Ο Ενιο Μορικόνε (1928 - 2020) ήταν Ιταλός και μεγάλος συνθέτης, ενορχηστρωτής, μαέστρος και πρώην τρομπετίστας, ο οποίος έχει γράψει μουσική για περισσότερες από 500 ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, καθώς και σύγχρονα έργα κλασικής μουσικής. Η καριέρα του περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ειδών μουσικής σύνθεσης, καθιστώντας τον έναν από τους πιο πολύπλευρους, παραγωγικούς και με επιρροή συνθέτες μουσικής για ταινίες όλων των εποχών. Η μουσική του Μορικόνε έχει χρησιμοποιηθεί σε περισσότερες από 60 βραβευμένες ταινίες. «Ολος ο κόσμος γνωρίζει τη μουσική του, αλλά όχι τον άνθρωπο», λέει ο Μάρκο Μορικόνε στην "Ε" και στο diastixo.gr. «Υπήρξε ένας άνθρωπος που υπέφερε πολύ, βασανισμένος από την εμμονή του να βελτιώνεται συνεχώς. Ακούω τη μουσική του και – αν μου επιτρέπεται να το πω – ο πατέρας μου ήταν πραγματικά μια ιδιοφυΐα. Ωστόσο, προσωπικά προτιμώ τον άνθρωπο, το «παιδί» που υπήρχε μέσα του. Είχε πολλές πλευρές στην προσωπικότητά του· ο «μαέστρος» είναι μόνο μία από αυτές». Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις "Μετρονόμος" σε μετάφραση Στέλλας Αναστασοπούλου, Ιωάννας Καραμαλή.

Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

Τι σας ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο μαζί με τον Βαλέριο Καπέλι για τον πατέρα σας;

Ο Βαλέριο Καπέλι κι εγώ γνωρίζαμε την ύπαρξη ο ένας του άλλου, αλλά δεν είχαμε ποτέ συναντηθεί. Λίγο μετά τον θάνατο του πατέρα μου, μου πρότεινε μια συνέντευξη για την εφημερίδα του· τότε ο Ιταλός εκδότης πρότεινε στον Βαλέριο να γράψει αυτό το βιβλίο. Από εκεί γεννήθηκαν όλα, καθώς και η αδελφική σχέση που μας συνδέει πλέον.

Πώς χωρίσατε τους ρόλους στη συγγραφή; Ποια ήταν η συνεργασία σας στην πράξη;

Ο Βαλέριο γνώριζε πολλά για τον πατέρα μου, επειδή θεωρεί τον εαυτό του δημοσιογράφο και όχι κριτικό· εγώ φυσικά γνώριζα ακόμη περισσότερα, όμως αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι καθίσαμε πρώτη φορά μαζί στις 9 Ιανουαρίου και έως τις 30 Μαρτίου η πρώτη εκδοχή του βιβλίου ήταν ήδη έτοιμη. Γράφτηκε πολύ αυθόρμητα, με σκοπό να αναδειχθεί η δική μου σχέση και η ζωή μου δίπλα σε μια τέτοια μορφή. Ήταν μια έντονη και βαθιά εμπειρία για μένα, γιατί με βοήθησε να επεξεργαστώ τον πόνο της απώλειας ενός ανθρώπου που δεν υπάρχει πια. Ηταν, κατά κάποιον τρόπο, μια πορεία προς τα πίσω, μια αναδρομή στη ζωή και σε όσα έμαθα κοντά του.

Πώς επιλέξατε ποια περιστατικά και ποιες προσωπικές στιγμές θα συμπεριλάβετε στο βιβλίο και τι θα αφήνατε απ’ έξω; Υπήρξε κάτι που σας στενοχώρησε που δεν το βάλατε;

Το βιβλίο γράφτηκε σχεδόν αυθόρμητα, με ορμή, και φυσικά υπάρχουν πράγματα που θα ήθελα να προσθέσω, αλλά χρειάζομαι χρόνο να το σκεφτώ. Εξάλλου, η πορεία μου με τον πατέρα μου εκτείνεται σε περίπου τριάντα και πλέον χρόνια, οπότε υπάρχει πολύ υλικό και πολλές εμπειρίες που θα μπορούσαν να καταγραφούν. Ο πατέρας μου ήταν πραγματικά μια ιδιοφυΐα. Ωστόσο, προσωπικά προτιμώ τον άνθρωπο, το «παιδί» που υπήρχε μέσα του.

Στο βιβλίο περιγράφετε την αυστηρότητα του Ενιο Μορικόνε στο σπίτι. Πώς αυτή η αυστηρότητα τον διαμόρφωσε ως άνθρωπο;

Ο πατέρας μου ήταν εξαιρετικά αυστηρός, πρώτα απ’ όλα όμως με τον εαυτό του – κι αυτή η συνέπεια ήταν θεμελιώδης. Έζησε ως έφηβος τον πόλεμο, και όταν βλέπεις τον θάνατο να σε πλησιάζει, αυτό σε σημαδεύει για όλη σου τη ζωή. Ο αγώνας για την επιβίωση, η πείνα και η ανάγκη να τα καταφέρεις μόνος σου τον διαμόρφωσαν βαθιά.

Ποια είναι τα άμεσα σχέδιά σας για τη διαφύλαξη των χειρογράφων του; Υπάρχουν ψηφιοποιήσεις ή συνεργασίες με ιδρύματα;

Προσπαθούμε να βάλουμε σε τάξη τα γραπτά του, τα οποία θα τεθούν στη διάθεση όσων θελήσουν να τα μελετήσουν, όπως νέοι σπουδαστές και σπουδάστριες των ωδείων. Οσο για τη συντήρηση των χειρογράφων, θα φυλαχθούν σε ειδικό χώρο, κατάλληλα εξοπλισμένο ώστε το χαρτί να διατηρείται σε σταθερή θερμοκρασία.

Ποιες είναι οι δραστηριότητες της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης "Armonica Onlus";

Η Armonica Onlus χρηματοδοτεί έρευνες και μελέτες σχετικά με τις αντιδράσεις που έχουν ορισμένοι ασθενείς στη μουσική. Είναι μια πρωτοβουλία της συζύγου μου Μόνικα και δική μου –στην οποία συμμετέχουν και οι κόρες μου– με σκοπό να «επιστρέψουμε» κάτι, δεδομένων των προνομίων που έχουμε απολαύσει. Συνεργαζόμαστε με παιδιατρικά νοσοκομεία, όπως το Bambino Gesù και το Maugeri της Παβίας.

Πώς είναι για εσάς να μιλάτε δημόσια για έναν άνθρωπο που ο κόσμος γνώριζε ως «μαέστρο» και ποιο κομμάτι του, καλλιτεχνικό ή ανθρώπινο, θέλετε να θυμούνται οι νεότερες γενιές;

Ολος ο κόσμος γνωρίζει τη μουσική του, αλλά όχι τον άνθρωπο· υπήρξε ένας άνθρωπος που υπέφερε πολύ, βασανισμένος από την εμμονή του να βελτιώνεται συνεχώς. Ακούω τη μουσική του και –αν μου επιτρέπεται να το πω– ο πατέρας μου ήταν πραγματικά μια ιδιοφυΐα. Ωστόσο, προσωπικά προτιμώ τον άνθρωπο, το «παιδί» που υπήρχε μέσα του. Είχε πολλές πλευρές στην προσωπικότητά του· ο «μαέστρος» είναι μόνο μία από αυτές. Εγώ προτιμώ τον άνθρωπο. Αυτό που θα μείνει είναι η μουσική του γλώσσα, μια γλώσσα παγκόσμια, χωρίς σύνορα και περιορισμούς. Το έργο του αποτελεί μια κληρονομιά που ανήκει σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο πατέρας μου, στον ρόλο του, ανήκε πρώτα απ’ όλα στον εαυτό του και έπειτα σ’ εμάς, την οικογένειά του. Το βιβλίο υπήρξε για μένα μια θαυμάσια πορεία επεξεργασίας του πένθους, της απώλειας ενός πατέρα – κάτι που είναι ανεξάρτητο από τα επιτεύγματά του, αφού πρόκειται για την πρώτη ανδρική μορφή με την οποία σχετιζόμαστε στη ζωή. Ας πούμε ότι το βιβλίο ίσως βοηθήσει να θυμηθεί κανείς κάτι από τις ανθρώπινες πλευρές του, τις ευαισθησίες και τις ευθραυστότητές του, τη σχεδόν παιδική του τρυφερότητα, παρότι φαινόταν τόσο «σκληρός».

Ποιο έργο του θεωρείτε πιο «δικό σας» και γιατί;

Υπάρχουν πολλές μουσικές που θα ήθελα να αναφέρω, αλλά θα ξεχωρίσω μερικές: C’era una volta in America – τη νιώθω δική μου, κοντά στις αξίες μου (εντιμότητα, υπεράσπιση ιδανικών, βαθιά αγάπη, πίστη σε μια ιδέα, αφοσίωση)· η μουσική εκεί ταιριάζει τόσο με τις εικόνες, που τις αναδεικνύει ακόμη περισσότερο. Επίσης, Voci dal Silenzio, ένα έργο απόλυτης μουσικής, γραμμένο υπό την έντονη συναισθηματική επίδραση των τραγωδιών της ανθρωπότητας, ένα έργο που διαθέτει δική του, αυτόνομη ζωή.

Ennio Morricone, MARCO MORRICONE, VALERIO CAPPELLI

Μέσα από μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα παιδί κοπάζει κρυφά έναν άνδρα σκυμμένο πάνω σε ένα γραφείο. Φοράει μεγάλα τετράγωνα γυαλιά και ένα πουλόβερ με λαιμόκοψη, είναι βαθιά απορροφημένος, σχεδιάζοντας πάνω σε ένα πεντάγραμμο· το σώμα του είναι εκεί, στο κέντρο του δωματίου, αλλά το μυαλό και το πνεύμα του μοιάζουν να βρίσκονται αλλού, μακριά. «Ηταν ο πατέρας μου, αλλά ανάμεσα σε εκείνον και σ' εμένα υπήρχε μια τεράστια απόσταση». Ακριβώς από αυτόν τον πυρήνα μυστηρίου δεκαετίες αργότερα αυτό το παιδί, ο Μάρκο Μορικόνε, ο μεγαλύτερος γιος του Ενιο, προσπαθεί να δέσει τα νήματα των αναμνήσεών του με εκείνα του Βαλέριο Καπέλι, ιστορικού συντάκτη τηs Corriere della Sera και εγκάρδιου φίλου του συνθέτη, για να μας δώσει ένα εντυπωσιακό και αυθεντικό πορτρέτο μιας από τις μεγαλύτερες μουσικές ιδιοφυΐες που υπήρξαν ποτέ στην Ιταλία.

Οι σπουδές που διακόπηκαν μετά την τρίτη γυμνασίου, τα βράδια που έπαιζαν για τους Αμερικανούς στρατιώτες, η εμμονή για τη μουσική, η έντονη σχέση με τον μαέστρο Πετράσι, η πνευματικότητα, οι συναντήσεις με τον Σέρτζιο Λεόνε, την Τζόαν Μπαέζ, τον Κλιντ Ίστγουντ, η επιτυχία, τα Οσκαρ, η γλυκύτητα και η σκληρότητα ενός πατέρα (η απαγόρευση στα παιδιά του να ακούν μουσική στο σπίτι), το πάθος για τη Ρώμη, η λαιμαργία για σοκολάτες που του έκρυβε η σύζυγός του Μαρία, ο εξοστρακισμός που υπέστη από τον ακαδημαϊκό κόσμο. Ενα ταξίδι ζωής, ανάμεσα σε πρωτογενείς μαρτυρίες και αποκαλυπτικές ιστορίες. Ενας Ενιο Μορικόνε όπως δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ πριν. 

Ennio Morricone στο Ηρώδειο 4,5 Ιουλίου 2005, φωτό: Χρήστος Κισατζεκιάν

ΜΑΡΚΟ ΜΟΡΙΚΟΝΕ

Ο Μάρκο Μορικόνε είναι επιχειρηματίας και το πρώτο από τα τέσσερα παιδιά του Ενιο Μορικόνε. Γεννήθηκε στη Ρώμη το 1957 και, αφού ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του, γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου La Sapienza της Ρώμης. Είναι παντρεμένος με τη Μόνικα από το 1986 και έχει δύο κόρες, τη Φραντσέσκα και τη Βαλεντίνα. Εργάστηκε επί τριάντα χρόνια στην Ιταλική Εταιρεία Συγγραφέων και Εκδοτών (Societa Italiana Autori ed Editori) και από τη δεκαετία του 1990 παρακολουθούσε τη συναυλιακή δραστηριότητα του πατέρα του, συνοδεύοντάς τον σε όλον τον κόσμο. Από το 2017 συμμετέχει σε πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τον τριτογενή τομέα και είναι πρόεδρος της Armonica Onlus, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που ίδρυσε μαζί με τη σύζυγο και τις κόρες του.