Τα χαράματα της Πρωτομαγιάς του 1944, στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Χαϊδάρι, όλοι γνώριζαν τί έμελλε να συμβεί. Την προηγούμενη, στις 30 Απριλίου 1944, μετά το πρωινό συσσίτιο, ο διοικητής του στρατοπέδου, Καρλ Φίσερ (Karl Fischer) κάλεσε γενικό προσκλητήριο, στο οποίο διάβασε μια λίστα διακοσίων ονομάτων. Αυτοί ήταν οι 200 που θα εκτελούνταν στην Καισαριανή, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού Κρεχ, πριν λίγες ημέρες στους Μολάους. Διακόσιοι κρατούμενοι, κομμουνιστές στην πλειονότητά τους, ήταν έτοιμοι ν’ αντιμετωπίσουν τον θάνατο.
Σε λίγο, αυτοί που έμαθαν ότι θα πάνε στην Καισαριανή, έστησαν στο κολαστήριό τους, στον θάλαμο 1 του block 3 του στρατοπέδου, έναν περήφανο, πυρρίχιο θα έλεγε κάποιος, χορό θανάτου… Με μουσική από δύο κιθάρες κι ένα βιολί στήθηκε το αποχαιρετιστήριο γλέντι. Αποχαιρετούσαν τη ζωή και τους συγκρατούμενούς τους και ταυτόχρονα χόρευαν για τη λευτεριά. Τη λευτεριά που την περίμεναν, γνώριζαν ότι έρχεται αλλά δεν θα την προλάβαιναν.
Σε λίγες ώρες, από το block 15, έφευγαν καμιόνια φορτωμένα με τις ελεύθερες ψυχές τους και κατευθύνονταν στην Καισαριανή.
Εκεί, μαζί με το απόσπασμα των εκτελεστών, τους περίμενε κι ο Χόιερ, ένας φωτογράφος προπαγάνδας των ναζιστών. Αυτός θέλησε να παρακολουθήσει, να φωτογραφήσει, ίσως και να πάρει μέρος στην εκτέλεση των διακοσίων Ελλήνων κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πόσος κυνισμός και πόση «επαγγελματική» διαστροφή χρειάστηκαν για να «τραβήξει» αυτές τις φωτογραφίες των μελλοθάνατων; Με τα πρόσωπα σε πρώτο και δεύτερο πλάνο. Θέλοντας να μπει στην ψυχή τους, ν’ αδράξει την αξιοπρέπειά τους… Το ’κανε για να εκδικηθεί, για να τους ταπεινώσει, για παραδειγματισμό. Για να μην ξεχάσει, είχε μαρκάρει τις φωτογραφίες με λέξεις ή και ημερομηνίες. Χωρίς συστολή, απαθανάτιζε τις τελευταίες στιγμές τους. Κι αυτοί με καθάριο βλέμμα, μπαίνοντας στο Σκοπευτήριο, με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζουν τον φακό χωρίς φόβο, αγέρωχα, σε μια τελευταία πράξη αντίστασης. Δεν φοβούνταν την εκτέλεση. Την έβλεπαν ως τιμή. Περήφανοι, όρθωσαν το ανάστημά τους, κάποιοι με υψωμένη τη γροθιά κι άλλοι με το βλέμμα στα ουράνια, στάθηκαν απέναντι στα πολυβόλα.
Αυτές οι απεικονίσεις των εκτελέσεων εμφανίστηκαν πριν από δυο μήνες προς πώληση, στο eBay. Ο Βέλγος «πωλητής», Tim De Craene, ενδεχομένως άθελά του, πυροδότησε την ιστορική μνήμη ενός λαού και να δώσει με εικόνα, τις τελευταίες στιγμές των μαρτύρων του.
Τις φωτογραφίες του ναζί φωτογράφου αγόρασε το ελληνικό κράτος, αφού αυτές χαρακτηρίστηκαν ως:
«μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα».
Και καλά ως εδώ. Υπό τον τίτλο «Ελληνογερμανικός διάλογος. Εκδηλώσεις» το ίδρυμα Friedrich Ebert στην Αθήνα, οργανώνει εκδήλωση στις 30 Απριλίου στις 17.00 με θέμα:
«Η Καισαριανή και οι φωτογραφίες των διακοσίων Από τις φωτογραφίες των θυτών σε εθνικό μνημείο». Η εκδήλωση θα λάβει χώρα, στο ξενοδοχείο Elektra Palace Ναυάρχου Νικοδήμου 18-20 στην αίθουσα «Balroom», παρουσία του Andreas Kindl, Πρέσβη της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Αθήνα.
Είχε προηγηθεί κι άλλη ανάλογη πρόσκληση για τις 19 Μαρτίου 2026:
Μεταξύ Ιστορίας και Μνήμης: Το Φωτογραφικό Αρχείο των Εκτελέσεων στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944
Δημοκρατία Εκδηλώσεις.
Πιείτε έναν Ελληνικό Καφέ: «Μεταξύ Ιστορίας και Μνήμης: Το Φωτογραφικό Αρχείο της Εκτέλεσης στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944»
Η επόμενη μας εκδήλωση "Πιείτε έναν Καφέ" θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 19 Μαρτίου στις 9:30 π.μ. ώρα Αθήνας (8:30 π.μ. CET). Ο Δρ. Δρ. Βαλεντίν Σνάιντερ (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών) θα κάνει μια σύντομη παρουσίαση με θέμα: "Μεταξύ Ιστορίας και Μνήμης: Το Φωτογραφικό Αρχείο της Εκτέλεσης στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944".
Αυτή τη φορά, η πρόκληση είναι μεγάλη. Η ιεροσυλία ακόμη μεγαλύτερη. Οι Γερμανοί επιλέγουν να μιλήσουν, ενδεχομένως για να στρογγυλέψουν την Ιστορία, σε μια εκδήλωση στο κέντρο της Αθήνας και μάλιστα πότε;
Στις 30 Απριλίου το απόγευμα. Την επέτειο και την ίδια ώρα του «χορού των μελλοθανάτων» στο block 3 του στρατοπέδου στο Χαϊδάρι. Την παραμονή της επετείου της εκτέλεσης των διακοσίων στην Καισαριανή.
Και με τί θέμα:
«Η Καισαριανή και οι φωτογραφίες των διακοσίων Από τις φωτογραφίες των θυτών σε εθνικό μνημείο».
Όσο και να’ χεις καλή θέληση, η σημειολογία δεν σε αφήνει.
Δεν είναι μόνο άκομψο. Είναι ιταμό. Δεν έχουμε «κοινή κουλτούρα μνήμης».
Ε όχι λοιπόν, Φτάνει. Das wird nicht durchgehen. (Αυτό δεν θα περάσει).
