Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Καστανιώτη» το νέο βιβλίο της Κατερίνας Ι. Παπαντωνίου με τίτλο «Συνθετική ορμόνη: Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο επεισόδια». Η συγγραφέας ζει στην Αθήνα και εργάζεται ως δικηγόρος. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και στο ΕΚΠΑ, ενώ από το 2010 δημοσιεύει διηγήματα σε εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά. Εχει εκδώσει τις νουβέλες «Σκοτεινό ασανσέρ» (Τόπος, 2016) και «Δεν θα είσαι εκεί» (Τόπος, 2019) και έχει συμμετάσχει σε συλλογικούς τόμους όπως «Η φωνή της» (Εκδόσεις Καστανιώτη, 2023), «Φόνος» (πολωνική ανθολογία ελληνικών αστυνομικών διηγημάτων, 2022), «Ξένο σώμα» (2021), «Η Αθήνα αύριο» (2018), «Ολα είναι χάος» (2014) και «Ιστορίες μπονζάι» (2011). Είναι ιδρυτικό μέλος του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών «Η φωνή της». Το νέο της βιβλίο μάς έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη. Οπως σημειώνει η ίδια, μιλώντας στην "Ε" και το diastixo.gr «Συνθετική ορμόνη» είναι ο τίτλος του δωδέκατου επεισοδίου του μυθιστορήματος, στο οποίο η αφηγήτρια ζει έναν ανέμελο έρωτα. «Τον επέλεξα ως τίτλο του βιβλίου για δύο λόγους», εξηγεί. «Αφενός, γιατί αυτή θα ήθελα να είναι η ζωή: μια ανέφελη ερωτική ιστορία. Αφετέρου, γιατί οι φυσικές ορμόνες που καθορίζουν το φάσμα των φύλων κατασκευάζονται και στα κάθε είδους εργαστήρια». Η «Συνθετική ορμόνη» συνυποδηλώνει τόσο τα πολλά κι αντιφατικά στοιχεία που συνθέτουν μια ύπαρξη, ένα σώμα ως αρχείο μνήμης και συναισθημάτων, αλλά και την κατασκευή της γυναικείας, θηλυκής ταυτότητας· κατασκευή που περιχαρακώνει και «αιτιολογεί» τον πόλεμο που γίνεται καθημερινά πάνω στο γυναικείο, θηλυκό σώμα με όλα τα όπλα βιοπολιτικής συμμόρφωσης και καταστολής.

Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

Το βιβλίο σας παρουσιάζεται ως «μυθιστόρημα σε είκοσι δύο επεισόδια». Γιατί επιλέξατε αυτή τη δομή; Τι σας πρόσφερε αφηγηματικά;

Η δομή διαμορφώνεται από το περιεχόμενο και, συγχρόνως, το περιβάλλει, το προστατεύει και το οριοθετεί. Η "Συνθετική ορμόνη" είναι το ταξίδι ενηλικίωσης μιας γυναίκας. Η ηρωίδα δεν είναι μία, ούτε είναι στατική· είναι μια ταυτότητα σε διαρκή μετάβαση, ένα νοήμον σώμα που επιθυμεί, επιβιώνει, καταγράφει, διαγράφει, θυμάται κι άλλοτε προσπαθεί να ξεχάσει, σε κάθε επεισόδιο. Το μυθιστόρημα ξεκινάει με ένα οκτάχρονο που ψηλαφεί το σώμα του, του λένε είσαι κορίτσι, μεγαλώνει, το εφηβικό στήθος κυοφορεί τη γυναίκα που θα γίνει, τη μητέρα αλλά και τη γιαγιά της, μεγαλώνει κι άλλο και αφηγείται παλιομοδίτικες ιστορίες κάτω από μια καρυδιά, ερωτεύεται σε σουπερμάρκετ, ακρογιαλιές, μπαρ και καλάθια φακίρηδων. Αν και απαγορεύεται η κυκλοφορία, πηδά μέσα στη νύχτα απ’ το μπαλκόνι για να κάνει βόλτες κι ύστερα, με έναν κόκκινο φακό στο χέρι, γράφει ημερολόγια εγκλεισμού, πένθους και ονείρων, πλημμυρισμένα από νερά κι εραστές, από το σώμα, τον χρόνο, την πόλη και τη γλώσσα. Μια ιστορία με γραμμική εξέλιξη, από την παιδική ηλικία έως ένα, κάποιο, «τέλος», μια ηρωίδα που διαρκώς μετατοπίζεται και παλινδρομεί. Δεν αφηγείται απλώς την ιστορία μιας ηρωίδας και των alter ego της, αλλά την πολλαπλότητα του βιώματος. Θέλησα η πολυτροπία της αφηγήτριας να αναπτύσσεται και, συγχρόνως, να οριοθετείται σε είκοσι δύο επεισόδια που ακουμπούν το ένα στο άλλο, μπαινοβγαίνουν το ένα στο άλλο, αλλά διαβάζονται και αυτόνομα. Μόνο έτσι μπορούσε να γραφτεί αυτή η ιστορία.

Στην καρδιά του έργου βρίσκεται ένα ταξίδι ενηλικίωσης, αλλά μέσα από «διαφορετικές, πραγματικές ή δυνητικές εκδοχές» της ηρωίδας. Πώς δουλέψατε αυτή την πολυφωνία ταυτοτήτων και μεταμορφώσεων;

Χρειάστηκα πολύ χρόνο να μπαινοβγαίνω στο ψυχικό τοπίο και στη θερμοκρασία κάθε ταυτότητας, κάθε προσωπείου της αφηγήτριας. Μεγάλωσα μαζί της. Προσπάθησα να παρακολουθώ με διακριτικότητα τις εξομολογήσεις και τις μεταμορφώσεις κάθε χαρακτήρα, κάθε «εκδοχής». Δούλεψα με υπομονή και μεγεθυντικό φακό, τίποτα να μη χαθεί, να μην περισσεύει τίποτα. Η ηρωίδα δεν είναι μία, ούτε είναι στατική· είναι μια ταυτότητα σε διαρκή μετάβαση.

Η σχέση με τη μητέρα –ακόμη και με το φάντασμά της– εμφανίζεται καθοριστική. Τι ρόλο παίζει η μητρική φιγούρα στο έργο σας;

Η σχέση με τη μητέρα, μήτρα, αφετηρία, είναι καθοριστική ήδη από την κοιλιά με έναν ορατό ή αόρατο λώρο, αιμάτινο ή συρμάτινο (πρώτο επεισόδιο, Στην κοιλιά). Από την πρωτόλεια δημοσίευση, του μικροδιηγήματος «Η κόρη του παπά», 2011, μια μητέρα διεκδικεί κυρίαρχη θέση με κάθε τρόπο. Στο πρώτο μου ελλειπτικό μυθιστόρημα, Σκοτεινό ασανσέρ, 2016, μητέρα, μήτρα όλων των χαρακτήρων είναι η Αθήνα, στην οποία οι χαρακτήρες κατοικούν και κατοικούνται από αυτή, στοιχειώνονται. Στη νουβέλα Δεν θα είσαι εκεί, 2019, η μητρική φιγούρα υποχωρεί και τώρα, στη Συνθετική ορμόνη, η μητέρα κανοναρχεί, ορίζει τη γλώσσα, την κόβει σε κομματάκια ή τη φυτεύει σε γλάστρες.

Στο βιβλίο εναλλάσσονται σκηνές καθημερινότητας (ψώνια σε σουπερμάρκετ, βόλτες, μπαρ) με ονειρικές ή αλλόκοτες εικόνες (μια βιβλιοθήκη που χοροπηδάει, μια ντετέκτιβ από διαδήλωση). Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στον ρεαλισμό και το φανταστικό;

Τίποτε πιο ρεαλιστικό από το φανταστικό, τίποτα πιο ευφάνταστο από τον ρεαλισμό. Ισορροπώ χοροπηδώντας όπως η βιβλιοθήκη χοροπηδάει χάρη στις ιστορίες που έχει πάνω της: πολέμους, γενοκτονίες, απογοητεύσεις, έρωτες, βουτιές στο κενό ή στον ουρανό. Χοροπηδάει χάρη στα λόγια που τα βιβλία ολημερίς μουρμουράνε, στους αέρηδες που πνέουν ανάμεσα στις λέξεις, στα γέλια και στα κλάματα όσων αφηγούνται πάνω στα ράφια της. Στη Συνθετική ορμόνη μια γυναίκα μασουλάει πέταλα από κόκκινα γεράνια, μια άλλη κατεβαίνει με ένα σκοινί από το μπαλκόνι και η αστυνομία συλλαμβάνει όσους δεν είναι καταχωρισμένοι στα αρχεία της Εταιρείας Νερού και Οξυγόνου. Τι είναι ρεαλισμός και τι φαντασία; Όταν κοιτάμε προς τα πάνω, βλέπουμε τον ουρανό, αυτό θεωρείται ρεαλιστική αφήγηση. Ο «ουρανός» όμως είναι μια θεωρητική, φανταστική σφαίρα για την οποία η άνθρωπος (ευχαριστούμε, Ζωή Καρέλλη) φαντάζεται ότι πετάει προς τα εκεί ή ότι υπάρχουν επτά ή και δέκα ουρανοί.

Το έργο περιλαμβάνει ημερολόγια εγκλεισμού, πένθους και ονείρων. Σε ποιον βαθμό η πανδημία και η εμπειρία του λοκντάουν επηρέασαν τη συγγραφή της "Συνθετικής ορμόνης";

Η γραφή είναι μια εσωτερική, φαντασιακή συνθήκη εγκλεισμού και απαιτεί συνθήκες εγκλεισμού για να απελευθερωθεί. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας ο εγκλεισμός εντός κι εκτός γραφής επιτάθηκε, έγινε «ρεαλιστικός» καθώς μας έπεισαν ότι ο πατέρας σου, η κόρη σου, ο παιδικός σου φίλος είναι εχθροί, «μπορεί να σε σκοτώσει», μας είπαν.

Η ηρωίδα βιώνει την ενηλικίωση μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές και φανταστικές περιπέτειες. Πόσο αντανακλά αυτή η πορεία τις δικές σας εμπειρίες;

Αυτό αναρωτιέμαι κατά καιρούς, στην παραλία ή μετά την ψυχαναλυτική συνεδρία. Η καθημερινότητα του κανιβαλικού μας κόσμου, που κυριαρχείται από ανισότητα και πρωτόγονα ένστικτα, δεν εμποδίζει τις βιωματικές ενασχολήσεις μου. Για παράδειγμα, όσο κι αν με πονάνε οι καρποί ύστερα από δέκα ώρες δουλειάς, σκαρφαλώνω στην μπιγκόνια της γιαγιάς μου κι από εκεί διακρίνω στον ορίζοντα έναν δίκαιο κόσμο όπου όλες, όλοι, όλα έχουν φαΐ και σπίτι.

Ο τίτλος «Συνθετική ορμόνη» είναι φορτισμένος σημασιολογικά. Τι σας ώθησε να επιλέξετε αυτόν τον τίτλο και πώς συνδέεται με τα ζητήματα ταυτότητας, σώματος και γυναικείας εμπειρίας που θίγετε;

«Συνθετική ορμόνη» είναι ο τίτλος του δωδέκατου επεισοδίου, στο οποίο η αφηγήτρια ζει έναν ανέμελο έρωτα. Τον επέλεξα ως τίτλο του μυθιστορήματος για δύο λόγους. Αφενός, γιατί αυτή θα ήθελα να είναι η ζωή, μια ανέφελη ερωτική ιστορία. Αφετέρου, γιατί οι φυσικές ορμόνες που καθορίζουν το φάσμα των φύλων, κατασκευάζονται και στα κάθε είδους εργαστήρια. Η «Συνθετική ορμόνη» συνυποδηλώνει τόσο τα πολλά κι αντιφατικά στοιχεία που συνθέτουν μια ύπαρξη, ένα σώμα ως αρχείο μνήμης και συναισθημάτων, αλλά και την κατασκευή της γυναικείας, θηλυκής ταυτότητας· κατασκευή που περιχαρακώνει και «αιτιολογεί» τον πόλεμο που γίνεται καθημερινά πάνω στο γυναικείο, θηλυκό σώμα με όλα τα όπλα βιοπολιτικής συμμόρφωσης και καταστολής.

Όσο κι αν με πονάνε οι καρποί ύστερα από δέκα ώρες δουλειάς, σκαρφαλώνω στην μπιγκόνια της γιαγιάς μου κι από εκεί διακρίνω στον ορίζοντα έναν δίκαιο κόσμο όπου όλες, όλοι, όλα έχουν φαΐ και σπίτι.

Εκτός από συγγραφέας, είστε δικηγόρος και ιδρυτικό μέλος του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών «Η φωνή της». Πώς αυτές οι επαγγελματικές και κοινωνικές δραστηριότητες επηρεάζουν τη θεματολογία και την προοπτική σας στη λογοτεχνία;

Η τέχνη δεν παράγεται εν κενώ. Οι «ρομαντικές» απόψεις περί τέχνης ως «ομορφιάς και αισθητικής» τελείωσαν τον 19ο αιώνα με τους Ρομαντικούς. Ταυτόχρονα, η τέχνη του 21ου αιώνα γνωρίζει πως δεν έχει ηρωική, νομοθετική ή μυσταγωγική αποστολή. Ζω σε κοινωνία ταξική, ασκώ ένα επάγγελμα με έντονο σεξισμό, ένα επάγγελμα που αντιμετωπίζεται εχθρικά από κάθε εξουσία γιατί υπερασπιζόμαστε τα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα, δηλαδή τον πυρήνα του Κράτους Δικαίου, την, κατ’ ελάχιστο, ισότητα όλων των ανθρώπων ενώπιον του Νόμου. Μέσα στο λοκντάουν, η πανδημία της ενδοοικογενειακής βίας μέχρι γυναικοκτονίας προκάλεσε τρόμο και τον Ιανουάριο του 2022 γυναίκες συγγραφείς δημιουργήσαμε το δίκτυο «Η φωνή της», για τις φωνές μας που δεν ακούγονται ενώ ουρλιάζουν ανάμεσα στους οικογενειακούς τοίχους ή κάτω από το χώμα. Ο κόσμος μας στάζει αίμα, η πατριαρχία και οι πολιτικοί θεσμοί επαναθυματοποιούν το θύμα ακόμα και νεκρό, όπως σχεδόν σε όλες τις δίκες. Όλα τα παραπάνω, κι άλλα πολλά, επηρεάζουν από παιδί τη βιοτή και τη στάση μου στη ζωή, τις αγωνίες μου και τις επιθυμίες. Επομένως, συνήθως ανεπίγνωστα, επηρεάζουν και τη λογοτεχνία που γράφω.

Έχετε εκδώσει νουβέλες, συμμετάσχει σε συλλογικούς τόμους και τώρα ένα μυθιστόρημα. Πώς εξελίχθηκε η συγγραφική σας φωνή μέσα από αυτά τα διαφορετικά είδη;

Όταν διαβάζω γραπτά μου έπειτα από αρκετό καιρό, ένα-δυο χρόνια –όσο αργότερα τόσο καλύτερα–, διαπιστώνω ότι είναι καταγραφές του ασυνείδητου. Όσο το ασυνείδητο αναδύεται, τόσο –και– η γραφή απελευθερώνεται.

Αν έπρεπε να περιγράψετε με τρεις λέξεις τι θέλετε να νιώσει ο αναγνώστης / η αναγνώστρια από τη "Συνθετική ορμόνη", ποιες θα ήταν αυτές και γιατί;

Αγάπη, αισιοδοξία, αμφισβήτηση. Η αμφισβήτηση είναι το κρίσιμο που μπορεί να προσφέρει η τέχνη, να αμφισβητήσουμε αν η ζωή που ζούμε είναι ζωή και να αναρωτηθούμε ποια ζωή θέλουμε.Αγάπη προς εαυτή και σε όλα τα πλάσματα και σταθερή αισιοδοξία για τη ζωή, παραμένοντας σε εγρήγορση, αντιστεκόμενες στον κανιβαλισμό κάθε είδους εξουσίας.