και τη δυναμική της πόλης.
-Ποιες δράσεις του Δήμου Καλαμάτας θεωρείτε πιο καινοτόμες ή πιο ουσιαστικές μέχρι σήμερα;
Για τους περισσότερους πολίτες, οι παρεμβάσεις που βελτιώνουν άμεσα την καθημερινότητά τους, αποτελούν τις πιο ουσιαστικές και ορατές δράσεις, κάτι που είναι απολύτως λογικό και το οποίο φυσικά γίνεται στην πόλη μας, στον βαθμό που είναι δυνατό. Η κλιματική ουδετερότητα και η βιώσιμη ανάπτυξη όμως απαιτούν δράσεις που ίσως δεν έχουν άμεσα ορατό αποτέλεσμα, αλλά μπορούν να προστατεύσουν την ποιότητα ζωής και το μέλλον της πόλης τα επόμενα χρόνια. Μία καινοτόμα δράση που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική για μένα, είναι το ευρωπαϊκό έργο Harmonia, το οποίο αφορά την κατασκευή μιας πρότυπης κοινωνικής πολυκατοικίας στην Καλαμάτα με 20 διαμερίσματα κοινωνικής στέγασης για ευάλωτες οικογένειες. Πρόκειται για ένα καινοτόμο έργο κοινωνικής και βιώσιμης κατοικίας, σχεδιασμένο με βάση τις αρχές του New European Bauhaus, με έμφαση στην ενεργειακή αποδοτικότητα, τη βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Το έργο θα ενσωματώνει καινοτόμες λύσεις και τεχνικές προκατασκευής, ενώ φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο κοινωνικής και βιώσιμης κατοικίας τόσο για την Ελλάδα όσο και για άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
-Έχετε πραγματοποιήσει παρουσιάσεις και δράσεις σε σχολεία της Καλαμάτας. Πώς ανταποκρίνονται οι μαθητές στα ζητήματα της κλιματικής αλλαγής;
Οι μαθητές ανταποκρίνονται με εντυπωσιακό ενδιαφέρον και ευαισθησία. Τα παιδιά και οι νέοι αντιλαμβάνονται ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει το μέλλον τους και συχνά εκφράζουν έντονη αγωνία αλλά και διάθεση να δράσουν. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι μέσα από δραστηριότητες, παιχνίδια και δημιουργικά εργαστήρια μπορούν να κατανοήσουν πολύπλοκα περιβαλλοντικά ζητήματα με απλό τρόπο. Στις δράσεις που πραγματοποιώ, βλέπω ότι οι μαθητές δεν μένουν μόνο στη θεωρία αλλά προτείνουν λύσεις, μιλούν για αλλαγές στις συνήθειές τους και το βασικό είναι ότι μεταφέρουν τα μηνύματα που λαμβάνουν και στις οικογένειές τους. Η νέα γενιά θεωρώ ότι έχει περιβαλλοντική ευαισθησία κι αυτό μου δίνει μια κάποια αισιοδοξία. Το σημαντικό είναι να δώσουμε στα παιδιά και στους νέους τα κατάλληλα εφόδια, ώστε η γνώση να μετατραπεί σε ενεργή συμμετοχή και υπεύθυνη στάση ζωής.
-Βλέπετε διαφορές ανάμεσα στους νέους της Ελλάδας και του εξωτερικού ως προς την περιβαλλοντική συνείδηση;
Οι νέοι σήμερα δείχνουν πολύ μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στα περιβαλλοντικά ζητήματα σε σχέση με παλαιότερες γενιές, ανεξάρτητα από τη χώρα στην οποία ζουν. Αυτό που παρατηρώ όμως σ’ αρκετές χώρες του εξωτερικού είναι ότι, η περιβαλλοντική συνείδηση καλλιεργείται πιο συστηματικά μέσα απ’ το σχολείο και την καθημερινότητα. Οι μαθητές μεγαλώνουν έχοντας πιο άμεση επαφή με έννοιες όπως η κυκλική οικονομία, η βιώσιμη ανάπτυξη, η εξοικονόμηση ενέργειας και οι βιώσιμες μετακινήσεις.
Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλοί νέοι με ενδιαφέρον, ευαισθησία και διάθεση να συμμετέχουν σε δράσεις για το κλίμα και το περιβάλλον. Τα τελευταία χρόνια βλέπω ότι ενημερώνονται περισσότερο, προβληματίζονται και αναζητούν λύσεις. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη επένδυση στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, στις υποδομές και στις ευκαιρίες συμμετοχής των νέων. Είναι σημαντικό να τους δίνουμε χώρο να εκφράζονται και να συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις για το μέλλον των πόλεων μας.
-Τι σας λένε συνήθως οι μαθητές μετά από μία ομιλία ή ένα εργαστήριο; Πόσο σημαντική είναι η περιβαλλοντική εκπαίδευση από μικρή ηλικία;
Μετά από μία δράση ή ένα εργαστήριο, οι μαθητές συνήθως εκφράζουν απορίες αλλά και ενθουσιασμό για το πως μπορούν και οι ίδιοι να συμβάλουν στην προστασία του περιβάλλοντος. Πολλά παιδιά λένε ότι αρχίζουν να βλέπουν διαφορετικά την ανακύκλωση, τη σπατάλη τροφίμων, τη χρήση του νερού και της ενέργειας. Συχνά μάλιστα μοιράζονται ιδέες που θέλουν να εφαρμόσουν στο σπίτι ή στο σχολείο τους. Αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η περιβαλλοντική εκπαίδευση από μικρή ηλικία. Όταν επίσης, τα παιδιά αποκτούν βιώματα και όχι μόνο θεωρητικές γνώσεις, τότε διαμορφώνουν στάσεις και συνήθειες που τα συνοδεύουν σ’ όλη τους τη ζωή. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να δημιουργήσει ενεργούς πολίτες με οικολογική συνείδηση, ικανούς να συμβάλουν ουσιαστικά σ’ ένα πιο βιώσιμο μέλλον.
-Η δράση με το έξυπνο σύστημα παροχής πόσιμου νερού στο κέντρο της πόλης είναι ένα παράδειγμα μικρής αλλά ουσιαστικής αλλαγής. Πιστεύετε ότι οι μικρές καθημερινές συνήθειες μπορούν να κάνουν διαφορά;
Πιστεύω πως οι μικρές καθημερινές συνήθειες είναι αυτές που τελικά δημιουργούν τη μεγάλη αλλαγή. Η επιλογή να χρησιμοποιούμε επαναχρησιμοποιούμενο μπουκάλι αντί για πλαστικά μιας χρήσης μπορεί να φαίνεται απλή, όμως όταν αυτή η πρακτική υιοθετείται από χιλιάδες πολίτες, το περιβαλλοντικό όφελος είναι σημαντικό. Το ίδιο ισχύει για την ανακύκλωση, την εξοικονόμηση νερού και ενέργειας ή τη βιώσιμη μετακίνηση. Η δράση με το έξυπνο σημείο δωρεάν παροχής πόσιμου νερού στην Καλαμάτα δείχνει ακριβώς αυτό: πως μια μικρή παρέμβαση στην καθημερινότητα μπορεί να’ αλλάξει συνήθειες, να μειώσει τα απορρίμματα και να ενισχύσει την περιβαλλοντική συνείδηση. Η βιωσιμότητα δεν χτίζεται μόνο μέσα από μεγάλες πολιτικές αποφάσεις, αλλά και μέσα από τις μικρές επιλογές που κάνουμε κάθε μέρα ως πολίτες.
