Πριν από την παράδοση του προϊόντος θα πρέπει, κατά κανόνα, να υπάρχει γραπτή συμφωνία, στην οποία θα καθορίζονται μεταξύ άλλων η τιμή ή ο τρόπος υπολογισμού της, η ποσότητα και η ποιότητα του προϊόντος, καθώς και οι όροι πληρωμής.
Οι αλλαγές προβλέπονται στον νέο Κανονισμό 2026/1739 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ο οποίος εγκρίθηκε στις 8 Ιουλίου και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 29 Ιουλίου. Στόχος των νέων ρυθμίσεων είναι η ενίσχυση της θέσης των παραγωγών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και της διαπραγματευτικής τους δύναμης απέναντι στους αγοραστές.
Το νέο καθεστώς έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Μεσσηνία, καθώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιούνται οι συναλλαγές ελαιοπαραγωγών με ελαιοτριβεία και άλλους αγοραστές. Η παράδοση αγροτικών προϊόντων από παραγωγούς, ενώσεις και Οργανώσεις Παραγωγών προς μεταποιητές, διανομείς ή επιχειρήσεις λιανικής θα πρέπει κατά κανόνα να πραγματοποιείται βάσει γραπτής σύμβασης. Η συμφωνία θα πρέπει να έχει συναφθεί πριν από την παράδοση του προϊόντος και θα μπορεί να έχει και ηλεκτρονική μορφή.
Ιδιαίτερη σημασία για τους ελαιοπαραγωγούς έχει ο τρόπος με τον οποίο θα καθορίζεται η τιμή. Στη σύμβαση θα πρέπει είτε να αναγράφεται συγκεκριμένη τιμή είτε να προσδιορίζεται με σαφήνεια ο τρόπος υπολογισμού της. Εφόσον δεν συμφωνείται εξαρχής σταθερή τιμή, ο υπολογισμός της θα μπορεί να βασίζεται σε αντικειμενικούς δείκτες, δείκτες της αγοράς ή άλλες μεθόδους που θα περιγράφονται στη συμφωνία.
Στον καθορισμό της τελικής τιμής μπορούν να λαμβάνονται υπόψη οι μεταβολές των συνθηκών της αγοράς και στοιχεία του κόστους παραγωγής που επηρεάζουν την αμοιβή του παραγωγού. Παράλληλα μπορούν να συνυπολογίζονται η ποσότητα που παραδίδεται, καθώς και η ποιότητα ή η σύνθεση του προϊόντος.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον στην περίπτωση του ελαιολάδου, καθώς η εμπορική του αξία συνδέεται άμεσα με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του. Στη γραπτή συμφωνία θα πρέπει επίσης να καθορίζονται η ποσότητα και η ποιότητα του προϊόντος, ο χρόνος παράδοσης, η διάρκεια της συμφωνίας, οι προθεσμίες και ο τρόπος πληρωμής, οι όροι παραλαβής ή παράδοσης και οι προβλέψεις για περιπτώσεις ανωτέρας βίας.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τις συμβάσεις μεγαλύτερης διάρκειας. Στους αγροτικούς τομείς εκτός του γάλακτος, όταν η διάρκεια της σύμβασης ξεπερνά τους 12 μήνες, προβλέπεται δυνατότητα αναθεώρησης των όρων της. Μετά τους πρώτους 12 μήνες ο παραγωγός θα μπορεί να ζητήσει επανεξέταση της συμφωνίας και, εφόσον δεν επιτευχθεί νέα συμφωνία, να έχει τη δυνατότητα λύσης της σύμβασης.
Ο Κανονισμός προβλέπει πάντως σειρά εξαιρέσεων από την υποχρέωση των γραπτών συμβάσεων. Μεταξύ άλλων, δεν απαιτείται ξεχωριστή σύμβαση όταν ο παραγωγός παραδίδει το προϊόν του σε Οργάνωση Παραγωγών ή συνεταιρισμό του οποίου είναι μέλος, εφόσον στους κανόνες λειτουργίας τους υπάρχουν σαφείς προβλέψεις για τον τρόπο καθορισμού της τιμής και την πληρωμή των παραγωγών.
Παράλληλα, παρέχεται στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να θεσπίσουν πρόσθετες εξαιρέσεις. Σε αυτές μπορούν να περιλαμβάνονται συναλλαγές συνολικής αξίας έως 10.000 ευρώ, περιπτώσεις στις οποίες η παράδοση και η πληρωμή πραγματοποιούνται ταυτόχρονα, καθώς και συναλλαγές στις οποίες ο πρώτος αγοραστής είναι πολύ μικρή ή μικρή επιχείρηση.
Τα κράτη-μέλη μπορούν επίσης, υπό προϋποθέσεις, να εξαιρέσουν προϊόντα τα οποία παρουσιάζουν έντονες εποχικές διακυμάνσεις στην προσφορά ή τη ζήτηση ή προϊόντα για τα οποία εφαρμόζονται συγκεκριμένες παραδοσιακές ή καθιερωμένες πρακτικές εμπορίας.
Οι δυνατότητες αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική αγορά ελαιολάδου, καθώς μένει να φανεί ποιες εξαιρέσεις θα επιλέξει να εφαρμόσει η Ελλάδα. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν σε εθνικό επίπεδο θα καθορίσουν τελικά και την έκταση των αλλαγών στις συναλλαγές μεταξύ ελαιοπαραγωγών, ελαιοτριβείων και εμπόρων.
Ακόμη και σε ορισμένες περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει υποχρέωση γραπτής συμφωνίας, ο παραγωγός διατηρεί, υπό προϋποθέσεις, τη δυνατότητα να ζητήσει γραπτή σύμβαση ή γραπτή προσφορά σύμβασης.
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ενισχύει επίσης τον ρόλο των Οργανώσεων Παραγωγών και των συνεταιρισμών, διευρύνοντας τη δυνατότητα συλλογικής διαπραγμάτευσης των όρων των συμβάσεων για λογαριασμό των παραγωγών.
Οι νέες ρυθμίσεις δεν αφορούν πάντως την ελαιοκομική περίοδο που βρίσκεται μπροστά μας. Παρότι ο νέος Κανονισμός τίθεται σε ισχύ τον Αύγουστο του 2026, οι βασικές διατάξεις για τις γραπτές συμβάσεις αρχίζουν να εφαρμόζονται από τις 19 Αυγούστου 2028.
Μέχρι τότε παραγωγοί, ελαιοτριβεία, συνεταιρισμοί και εμπορικές επιχειρήσεις έχουν χρονικό περιθώριο για να προσαρμοστούν στο νέο καθεστώς. Για τη Μεσσηνία το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στον τρόπο εφαρμογής του ευρωπαϊκού πλαισίου στην Ελλάδα και κυρίως στις εξαιρέσεις που θα επιλεγούν, καθώς από αυτές θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό πώς θα διαμορφωθούν στην πράξη οι σχέσεις των ελαιοπαραγωγών με τα ελαιοτριβεία και τους εμπόρους.
Θ.Λ.