Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2026 19:55

Ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης

Γράφτηκε από τον

Ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης

Του Γιάννη Α. Μπίρη

Μια παλιά, πλούσια οικογένεια της Δημητσάνας, η οικογένεια Καλαμογδάρτη,  εγκαταστάθηκε στην Πάτρα, στις αρχές του 18ου αιώνα. Εκεί αναδείχτηκε σε ισχυρή οικογένεια προυχόντων του τόπου. Το 1779, γεννήθηκε ο Ανδρέας που αργότερα έγινε πρόκριτος και γερουσιαστής της Πάτρας. Είχε δύο αδέρφια, τον Γιώργο και την Ελένη, κατοπινή σύζυγο του Φιλικού και χρηματοδότη του Αγώνα, εφοπλιστή Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου. Και η γυναίκα του Καλαμογδάρτη είχε συγγένεια με την πάμπλουτη οικογένεια των Παπαδιαμαντοπουλέων. Απέκτησαν έναν γιο και τρεις κόρες.

Ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης συμμετείχε στον Αγώνα υπηρετώντας την πλευρά των προυχόντων. Οι περιγραφές των σύγχρονών του γι’ αυτόν, εξαρτώνται φυσικά από τη θέση του καθενός. Ο Ιωάννης Φιλήμων, (1798-1874), αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, ιστορικός, δημοσιογράφος και ιδρυτής της εφημερίδας «Αιών», στο «Δοκίμιον ιστορικόν περί της Φιλικής Εταιρίας», στην πιο σημαντική αναφορά του για τη συνάντηση του Ανδρέα Καλαμογδάρτη με τον απόστολο της Φιλικής Εταιρείας, Αντώνιο Πελοπίδα, στην Πάτρα στα τέλη του 1818, περιγράφει τη διστακτικότητα του Καλαμογδάρτη.

Φοβόταν τις αντιδράσεις των Τούρκων, σε περίπτωση αποτυχίας του σχεδίου της Επανάστασης, ενώ παράλληλα επιδίωκε να μάθει περισσότερα ονόματα μυημένων πριν δεσμευτεί. Η στάση του έφερε σε δύσκολη θέση τον Πελοπίδα αφού ο Καλαμογδάρτης είχε ήδη μάθει την ύπαρξη της μυστικής οργάνωσης. Για να αποτρέψει την αποκάλυψη του μυστικού, ο Πελοπίδας μύησε στη Φιλική Εταιρεία τον μητροπολίτη Παλαιών Πατρών, Γερμανό που είχε συγγενικό δεσμό με την οικογένεια Καλαμογδάρτη. Τελικά, ο Γερμανός τον έπεισε να ολοκληρώσει τη μύησή του στην Εταιρεία. Με λίγα λόγια ο Φιλήμων τον περιγράφει: «οξύνους, ενεργητικός, πολύτροπος και ιδιαιτέρως αντιπολιτευόμενος των προεστώτων της Αχαΐας»

Ο Φωτάκος στο έργο του: «Βίοι Πελοποννησίων ἀνδρῶν …», αναφερόμενος στον Καλαμογδάρτη γίνεται σκληρότερος:
«επιτήδειος προς εξαπάτησιν και μη έχων ιερόν και όσιον».
Βέβαια ο Φωτάκος εκφράζει μονόπλευρα την άποψη των στρατιωτικών και του Κολοκοτρώνη. Ο αρχικά διστακτικός Ανδρέας Καλαμογδάρτης στάλθηκε ως εκπρόσωπος των προκρίτων της Πάτρας στην Τριπολιτσά για να καθησυχάσει τους Τούρκους για τις φήμες της σχεδιαζόμενης Επανάστασης. Γι’ αυτό το περιστατικό ο Τάκης Κανδηλώρος στη «Φιλική Εταιρία (1814-1821)» αναφέρει:
«φέρεται έμπιστος εις Τούρκους και Έλληνας, εν μέσω των δύο κομμάτων, εις τα οποία ήσαν διαιρεμένοι οι δημογέροντες της Πελοποννήσου, οι Καλαμογδαρταίοι ετήρουν στάσιν επαμφοτερίζουσαν».

Στην Τριπολιτσά, οι Τούρκοι τον κράτησαν όμηρο, αλλά με σχετικά ευνοϊκούς όρους αφού τον «φιλοξενούσε» στο σπίτι του ο καϊμακάμης, δηλαδή ο διοικητής του επαρχιακού σαντζακιού. Μετά την άλωση της Τριπολιτσάς και την απελευθέρωσή του, γύρισε στην Πάτρα. Τότε έστειλε τον δωδεκάχρονο γιο του στη Μονή Ομπλού, για να μορφωθεί. Τη σύζυγο και τις τρεις κόρες του, τις έστειλε στην Ανκόνα για να τις προστατεύσει από τις πολεμικές συγκρούσεις και τα οθωμανικά αντίποινα κατά την έκρηξη της Επανάστασης του 1821.

Ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης αφού εξασφάλισε την οικογένειά του, τον Δεκέμβριο του 1821, μετά την ανασυγκρότηση της Πελοποννησιακής Γερουσίας υπό τον Δημήτριο Υψηλάντη, ξεκίνησε την πολιτική διαδρομή του. Ως μέλος της Γερουσίας, ανέλαβε να καταγράψει τους ελαιώνες της Μεσσηνίας. Το έργο ήταν κρίσιμο για την απογραφή της εθνικής γης και των εγκαταλελειμμένων οθωμανικών κτημάτων, ώστε να εξασφαλιστούν πόροι για τον Αγώνα. Τον Φεβρουάριο του 1822, διορίστηκε πρώτος έπαρχος Τριπόλεως και στη συνέχεια, μέχρι το 1824, ανέλαβε καθήκοντα επάρχου Γαστούνης. Τον Απρίλιο του 1825, μετά την επιστροφή του Κουντουριώτη από την αποτυχημένη εκστρατεία του κατά του Ιμπραήμ και την ήττα στα Κρεμμύδια της Μεσσηνίας, διορίστηκε διοικητής Ναυπλίας, στην έδρα της Κυβέρνησης. Τότε ξαναενώθηκε η οικογένειά του, αφού γύρισαν οι ξενιτεμένες κόρες και η σύζυγός του από την Ιταλία.

Το 1826 έγινε μέλος και αργότερα πρόεδρος του προσωρινού εγκληματολογικού Δικαστηρίου Ναυπλίου. Κατά την καποδιστριακή περίοδο, το 1828, ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης έγινε μέλος του «Πανελλήνιου» και τον επόμενο χρόνο εκλέχθηκε δημογέροντας της Πάτρας και αντιπρόσωπος στην Εθνοσυνέλευση του Άργους. Εκλέχθηκε μέλος και της Γερουσίας που αντικατέστησε το «Πανελλήνιον». Στην Πάτρα ήταν ο κύριος εκπρόσωπος «των Γαλλοφρόνων». Και η αντίθεσή του με τον Καποδίστρια οριστικοποιήθηκε αφού ο Καλαμογδάρτης τάχθηκε υπέρ της έλευσης του Λεοπόλδου στην Ελλάδα.

Η αντίθεσή του με τον Καποδίστρια, που «έβλαψε σοβαρά τα «οικονομικά και πολιτικά συμφέροντά του», φαίνεται ότι τον έσπρωξε να αναμειχθεί στη δολοφονία του Κυβερνήτη. Αυτή η άποψη ενισχύεται από το γεγονός ότι στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, την ημέρα της δολοφονίας, βρισκόταν στο Ναύπλιο, μαζί με το γιό του Αντώνιο Καλαμογδάρτη, ο οποίος μάλιστα κατηγορήθηκε και φυλακίστηκε για ενδεχόμενη συμμετοχή στη δολοφονία.

Μετά το 1831 ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης, πρωταγωνίστησε στην πολιτική ζωή της Πάτρας. Η οικογένειά του ήταν ο κύριος αντίπαλος της άλλης ισχυρής οικογένειας Ρούφου της περιοχής, για τέσσερις δεκαετίες.
Επί Όθωνα ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης διορίστηκε γενικός οικονομικός επίτροπος των νομών Αχαΐας και Ηλείας. Αργότερα, υπηρέτησε ως επίτροπος Άμφισσας αλλά και το 1842 διορίστηκε Επαρχιακός Ταμίας Μεσσηνίας και Αιτωλίας.

Ως Επαρχιακός Ταμίας Μεσσηνίας είχε την έδρα του στην πρωτεύουσα του Νομού, την Καλαμάτα. Η επιλογή του βασίστηκε στην πρότερη εμπειρία του στα οικονομικά της Μεσσηνίας, αφού το 1821 είχε καταγράψει όλους τους ελαιώνες της. Το αξίωμα αυτό αποτελούσε σημαντικό παράγοντα της δημόσιας οικονομικής διοίκησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Είχε την ευθύνη της είσπραξης των δημόσιων εσόδων, των φόρων,  των τελών και των εσόδων από τις εθνικές γαίες αλλά και τη διαφύλαξη του δημόσιου χρήματος, την πληρωμή των τοπικών κρατικών υπαλλήλων και την εκτέλεση των οικονομικών εντολών του Υπουργείου Οικονομικών. Επίσης έπρεπε να ενημερώνει τα επίσημα βιβλία εσόδων-εξόδων της επαρχίας αφού λογοδοτούσε απευθείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο και την κεντρική διοίκηση.
Ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης απεβίωσε το 1850 και τάφηκε στην Πάτρα.

[Στη φωτογραφία Το κάστρο της Πάτρας (1828)]