Η εκδήλωση, σε μορφή μουσικής παράστασης, συνδιοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Εξωραϊστικό Σύλλογο Γυναικών Μάνης και τις εκδόσεις «Ογδοο», με τη συμμετοχή του Μουσικού Σχολείου Καλαμάτας «Μαρία Κάλλας», και παρουσιάζει το νέο βιβλίο της Αννας Μπιθικώτση, «Και πατέρας και μύθος… Γρηγόρης Μπιθικώτσης 1922–2005». Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.
«Ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης δεν "διαβάζεται" μόνο, τραγουδιέται. Είναι μια μυσταγωγία όπου ο λόγος συναντά τη μουσική και η αφήγηση μπλέκεται με το παράπονο και τη λεβεντιά των τραγουδιών του. Η ανταπόκριση του κόσμου είναι για μένα ένα κύμα αγάπης που με ξεπερνά», δηλώνει στην «Ε» η Αννα Μπιθικώτση με αφορμή την εκδήλωση.
Το βιβλίο αποτελεί ένα βαθύτατα βιωματικό έργο για τη ζωή και το έργο του πατέρα της, του σπουδαίου ερμηνευτή της Ρωμιοσύνης. Στην εκδήλωση θα συμμετάσχει ως αφηγήτρια, ενώ ο διακεκριμένος ερμηνευτής και στενός συνεργάτης του, Σωτήρης Δογάνης, θα ερμηνεύσει τα μεγάλα τραγούδια κορυφαίων συνθετών και ποιητών, που ταξίδεψαν στην αθανασία με τη φωνή του Γρηγόρη της Ελλάδας.
Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου
Στις παρουσιάσεις του βιβλίου σας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, που έχουν τη μορφή συναυλίας, τι σας αποκαλύπτει η ανταπόκριση του κοινού -και ιδιαίτερα των νέων- για τη θέση που έχει σήμερα ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης στη συλλογική μας μνήμη;
Κάθε φορά που ανοίγω αυτό το "λεύκωμα μνήμης" σε μια σκηνή, είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό, νιώθω πως δεν παρουσιάζω απλώς ένα βιβλίο, αλλά πως στήνω μια γέφυρα ανάμεσα στον Πατέρα και στον Μύθο. Η επιλογή της μορφής της μουσικής παράστασης δεν είναι τυχαία, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης δεν "διαβάζεται" μόνο, τραγουδιέται. Είναι μια μυσταγωγία όπου ο λόγος συναντά τη μουσική και η αφήγηση μπλέκεται με το παράπονο και τη λεβεντιά των τραγουδιών του.
Η ανταπόκριση του κόσμου είναι για μένα ένα κύμα αγάπης που με ξεπερνά. Με συγκλονίζει η σιωπή που απλώνεται στην αίθουσα όταν αποκαλύπτονται οι άγνωστες πτυχές του ανθρώπου πίσω από τα φώτα. Ομως, αυτό που με γεμίζει ελπίδα είναι το βλέμμα των νέων. Στα δικά τους μάτια, ο Μπιθικώτσης δεν είναι μια παλιά φωτογραφία στο εικονοστάσι του παρελθόντος. Είναι η "ξύλινη φωνή" που αντηχεί την αλήθεια και το δίκιο, στοιχεία που η νεολαία μας αναζητά σήμερα πιο πολύ από ποτέ.
Στη συλλογική μνήμη, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης κατέχει τη θέση του εθνικού μας ερμηνευτή, του ανθρώπου που έβαλε την ποίηση στα χείλη του λαού. Σήμερα, η θέση του είναι εκείνη του πνευματικού φάρου. Δεν είναι απλώς ένας μύθος που έφυγε, αλλά μια ζωντανή πηγή που διδάσκει πως η τέχνη, όταν έχει ρίζες στην ψυχή, δεν γνωρίζει σύνορα ούτε χρόνο. Είναι η φωνή της ίδιας της Ελλάδας που, όπως έλεγε και ο ίδιος, "δεν γερνάει ποτέ".
Ποιος ήταν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης στο σπίτι, μακριά από τα φώτα και το κοινό;
Οταν τα φώτα της σκηνής έσβηναν και η ηχώ από το τελευταίο χειροκρότημα έμενε πίσω, ο Μύθος επέστρεφε στην πιο αληθινή του ιδιότητα: εκείνη του Ανθρώπου. Μέσα στο σπίτι, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης άφηνε τη "στολή" του εθνικού ερμηνευτή στην κρεμάστρα της εισόδου.
Ηταν ένας άνθρωπος της απόλυτης απλότητας, ένας δωρικός πατέρας που η σιωπή του συχνά έλεγε περισσότερα από τα τραγούδια του. Μακριά από το κοινό, η φωνή του δεν ήταν η "ξύλινη φωνή" που δονούσε τα στάδια, αλλά ένας ψίθυρος γεμάτος νοιάξιμο. Τον θυμάμαι να αναζητά την ηρεμία στην καθημερινότητα, στις μικρές ιεροτελεστίες του σπιτικού μας, εκεί όπου η δόξα δεν είχε θέση, παρά μόνο η αγάπη.
Ηταν ένας άνθρωπος με βαθιά εσωτερικότητα, που συχνά βυθιζόταν στις σκέψεις του, ίσως συνθέτοντας νοερά την επόμενη μελωδία ή αναλογιζόμενος τη διαδρομή από τις γειτονιές του Περιστερίου μέχρι το Πάνθεον της τέχνης. Στο σπίτι, ο "Σερ" γινόταν ο δικός μας Γρηγόρης—ταπεινός, ευαίσθητος, με ένα χιούμορ λεπτό και μια ματιά που μπορούσε να διαβάσει την ψυχή σου χωρίς λέξεις.
Για μένα, ο πατέρας μου ήταν η ρίζα που με κρατούσε στη γη, ενώ ο Μύθος ήταν τα κλαδιά που άγγιζαν τον ουρανό. Και στο σπίτι μας, η ρίζα ήταν πάντα πιο δυνατή από το στέμμα.
Ποιες συνεργασίες του πατέρα σας θεωρείτε ότι άφησαν τη μεγαλύτερη επίδραση στη μουσική του πορεία και γιατί;
Αν η πορεία του πατέρα μου ήταν ένας έναστρος ουρανός, οι συνεργασίες του ήταν οι αστερισμοί που τον καθοδήγησαν. Ομως, η συνάντηση που άλλαξε τη μοίρα του—και μαζί τη μοίρα του ελληνικού τραγουδιού—ήταν αναμφισβήτητα εκείνη με τον Μίκη Θεοδωράκη.
Οταν ο Μίκης εμπιστεύτηκε στον Γρηγόρη τον "Επιτάφιο" του Γιάννη Ρίτσου, δεν γεννήθηκε απλώς ένας δίσκος γεννήθηκε ένας νέος πολιτισμός. Ο πατέρας μου, με τη ξύλινη φωνή του που έμοιαζε να έρχεται απο τα ξύλινα καμπαναριά του Αγίου Ορους, κατάφερε το ακατόρθωτο: να φέρει την ποίηση των μεγάλων μας δημιουργών -του Σεφέρη, του Ελύτη, του Ρίτσου- στα χείλη του απλού ανθρώπου. Εγινε η "φωνή της Ρωμιοσύνης", δίνοντας πνοή σε έργα όπως το "Άξιον Εστί" "Ρωμιοσύνη", που σμίλεψαν τη συλλογική μας ταυτότητα.
Δεν μπορώ όμως να παραλείψω τη βαθιά, σχεδόν μεταφυσική του σύνδεση με τον Μάνο Χατζιδάκι. Εκεί, ο Γρηγόρης ξεδίπλωσε μια άλλη πτυχή, πιο λυρική, πιο εσωτερική, ερμηνεύοντας τραγούδια που έσταζαν φως και νοσταλγία.
Αυτές οι συνεργασίες άφησαν τη μεγαλύτερη επίδραση γιατί δεν ήταν απλώς μουσικές συμπράξεις, ήταν πνευματικές συνομιλίες. Ο πατέρας μου δεν τραγουδούσε απλώς νότες, ερμήνευε την ιστορία, τους καημούς και τις ελπίδες ενός ολόκληρου λαού. Μέσα από τον Μίκη, τον Μάνο και τους ποιητές, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης μετουσιώθηκε από ένας εξαιρετικός λαϊκός τραγουδιστής σε έναν διαχρονικό σύμβολο, αποδεικνύοντας πως το μεγάλο τραγούδι είναι εκείνο που ενώνει τη γη με τον ουρανό.
Τι νιώθετε όταν διαβάζετε τη φράση «Μη μου φοβάσαι όσο υπάρχω», την αφιέρωση πάνω στη φωτογραφία, που φέρει το εξώφυλλο του βιβλίου; Πώς σας κάνει να νιώθετε στην καθημερινότητά σας;
Οταν τα μάτια μου ακουμπούν πάνω σε αυτή τη φράση, "Μη μου φοβάσαι όσο υπάρχω", που κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου μου: «Και πατέρας και μύθος... Γρηγόρης Μπιθικώτσης, 1922-2005» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ογδοο», νιώθω έναν ρίγος να διαπερνά την ύπαρξή μου. Δεν είναι απλώς μια αφιέρωση σε μια φωτογραφία, είναι μια πνευματική αγκαλιά που νικά τον θάνατο. Είναι η υπόσχεση ενός πατέρα που αρνείται να αφήσει το χέρι της κόρης του, ακόμα και μέσα από την αιωνιότητα.
Στην καθημερινότητά μου, αυτή η φράση είναι το "φυλαχτό" μου. Οταν οι δυσκολίες της ζωής υψώνονται σαν τείχη μπροστά μου, ακούω τη φωνή του -εκείνη τη βαθιά, τη σταθερή φωνή- να μου ψιθυρίζει αυτές τις λέξεις. Τότε, ο φόβος υποχωρεί και τη θέση του παίρνει μια εσωτερική γαλήνη. Γιατί ο πατέρας μου, για μένα, δεν έφυγε ποτέ. "Υπάρχει" μέσα σε κάθε νότα που αντηχεί στο σπίτι μας, μέσα σε κάθε σελίδα αυτού του βιβλίου, μέσα στο ίδιο μου το αίμα.
Αυτή η φράση είναι η πυξίδα μου. Με κάνει να περπατώ με το κεφάλι ψηλά, θυμίζοντάς μου πως η αγάπη είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να υπογράψει συμβόλαιο με την αθανασία. Κάθε φορά που την διαβάζω, νιώθω πως ο ακριβός μου πατέρας είναι εδώ, όρθιος, ένας άγρυπνος φρουρός που μου δίνει τη δύναμη να ονειρεύομαι, να δημιουργώ και να συνεχίζω το ταξίδι μας, χωρίς να φοβάμαι το σκοτάδι. Γιατί το φως του, "όσο υπάρχει" ο κόσμος, δεν θα σβήσει ποτέ.
Υπάρχει κάτι που δεν προλάβατε να του πείτε και το λέτε τώρα μέσα από αυτό το βιβλίο;
Θα του έλεγα "Πατέρα μου, έψαχνα για καιρό να βρω τις λέξεις, να διαλέξω εκείνες τις φράσεις που θα μπορούσαν να χωρέσουν το μεγαλείο της ζωής μας σε λίγες σελίδες. Και κοίτα πώς τα έφερε η μοίρα... Ο επίλογος αυτού του βιβλίου έμελλε να γραφτεί από το δικό μου χέρι, από αυτό το χέρι που μέσα του κυλάει το αίμα το δικό σου και της μάνας μου, της Θεοκλείας, της πρώτης συντρόφου της ζωής σου.
Πριν από έναν χρόνο, η μοίρα σάς αντάμωσε ξανά. Οχι πια στη φτωχογειτονιά μας, στη Μυκηνών στο Περιστέρι, εκεί όπου ξεκίνησαν όλα με όνειρα και στερήσεις, αλλά στη γειτονιά των αγγέλων. Εκεί, η οικογένειά μας είναι πια και πάλι μια "εκκλησιά ορθή", λουσμένη στο φως, μακριά από τη φθορά του κόσμου.
Αυτό που σας ζητώ, εκεί ψηλά που είστε μαζί, είναι να συνεχίσετε να μας προστατεύετε. Θέλω να μου δίνετε, όπως τότε, την κοινή σας ευχή. Να ακουμπάτε τα χέρια σας πάνω στα κεφάλια των παιδιών μου και των εγγονιών μου -των δισέγγονών σας- και να τους χαρίζετε τη δύναμη και τη σεμνότητα που μας διδάξατε. Γιατί όσο η δική σας ευχή μας συντροφεύει, η δική μας γενιά θα κρατά τη δάδα της μνήμης σας αναμμένη, μέχρι να ανταμώσουμε όλοι ξανά κάτω από το ίδιο ουράνιο φως".
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Η Αννα Μπιθικώτση είναι Ελληνίδα ποιήτρια, συγγραφέας, στιχουργός, παραγωγός και χρονογράφος. Πατέρας της Άννας Μπιθικώτση ήταν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και μητέρα της η πρώτη του γυναίκα, η Θεόκλεια. Η Άννα Μπιθικώτση γεννήθηκε στο Περιστέρι Αττικής. Aποφοίτησε με άριστα από τις Σχολές Καλογραιών, Καλών Τεχνών και «Βελουδάκη». Συγκεκριμένα υπήρξε απόφοιτος της Σχολής Ορθοδόξων Καλογραιών «Θεομήτωρ», της Σχολής Καλών Τεχνών και της Σχολής μοντελίστ «Βελουδάκη».
