Στο πρώτο μέρος εξιστορείται η περιπέτεια της φιλοσοφίας και του θεάτρου από την εμφάνισή τους στην σκηνή του πολιτισμού ως σήμερα. Το δεύτερο μέρος, προκειμένου να δειχθεί πώς εν τη πράξει η φιλοσοφία και το θέατρο μπορούν να συμπλεχθούν ώστε να αποτελέσουν το φιλοσοφικό είδος θεάτρου, περιλαμβάνει τέσσερα θεατρικά έργα. Ενα από αυτά, «Οι τυχαίοι έρωτες» του Ζαν Πωλ Σαρτρ, έχει ήδη παρουσιαστεί στο θέατρο «Τζένη Καρέζη». Ο Θεοδόσης Πελεγρίνης είναι καθηγητής φιλοσοφίας, δοκιμιογράφος, λεξικογράφος, διηγηματογράφος και μυθιστοριογράφος. Παράλληλα με το ακαδημαϊκό του έργο, έχει ενεργή παρουσία στο θέατρο, τόσο ως ηθοποιός όσο και ως συγγραφέας έργων που έχουν ανέβει σε σκηνές εντός και εκτός Ελλάδας. Επιπλέον, έχει παρουσιάσει σειρές πολιτιστικών εκπομπών στη Δημόσια Ελληνική Τηλεόραση και στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Οπως επισημαίνει χαρακτηριστικά ο Θεοδόσης Πελεγρίνης μιλώντας στην «Ε»: «Με τον εμπλουτισμό ενός θεατρικού έργου με ιδέες φιλοσόφων, όπως απαιτεί το είδος του φιλοσοφικού θεάτρου, η ζωή μας, μετά το τέλος μιας παράστασης, αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος· γινόμαστε καλύτεροι και πιο συνειδητοποιημένοι άνθρωποι».

  «Οι τυχαίοι έρωτες» του Ζαν Πωλ Σαρτρ

Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

Πώς ορίζετε τον όρο «φιλοσοφικό θέατρο» και πώς διαφέρει από το «φιλοσοφημένο θέατρο»;

Στο φιλοσοφημένο θέατρο ανήκει οποιοδήποτε έργο του οποίου ο συγγραφέας  μεταξύ άλλων παραθέτει και ορισμένες ιδέες οι οποίες έχουν ιδιαίτερο φιλοσοφικό βάρος. Για παράδειγμα, ο Σαίξπηρ στον Αμλετ εμφανίζει τον φερώνυμο ήρωα  να διατυπώνει την απορία «να ζει κανείς ή να μην ζει;», η οποία παραπέμπει σε ένα διαχρονικό ζήτημα της φιλοσοφίας για το νόημα της ζωής. Αναλόγου φιλοσοφημένου χαρακτήρα έργα έχουν γράψει όλοι σχεδόν οι μεγάλοι δραματουργοί, από τον  Αισχύλο, τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη έως τον Μπέκετ, τον Αλμπυ και τον Πίντερ. Στο φιλοσοφικό θεάτρο, εξάλλου, ανήκει ένα έργο, στο οποίο ο συγγραφέας μέσα από μια ιστορία, που παρουσιάζει ενδιαφέρον καθεαυτήν, αναδεικνύει ένα συγκεκριμένο φιλοσοφικό ζήτημα ή την ζωή και την  δράση ενός φιλοσόφου. Ενώ δηλαδή  σε ένα φιλοσοφημένου τύπου έργο η αναφορά στην φιλοσοφία είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του, σε ένα φιλοσοφικού τύπου έργο η αναφορά στην φιλοσοφία είναι ο άξονας γύρω από το οποίο εκτυλίσσεται η δράση σε αυτό.

Γιατί θεωρείτε ότι η συνάντηση φιλοσοφίας και θεάτρου πάνω στη σκηνή μπορεί να δημιουργήσει κάτι εντελώς διαφορετικό από το συνηθισμένο θέατρο;

Το θέατρο υπό την συνήθη του μορφή, το συνηθισμένο θέατρο όπως το χαρακτηρίζετε εσείς,  μας βοηθάει να βιώσομε τον κόσμο έτσι, ώστε μετά το τέλος μιας παράστασης να νιώθομε διαφορετικοί από εκείνο που ήμασταν πριν από την  παράσταση. Με τον εμπλουτισμό του ένα θεατρικό έργο από ιδέες φιλοσόφων, όπως απαιτεί το είδος του φιλοσοφικού θεάτρου, η ζωή μας μετά το τέλος μιας θεατρικής παράστασης αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος, γινόμαστε ακόμη καλύτεροι, πιο συνειδητοποιημένοι άνθρωποι. 

Πιστεύετε ότι κάθε θεατρικό έργο μπορεί να μετατραπεί σε φιλοσοφικό θέατρο ή απαιτεί ειδικά χαρακτηριστικά;

Ασφαλώς και απαιτεί ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Αίφνης, σε ένα έργο τύπου φιλοσοφικού θεάτρου πέρα από το δραματουργικό ταλέντο του συγγραφέα του χρειάζεται εξίσου και μια ιδιαίτερη εξοικείωση του συγγραφέα προς την φιλοσοφία, το έτερο συστατικό του φιλοσοφικού θεάτρου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: ιστορία και πρακτική. Ποιο κομμάτι σας ενδιέφερε περισσότερο να εξερευνήσετε;

Τα δύο μέρη του βιβλίου μου «Το φιλοσοφικό θέατρο», συνδέονται κατ’ αναπόσπαστον τρόπο. Συνεπώς τόσον το Πρώτο Μέρος όσο και το Δεύτερο Μέρος δεν μπορεί παρά να με ενδιέφεραν εξίσου κατά την συγγραφή του βιβλίου μου.

Στο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται τέσσερα θεατρικά έργα. Πώς επιλέξατε αυτά τα έργα και τι δείχνουν για τη συνύπαρξη φιλοσοφίας και θεάτρου;

Η χρονική συγκυρία μου επέβαλε να τα περιλάβω στο βιβλίο μου. Είναι τα τελευταία έργα που έχω γράψει. Να σκεφτείτε ότι μόνο το ένα από τα τέσσερα αυτά θεατρικά έργα μου, «Οι τυχαίοι έρωτες» του Ζαν Πωλ Σαρτρ, έχει ήδη παρουσιαστεί – πέρσι τον χειμώνα στο Θέατρο «Τζένη Καρέζη».

Στο βιβλίο μιλάτε για την «κοινή μοίρα» φιλοσοφίας και θεάτρου. Ποια είναι αυτή;

Τόσο το θέατρο όσο και η φιλοσοφία εμφανίζονται στην  σκηνή του πολιτισμού την ίδια χρονική εποχή, τον 6ο αιώνα π.Χ, τόσο το θέατρο όσο και η φιλοσοφία φθάνουν στην κορύφωσή τους την ίδια εποχή, τον 5ο αιώνα π.Χ, τότε που εφευρίσκεται το πολίτευμα της δημοκρατίας και δημιουργείται ο Χρυσούς αιών του Περικλέους, τόσο το θέατρο όσο και η φιλοσοφία σιγούν την εποχή του Βυζαντίου, τόσο το θέατρο όσο και η φιλοσοφία  επανέρχονται στο προσκήνιο του πολιτισμού στα χρόνια της Αναγέννησης, και έκτοτε συνεχίζουν να παραπορεύονται. Με άλλα λόγια, η γέννηση, η άνθιση και η παρακμή της φιλοσοφίας και του θεάτρου συμβαδίζουν. Αν αυτήν την σταθερή σύζευξή τους δεν την χαρακτηρίζομε «κοινή μοίρα», πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να την εννοήσομε;

Με ποιον τρόπο μπορεί το φιλοσοφικό θέατρο να μετασχηματίσει τον θεατή;

Κατά τον τρόπο που λέει η σπουδαία Γαλλίδα ηθοποιός Ιζαμπέλ Υπέρ. Οταν παρακολουθήσεις μια παράσταση στο θέατρο, μετά  η καθημερινή ζωή σού φαίνεται ακόμα πιο κοινότυπη – και άρα πιο άχαρη. Οσο δε η ποιότητα των ιδεών που εκφράζονται επί σκηνής είναι καλύτερη, όπως κατά τεκμήριο συμβαίνει με έργα του είδους του φιλοσοφικού  θεάτρου, τόσο αποτελεσματικότερα το θέατρο πετυχαίνει τον στόχο του.

Ποιος είναι ο ρόλος του διαλόγου στο φιλοσοφικό θέατρο και γιατί θεωρείτε ότι είναι κρίσιμος για τη σύνδεση φιλοσοφίας και θεάτρου;

Δεν είμαι εγώ εκείνος ο οποίος, στο πλαίσιο του φιλοσοφικού θεάτρου που εισηγούμαι, θεωρώ τον διάλογο κρίσιμο συστατικό για την σύνδεση φιλοσοφίας και θεάτρου. Η ίδια η φύση της φιλοσοφίας και θεάτρου υπαγορεύουν τον διάλογο ως τέτοιο συστατικό. Τόσον η φιλοσοφία όσο και το θέατρο γεννήθηκαν και εξελίχθηκαν εν μέσω του διαλόγου και δια μέσου του διαλόγου, όπως επιχειρώ να εξηγήσω στο βιβλίο μου «Το φιλοσoφικό θέατρο».

Εχετε παρουσιάσει έργα σας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στο πώς αντιλαμβάνονται το φιλοσοφικό θέατρο οι θεατές σε διαφορετικούς πολιτισμούς;

Προφανώς και υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις του θεάτρου από ανθρώπους που διαβιούν σε διαφορετικούς πολιτισμούς – από μεγάλες έως μικρές διαφορές προσέγγισης, αναλόγως προς την συγγένεια ή την απόκλιση των πολιτισμών στους οποίους ανήκουν οι θεατές.

Πώς βλέπετε την επίδραση της Φιλοσοφίας στη σύγχρονη θεατρική σκηνή της Ελλάδας;

Το γεγονός ότι υπάρχει τόσος μεγάλος αριθμός θεάτρων όχι μόνο εις την Αθήνα αλλά σε όλη την επικράτεια της Ελλάδος εν συνδυασμώ προς τις τόσες πολλές περιοδείες θιάσων από άκρου εις άκρου στην  χώρα μας υποδηλώνει ότι ένα κάθε άλλο παρά αμελητέο τμήμα του πληθυσμού μας έχει κάνει αποδεκτό στην ζωή του το θέατρο, οπότε μπορεί κανείς από το γεγονός αυτό να εκτιμήσει και το μέγεθος της επίδρασης που έχει το θέατρο εις την ζωή του Νεοέλληνος.

Ποιο μήνυμα θέλετε να αφήσετε στους νέους δημιουργούς που ενδιαφέρονται για τη συνύπαρξη φιλοσοφίας και θεάτρου;

Το φιλοσοφικό θέατρο είναι, όπως σας ανέφερα, ένα νέο είδος θεάτρου που εισηγούμαι, του οποίου όμως οι καταβολές ανάγονται πολύ πίσω στον χρόνο, πίσω στον Πλάτωνα, τον πρώτο συγγραφέα ο οποίος έγραψε τα φιλοσοφικά του έργα υπό τύπον διαλόγων μέσα σε σκηνικό χώρο όπως απαιτεί ο δραματουργικός χαρακτήρα του θεάτρου. Συνεπώς, αν νέοι θεατρικοί συγγραφείς  ελκυσθούν από το φιλοσοφικό θέατρο ώστε να επιδοθούν εις αυτό το είδος θεάτρου και διευρύνουν τον ορίζοντα αυτού, δεν αποκλείεται να έχουν συμβάλει στην προαγωγή ενός είδους θέατρου, που  δημιουργείται στην χώρα μας έτσι, ώστε να καταγραφεί και να παγιωθεί αυτό στην ιστορία της  δραματουργίας ως ένα αξιοπρόσεκτο είδος δίπλα σε άλλα καταξιωμένα είδη θεάτρου.