Ένα περιοδικό που η φιλοσοφία των δημιουργών του το 1975 ήταν να δημιουργήσουν ένα βήμα ελεύθερης πνευματικής έκφρασης, όπου θα συναντιούνται η ιστορία, η λαογραφία, η λογοτεχνία, η επιστημονική έρευνα και η σύγχρονη σκέψη.
Πενήντα χρόνια αργότερα, η φιλοσοφία αυτή παραμένει απολύτως επίκαιρη, σημειώνει ο Γιώργος Παναγιωτακόπουλος, αντιπρόεδρος του Συλλόγου των Κυπαρισσίων «Η Αρκαδιά» και υπεύθυνος έκδοσης του περιοδικού «Τριφυλιακή Εστία», στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Ε». Μας μιλά , επίσης για το περιοδικό και την πορεία αυτών των 50 χρόνων, τους ανθρώπους που το πλαισίωσαν και τις σημαντικές του στιγμές.
Τι σηματοδοτεί για εσάς και για τον Σύλλογο η συμπλήρωση 50 χρόνων συνεχούς παρουσίας της «Τριφυλιακής Εστίας»;
Πενήντα χρόνια για ένα πολιτιστικό περιοδικό δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι μια κατάκτηση απέναντι στον χρόνο και στη λήθη. Η «Τριφυλιακή Εστία» πρωτοκυκλοφόρησε το 1975, υλοποιώντας το όραμα κάποιων ανθρώπων που πίστεψαν ότι η ιστορία, οι παραδόσεις και η πνευματική δημιουργία της Τριφυλίας άξιζαν να καταγραφούν και να διασωθούν.
Σήμερα, μισό αιώνα μετά, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι το περιοδικό δεν κατέγραψε απλώς την ιστορία του τόπου μας. Έγινε μέρος της ιστορίας του. Έδωσε βήμα σε πολλούς νέους και παλαιότερους δημιουργούς να εκφραστούν μέσω του λόγου και της τέχνης και ανέδειξε πολλά από τα προβλήματα του τόπου, επιζητώντας και προτείνοντας λύσεις.
Είναι πλέον ένας θεσμός, ένας ζωντανός οργανισμός μνήμης και πολιτισμού που εξακολουθεί να υπηρετεί τον ίδιο σκοπό με συνέπεια. Έγινε σημείο αναφοράς, χώρος συνάντησης ανθρώπων των γραμμάτων, της επιστήμης και της τέχνης, όπως επίσης ένα πολύτιμο αρχείο της συλλογικής εμπειρίας των Τριφυλίων.
Για το Σύλλογο Κυπαρισσίων, «Η Αρκαδιά», η επέτειος αυτή αποτελεί δικαίωση ενός συλλογικού οράματος, αλλά και αφορμή να αναλογιστούμε την ευθύνη που έχουμε απέναντι στις επόμενες γενιές.
Για εμένα προσωπικά, αλλά και για όσους υπηρετήσαμε το περιοδικό τα τελευταία χρόνια, η συμπλήρωση πενήντα χρόνων αδιάλειπτης παρουσίας αποτελεί μια βαθιά συγκινητική στιγμή. Νιώθω ιδιαίτερη τιμή που συμμετέχω στη συνέχιση ενός έργου που ξεκίνησε το 1975 και εξακολουθεί να υπηρετεί με συνέπεια τον τόπο μας.
Ποια ήταν η βασική φιλοσοφία των ιδρυτών του περιοδικού και κατά πόσο παραμένει επίκαιρη σήμερα;
Οι ιδρυτές της «Τριφυλιακής Εστίας», με πρωτεργάτη τον αείμνηστο Διονύση Πιτταρά, είχαν βαθιά πίστη ότι ένας τόπος δεν μπορεί να οικοδομήσει το μέλλον αν αγνοεί το παρελθόν του. Φιλοσοφία τους ήταν να δημιουργήσουν ένα βήμα ελεύθερης πνευματικής έκφρασης, όπου θα συναντιούνται η ιστορία, η λαογραφία, η λογοτεχνία, η επιστημονική έρευνα και η σύγχρονη σκέψη. Ήθελαν η Τριφυλία να αφηγηθεί η ίδια την ιστορία της, μέσα από τις δικές της φωνές. Έτσι δημιούργησαν τον Σύλλογο Κυπαρισσίων, «Η Αρκαδιά», και ως όργανο έκφρασής του το περιοδικό «Τριφυλιακή Εστία».
Πενήντα χρόνια αργότερα, η φιλοσοφία αυτή παραμένει απολύτως επίκαιρη. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η γνώση συχνά αποσπασματική, η ανάγκη για ιστορική μνήμη και πολιτιστική αυτογνωσία είναι ίσως μεγαλύτερη από ποτέ.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετώπισε το περιοδικό κατά τη διάρκεια αυτών των πέντε δεκαετιών;
Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν η διατήρηση της φυσιογνωμίας του περιοδικού και της συνεχούς παρουσίας του μέχρι σήμερα. Όπως γνωρίζετε υπήρξαν δύσκολες περίοδοι, ενώ οι οικονομικές πιέσεις συνέβαλαν σε σημαντικές αλλαγές στις αναγνωστικές συνήθειες.
Γενικότερα, η έκδοση ενός πολιτιστικού περιοδικού στηρίζεται στον εθελοντισμό, στην προσφορά, στην πίστη σε ένα σκοπό, πέραν των ιδιοτελών και των εμπορικών συναλλαγών.
Ωστόσο, η «Τριφυλιακή Εστία» πέραν της υπάρχουσας κρίσης του έντυπου λόγου κατάφερε να ξεπεράσει αυτές τις δοκιμασίες. Πίσω από κάθε τεύχος βρίσκονται δεκάδες συνεργάτες, συνδρομητές και φίλοι του περιοδικού που πίστεψαν σε αυτό.
Καταλαβαίνετε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας φορέας στο να εκδίδει αδιάλειπτα επί πενήντα χρόνια το εν λόγω περιοδικό.
Ποιες προσωπικότητες των γραμμάτων, της επιστήμης και του πολιτισμού έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στις σελίδες του περιοδικού;
Στις σελίδες της «Τριφυλιακής Εστίας» φιλοξενήθηκαν επί δεκαετίες σημαντικές προσωπικότητες του πνευματικού και πολιτιστικού χώρου.
Λογοτέχνες, ιστορικοί, πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, ερευνητές και άνθρωποι των γραμμάτων κατέθεσαν τη γνώση και τη δημιουργικότητά τους. Ωστόσο, εξίσου σημαντική υπήρξε η συμβολή δεκάδων τοπικών ερευνητών, εκπαιδευτικών και μελετητών που εργάστηκαν αθόρυβα για τη διάσωση πολύτιμων στοιχείων της ιστορίας και της λαϊκής παράδοσης της Τριφυλίας.
Ιδιαίτερη τιμή προσέδωσαν με την επιστημονική τους κατάρτιση ο Απόστολος Πιερρής, βαθύς γνώστης της Αρχαιοελληνικής γραμματείας της Κλασικής περιόδου και μεταξύ άλλων συγγραφέας άρθρων σχετικών με το ναό του Επικούριου Απόλλωνα. Ο διακεκριμένος αρχαιολόγος Γεώργιος Κορρές, με σημαντική συμβολή στη μελέτη της Μυκηναϊκής περιόδου, διηύθυνε τις ανασκαφές στην Περιστεριά Τριφυλίας, αναδεικνύοντας ένα από τα σημαντικότερα μυκηναϊκά κέντρα της δυτικής Πελοποννήσου με πλούσιους θολωτούς τάφους και αξιόλογα ευρήματα.
Επίσης, ο σπουδαίος άνθρωπος, αρχαιολόγος, καθηγητής και ανασκαφέας της Αρχαίας Μεσσήνης, Πέτρος Θέμελης, ανέδειξε με τις μελέτες του την ιστορική και αρχαιολογική διάσταση με κύρος και διεθνή απήχηση. Άρθρα του για την Αρχαία Μεσσήνη αλλά και για την Αρχαία Κυπαρισσία φιλοξενήθηκαν σε τεύχη του περιοδικού.
Παράλληλα, η λογοτεχνική παρουσία στις σελίδες της «Τριφυλιακής Εστίας» υπήρξε πλούσια και πολυσήμαντη. Δημιουργοί πεζού λόγου, όπως οι Οδυσσέας Γιαννόπουλος (Όμηρος Πέλλας), Τάκης Δόξας, Σοφία Φίλντιση, Κώστας Κατσαρός, Πέτρος Μπίκος, Χρίστος Πλακονούρης, Κώστας Ερανιώτης, Στάθης Παρασκευόπουλος, Δημήτρης Κυριαζής, Βασίλης Ματσινόπουλος, Ηλίας Τσιμπλής, Παναγιώτης Παπαδόπουλος (Μελτέμης), Πάνος Παρασκευόπουλος, Στάθης Κακούτης, Γρηγόρης Γκοτσόπουλος, Αρίστος Σταθόπουλος, Νίκος Σπάνιας, Παναγιώτης Αντωνόπουλος, Τάσος Παπαδόπουλος, Θοδωρής Βλαχοδημήτρης, Κώστας Καλαντζής, Τάσος Κατελάνος, Σωτήρης Γυφτάκης, Παναγιώτης Γιαννόπουλος, Τέλης Γκιουλής, Δημήτριος Στρατικόπουλος και πολλοί άλλοι, χάρισαν έργα τους στο περιοδικό.
Αξίζει επίσης να αναφερθούν οι: Αθηνά Παπαδοπούλου, Κώστας Παπαδόπουλος - Ζωτόπουλος, Μαίρη Σταθοπούλου, Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, Δημήτρης Μαγριπλής, Ελίνα Παπατριανταφύλλου, Αλέκα Πλακονούρη και πολλούς άλλους, οι οποίοι κατέθεσαν διηγήματα και κείμενα που συνέδεσαν τη βιωμένη εμπειρία με την καλλιτεχνική γραφή. Στον χώρο της ποίησης, το περιοδικό φιλοξένησε φωνές που γεφυρώνουν την τοπική δημιουργία με το πανελλήνιο και διαχρονικό ποιητικό τοπίο, όπως οι Μιχάλης Κατσαρός, Μαρία Πολυδούρη, Γιάννης Ρίτσος, Οδυσσέας Ελύτης, καθώς ακόμη και ποιητές που τίμησαν με το έργο τους τις σελίδες του, όπως οι Διονύσης Πιτταράς, Δημοσθένης Ζαδές, Θάνος Θανόπουλος, Αλέκος Μαρύλας, Κώστας Μαϊστράλης, Δημήτρης Βέσκος, Νίκος Δημογκότσης και πολλοί άλλοι.
Ιδιαίτερα τιμητική υπήρξε η συνεργασία του πρόγονού μας, ιστορικού, Δημήτρη Φωτιάδη.
Εξίσου καθοριστική χαρακτηρίζεται η συμβολή των εικαστικών καλλιτεχνών, που προσέδωσαν στο περιοδικό ξεχωριστή αισθητική ταυτότητα. Έργα ζωγραφικής, σχεδίου και φωτογραφίας από δημιουργούς όπως οι Κούλα Μαραγκοπούλου, Βασιλική Μπινιώρη, Γ. & Ν. Μαρτέν, Κ. Γεωργακάς, Κ. Γλιάτας, Λουΐζα Κακκίση, Κωνσταντίνα Παπανδρέου-Κάκκαβα, Α. Κτενά, Μαρία Δαφνομήλη, Τάσος Αριδάς, Θανάσης Μακρής, Πάνος Ηλιόπουλος, Ελεάννα Μαρτίνου και πολλοί ακόμη, των οποίων τα έργα κόσμησαν τα τεύχη, μετατρέποντας το έντυπο σε φορέα όχι μόνο λόγου αλλά και εικόνας.
Και ζητώ συγγνώμη εάν μου διέφυγαν τα ονόματα κάποιων.
Πόσο σημαντική θεωρείτε τη συμβολή του περιοδικού στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας της Τριφυλίας;
Θα έλεγα χωρίς υπερβολή ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη προσφορά του. Πέρα από τα κείμενα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό και κατέθεσαν απόψεις και προτάσεις για την ευρύτερη περιοχή, ουσιαστική υπήρξε η παρέμβασή του στα παρακάτω:
Συμβολή και παρεμβάσεις για να ξεκινήσουν τα έργα και ο ξενώνας στην Παναγία Κατσιμικάδα (Μουριατάδα Τριφυλίας).
Δράσεις, παρεμβάσεις και άρθρα με επιτυχή κατάληξη, ώστε το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας στην Κυπαρισσία το οποίο ανήκει εδώ και χρόνια πλέον στο Δήμο μας να γίνει το Πνευματικό και Πολιτιστικό Κέντρο της Κυπαρισσίας και ευρύτερα όλης της Τριφυλίας. Δυστυχώς δεν έχει γίνει κανένα έργο έκτοτε και εκκρεμεί εδώ και χρόνια λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από την πολιτεία.
Το Πάρκο των Εισοδίων. Λογοτεχνικές και ποιητικές βραδιές, εκθέσεις βιβλίων και αφιερώματα σε Αθήνα και Κυπαρισσία. Εκθέσεις ζωγραφικής, φωτογραφίας και αφιερώματα σε σπουδαίους εικαστικούς. Άρθρα, αφιερώματα, μελέτες, επισκέψεις και ομιλίες για αρχαιολογικούς χώρους, όπως για το ναό του Επικούριου Απόλλωνα, την Αρχαία Μεσσήνη, την Περιστεριά, την Αρχαία Κυπαρισσία, κ.λπ.
Παραθέτω ενδεικτικά ορισμένες εκδηλώσεις, παρουσιάσεις και αφιερώματα του περιοδικού σχετικά με: Δημήτρη Φωτιάδη, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Γιάννη Ρίτσο (τιμητική εκδήλωση στην Κυπαρισσία), Οδυσσέα Ελύτη. Πολύβιο Δημητρακόπουλο (Paul Arca), Δημοσθένη Ζαδέ. Παναγιώτη Ηλιόπουλο (Φωτογράφο & Ζωγράφο). Διονύση Πιτταρά. Πέτρο Μπίκο. Κούλα Μαραγκοπούλου, Βασιλική Μπινιώρη. Μιχάλη Κατσαρό . Προϊστορία και πρωτοϊστορία της Μεσσηνίας, προμηκυναϊκή και Μυκηναϊκή Πύλος, Θολωτός τάφος Περιστεριάς. Το χρονικό των ανασκαφών Πύλου και Περιστεριάς (Κυπαρισσία) .Το Κάστρο της Αρκαδιάς και την Αρχαία Κυπαρισσία. Το Ναό της «Μεταμόρφωσης» του Σωτήρα Χριστού στους Χριστιάνους. Κύπρο. Τις γειτονιές της πάνω πόλης (Κυπαρισσία). Ναό του Επικούριου Απόλλωνα. Αρχαία Μεσσήνη. Την επέτειο των 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821.
Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία στιγμή από την πενηντάχρονη πορεία του περιοδικού, ποια θα ήταν αυτή;
Κάθε τεύχος αντιπροσωπεύει μια ξεχωριστή στιγμή δημιουργίας και προσφοράς.
Αν έπρεπε να επιλέξω μία στιγμή, θα ξεχώριζα την έκδοση του πρώτου τεύχους τον Φεβρουάριο του 1975. Εκείνη η πρωτοβουλία αποτέλεσε την απαρχή μιας διαδρομής που κανείς ίσως δεν μπορούσε τότε να φανταστεί ότι θα διαρκούσε μισό αιώνα.
Θεωρώ όμως επίσης σημαντική τη σημερινή επέτειο των πενήντα χρόνων. Το επετειακό αυτό τεύχος δεν είναι απλώς μια ακόμη έκδοση. Είναι ένας φόρος τιμής σε όλους όσοι εργάστηκαν, έγραψαν, στήριξαν και πίστεψαν στο περιοδικό από το 1975 μέχρι σήμερα. Αποτελεί μια ευκαιρία να κοιτάξουμε όλη αυτή τη διαδρομή με σεβασμό και ευγνωμοσύνη, αλλά και το μέλλον με αισιοδοξία.
Πώς ανταποκρίνεται το αναγνωστικό κοινό σήμερα, την εποχή του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε μια έντυπη πολιτιστική έκδοση;
Αναμφίβολα οι εποχές έχουν αλλάξει. Οι νέες τεχνολογίες έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο ενημερωνόμαστε και επικοινωνούμε.
Ωστόσο, παραμένει ισχυρή η ανάγκη για ποιοτικό, τεκμηριωμένο και διαχρονικό περιεχόμενο. Η «Τριφυλιακή Εστία» δεν ανταγωνίζεται την ταχύτητα του διαδικτύου.
Ταυτόχρονα, θεωρώ ότι η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων αποτελεί μεγάλη ευκαιρία. Η ψηφιοποίηση των παλαιών τευχών και η ηλεκτρονική διάθεση του αρχειακού υλικού μπορούν να ανοίξουν νέους δρόμους επικοινωνίας με τις νεότερες γενιές, αλλά και στους Τριφύλιους που ζουν μακριά από τον τόπο τους.
Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους αναγνώστες και στους φίλους της «Τριφυλιακής Εστίας» με αφορμή αυτή τη σημαντική επέτειο;
Πρώτα απ’ όλα ένα μεγάλο και ειλικρινές ευχαριστώ σε όλους όσοι στήριξαν την «Τριφυλιακή Εστία» αυτά τα πενήντα χρόνια: συνδρομητές, συνεργάτες, αναγνώστες και φίλους του περιοδικού. Η διαδρομή αυτή είναι αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας και κοινής αγάπης για την Τριφυλία. Τους καλούμε να παραμείνουν συνοδοιπόροι σε αυτή την πορεία. Το καλύτερο αφιέρωμα στα πενήντα χρόνια είναι η συνέχιση του περιοδικού.
Καλούμε όλους τους φίλους και συμπολίτες που συμμερίζονται την προσπάθειά μας, να συνδράμουν το περιοδικό με τη γνώση τους, την οικονομική τους ενίσχυση, την παρουσία τους και τη συμπαράστασή τους.
