Η Λήδα Βαρβαρούση βρέθηκε στην Καλαμάτα για το 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου, ενώ θα συμμετάσχει και στο 3ο Φεστιβάλ Παιδικού Βιβλίου Καλαμάτας, που φέτος εστιάζει στην εικονογράφηση και στον τρόπο με τον οποίο η εικόνα αφηγείται, καλλιεργεί την παρατηρητικότητα και τη φαντασία και προσφέρει στον αναγνώστη διαφορετικές δυνατότητες προσέγγισης μιας ιστορίας.

«Η Καλαμάτα είναι μια πόλη που αγαπώ και με αγαπάει. Το Φεστιβάλ Βιβλίου είναι μια ευκαιρία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τους ανθρώπους που τα δημιουργούν, για να τους γνωρίσουν, να τους ρωτήσουν τα πώς και τα γιατί, να μάθουν τι είναι αυτό που τους έκανε να ασχοληθούν με τη γραφή και την εικονογράφηση, να τους θαυμάσουν ή και να τους απομυθοποιήσουν», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Με το βιβλίο μπορείς να συγκεντρωθείς. Δεν σε απειλεί. Εξασκείς και την κίνησή σου. Το πιάνεις, το ξεφυλλίζεις, το μυρίζεις, το κάνεις μαξιλάρι… Είναι ένα μέσο ηρεμίας» συμπληρώνει.

Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

Εχετε γράψει και εικονογραφήσει περισσότερα από 200 παιδικά βιβλία. Οταν ξεκινάτε μια καινούργια ιστορία, τι γεννιέται πρώτο μέσα σας: οι λέξεις ή οι εικόνες; Πώς συνομιλούν αυτές οι δύο μορφές έκφρασης κατά τη δημιουργία ενός βιβλίου;

Αν πούμε ότι κάτι γεννιέται πρώτο, είναι μια ιδέα που έχει εικόνα και ήχο μέσα στο μυαλό μου. Μετά τα αποτυπώνω επάνω σε όποια επιφάνεια είναι μπροστά μου. Χαχα! Χαρτοπετσέτες, τετράδια, μπλοκ...
Συνήθως μου μιλάει ο ήρωας του βιβλίου μου και αρχίζω να γράφω το κείμενο που μου υπαγορεύει, παράλληλα ζωγραφίζω τα σκίτσα. Αυτό συνεχίζεται μέχρι όλα να μπουν σε μια σειρά και να ισορροπήσουν μεταξύ τους.

Τι σας εμπνέει περισσότερο όταν δημιουργείτε μια ιστορία; Οι προσωπικές σας εμπειρίες, η παρατήρηση της καθημερινότητας ή η ανάγκη να εκφράσετε κάτι που σας απασχολεί;

Α, η έμπνευση! Αναδύεται ξαφνικά. Μεγάλη ιστορία. Ολα αυτά που αναφέρετε και κάτι ακόμα, με ενδιαφέρει να πηγαίνω τη σκέψη και την τέχνη μου από απάτητα μονοπάτια. Να μην βολεύομαι. Ένας χαρακτήρας μου, ακόμα και αν γίνει μεγάλη επιτυχία, δεν με καθορίζει. Ο καλλιτέχνης, θεωρώ, δεν πρέπει να εφησυχάζει αλλά να πειραματίζεται. Αυτό τον κάνει καλλιτέχνη, αλλιώς… Οπως το παιδί που ανακαλύπτει κάθε φορά κάτι νέο στα παιχνίδια του.

Πώς μπορεί ένα παιδικό βιβλίο να αγγίξει δύσκολα ζητήματα και συναισθήματα χωρίς να καταφεύγει στον διδακτισμό; Τι θεωρείτε ότι οφείλουμε να σεβόμαστε περισσότερο όταν απευθυνόμαστε στα παιδιά;

Αυτό είναι μεγάλο ζήτημα. Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται να τα ακούμε. Γράφοντας ένα βιβλίο, βαθιά μου ανάγκη είναι να τους κεντρίσω τα συναισθήματα και να φυτέψω τον σπόρο των ιδεών. Υπάρχουν οι πανανθρώπινες αλήθειες, όπως η αρμονική συνύπαρξη των ετερόκλητων χαρακτηριστικών του ανθρώπου, η αλληλεγγύη, η συμπόνια, η προάσπιση του εαυτού και του δίκιου. Χρειάζεται να τους ανοίγουμε νέους δρόμους στην ύπαρξή τους χωρίς να τα εγκλωβίζουμε με δογματισμούς. Σήμερα, με τις τόσες πληροφορίες που απορροφούν, μπορεί να γνωρίζουν πολλά αλλά δεν τα έχουν βιώσει. Θεωρώ ότι μπορούμε να εισάγουμε τα παιδιά στην τέχνη της ζωής με έναν τρόπο διασκεδαστικό και προσιτό, όπως άλλωστε θα έπρεπε να είναι και η δική μας ζωή. Κάθε φορά που απευθύνομαι στα παιδιά, μέσα μου κυριαρχεί η αληθινή φύση τους, η ικανότητα για άδολη αγάπη και η καθαρή σκέψη τους.

Τι ακριβώς είναι οι «Ζωγραφηγήσεις» και πώς γεννήθηκε η ιδέα να συνδυάσετε την αφήγηση μιας ιστορίας με τη ζωντανή ζωγραφική, την κίνηση, το τραγούδι και τη συμμετοχή των παιδιών;

Η Ζωγραφήγηση είναι μια σύνθετη μορφή αφήγησης που εμπνεύστηκα και εμπεριέχει ποικίλες τέχνες και τεχνικές, κεντρίζοντας σώμα και μυαλό. Η ζωγραφική, η αφήγηση, η κίνηση, το τραγούδι, η πρόζα, η εμψύχωση των υλικών είναι όλα παρόντα κοντά στον άνθρωπο, διαμορφώνοντας ένα διαδραστικό οπτικοακουστικό θέαμα σαν ζωντανό κινηματογράφο! Προάγει τη δημιουργικότητα, τη φαντασία, την κριτική σκέψη, την οπτικοακουστική μνήμη και κρατάει το ενδιαφέρον σε μικρούς και μεγάλους. Η αφήγηση μετατρέπεται σε ένα ζωντανό έργο τέχνης! Ο δρόμος μου με έφερε σε αυτόν τον τρόπο αφήγησης πριν από 25 χρόνια.

Στο 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου Καλαμάτας παρουσιάσατε την παράσταση «Τα τέρατα από τα πέρατα του κόσμου». Πώς γεννήθηκε αυτή η παράσταση και τι θέλατε να επικοινωνήσετε στα παιδιά μέσα από αυτήν;

Καταρχάς, είμαι πολύ χαρούμενη που βρέθηκα και συμμετείχα και σ’ αυτό το πολυθεματικό και δημιουργικό περιβάλλον του 10ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου Καλαμάτας. Η παράσταση γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη μου να μιλήσω στα παιδιά για τους φόβους που είχα όταν ήμουν εγώ παιδί και έτσι γεννήθηκε η ιστορία του Πέτρου. Στη Ζωγραφήγηση αυτή, τα τέρατα έχουν παράπονα πως τα κυνηγάνε όλοι και τελικά καταλήγουν στο δωμάτιο του ήρωα για να σωθούν. Τα τέρατα φοβούνται πιο πολύ από αυτόν. Αυτός τα παρηγορεί και τελικά σταματάει να τα φοβάται. Ο φόβος κρύβεται βαθιά μέσα μας και είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Παρ’ όλα αυτά, πάντα υπάρχουν τρόποι να ζούμε μαζί του.

Ποια ήταν η ανταπόκριση των παιδιών στην παράσταση στην Καλαμάτα και τι κρατήσατε εσείς από αυτή τη συνάντηση με το κοινό της πόλης;

Η Καλαμάτα είναι μια πόλη που αγαπώ και με αγαπάει. Τα παιδιά που παρακολούθησαν τη Ζωγραφήγηση, τα ένιωθα πολύ χαρούμενα και πάντοτε δίνω τον εαυτό μου σε αυτά από καρδιάς και έτσι ανταποκρίνονται. Από την παράσταση κρατάω από τα παιδιά τα γελαστά τους πρόσωπα, τη συμμετοχή τους, την αυθόρμητη ενσωμάτωσή τους στα δρώμενα της Ζωγραφήγησης.

Το 3ο Φεστιβάλ Παιδικού Βιβλίου Καλαμάτας δίνει φέτος ιδιαίτερη έμφαση στην εικονογράφηση και στη σχέση εικόνας και κειμένου. Πόσο σημαντικό είναι να μάθουν τα παιδιά να «διαβάζουν» τις εικόνες και να ανακαλύπτουν όσα μια ιστορία δεν εκφράζει με λέξεις;

Ο άνθρωπος βλέπει, ακούει, νιώθει. Η εικόνα είναι πολύ σημαντική για τη δημιουργικότητα κάθε παιδιού. Δίνει αφορμή για σκέψη, εξάπτει τη φαντασία. Καλλιεργεί. Φυσικά, είναι προϊόν κάθε εποχής. Σήμερα, που όλα και όλοι τρέχουν, οι εικονογραφήσεις έχουν γίνει πιο απλές και αφαιρετικές. Αν παρατηρήσετε, λείπει η προοπτική στις εικόνες. Ίσως λείπει η προοπτική και για εμάς;! Γίνονται όλα εφήμερα. Αναρωτιέμαι πόσο μπορεί να επηρεάζει αυτό τον ψυχισμό των παιδιών μας;

Με δεδομένο ότι το φεστιβάλ φέρνει σε επαφή τα παιδιά με συγγραφείς και εικονογράφους, πόσο σημαντικό θεωρείτε να βλέπουν από κοντά τη δημιουργική διαδικασία και να αντιλαμβάνονται ότι ένα βιβλίο είναι αποτέλεσμα πολλών επιλογών, δοκιμών και αναζητήσεων;

Το Φεστιβάλ Βιβλίου είναι μια ευκαιρία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τους ανθρώπους που τα δημιουργούν, για να τους γνωρίσουν, να τους ρωτήσουν τα πώς και τα γιατί, να μάθουν τι είναι αυτό που τους έκανε να ασχοληθούν με τη γραφή και την εικονογράφηση, να τους θαυμάσουν ή και να τους απομυθοποιήσουν.

Σε μια εποχή όπου τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν καταιγισμό ψηφιακών εικόνων, πώς μπορεί το βιβλίο να διατηρήσει τη θέση του και να καλλιεργήσει τη φαντασία, τη συγκέντρωση και την προσωπική ανακάλυψη;

Το βιβλίο είναι εκεί δίπλα σου, σε φορτίζει θετικά χωρίς να χρειάζεται να το… φορτίσεις. Είναι ένα μέσο ηρεμίας. Γυρνάς τις σελίδες του και δεν πετάγονται διαφημίσεις! Την ταχύτητα διαβάσματος την ορίζεις εσύ. Θέλω να το αφήσω ένα μήνα και μετά να το ξαναπιάσω; Μπορώ! Θέλω να το δανείσω; Μπορώ! Με το βιβλίο μπορείς να συγκεντρωθείς. Δεν σε απειλεί. Εξασκείς και την κίνησή σου. Το πιάνεις, το ξεφυλλίζεις, το μυρίζεις, το κάνεις μαξιλάρι…

Μέσα από τη μακρόχρονη επαφή σας με παιδιά, τι πιστεύετε ότι εξακολουθούν να αναζητούν στις ιστορίες και στους ήρωες; Υπάρχει κάτι που τα παιδιά μάς υπενθυμίζουν και οι ενήλικες συχνά ξεχνούν;

Τα υπέροχα φανταστικά ταξίδια που εμείς οι ενήλικες πολλές φορές ξεχνάμε. Πιστεύω ότι τα παιδιά αναζητούν τη χαρά της έκπληξης και αυτό το κάτι που δίνει λάμψη στην ψυχή. Να νιώσουν ότι δεν είναι μόνα τους. Ότι και άλλοι νιώθουν όπως αυτά. Τα παιδιά αποζητούν την αγκαλιά της αφήγησης. Είμαστε έτσι πλασμένοι οι άνθρωποι, να μοιραζόμαστε τη συγκίνηση. Είμαστε ομαδικά όντα και η σημερινή εποχή αυτό το διαλύει και δεν είναι καλό για κανέναν μας, μικρό ή μεγάλο.

Το τελευταίο σας βιβλίο, «Το όνειρο της Χταπόδας», πραγματεύεται το άγχος και τον πανικό μέσα από μια ιστορία με θαλάσσιους ήρωες. Πώς προέκυψε η ιδέα του βιβλίου και τι θα θέλατε να κρατήσουν τα παιδιά από την περιπέτεια της Χταπόδας;

Η Χταπόδα και το όνειρό της είναι το δεύτερο βιβλίο της σειράς «Περιπέτειες στο ενυδρείο» από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Το πρώτο είναι «Το μυστικό της Τσούχτρας». Μέσα σε ένα ενυδρείο -φανταστείτε μια πολυκατοικία- ζουν πολλά πλάσματα που δεν γνωρίζουν το ένα το άλλο. Μια μέρα, ο Κίτρινης, το ψάρι, ερωτεύεται μια τσούχτρα που την είδε ξαφνικά και από εκεί άρχισαν όλα! Γνωρίστηκαν όλοι μεταξύ τους. Στο δεύτερο βιβλίο, λοιπόν, η Χταπόδα αγωνιούσε πολύ επειδή ο φίλος της, ο Κίτρινης, και η αγαπημένη του, η τσούχτρα Αουρέλια, δεν επέστρεφαν από το ταξίδι τους και δεν έδιναν σημεία ζωής. Η ανησυχία της μετατράπηκε σε πανικό. Ένα βράδυ είδε έναν τρομακτικό εφιάλτη και ξεσήκωσε όλο το ενυδρείο. Τους παρέσυρε όλους με τον φόβο της και τις κακές της σκέψεις. Ολο το ενυδρείο επηρεάστηκε από το άγχος της και ξεκίνησαν έναν πόλεμο με κάτι που δεν γνώριζαν. Στο τέλος, μια αγκαλιά τα διόρθωσε όλα. Αυτό θέλω να κρατήσουν. Ότι σε μια εποχή με πολύ στρες και που κανείς δεν επιτρέπεται να κάνει λάθη, σε μια εποχή που τα μέσα μάς καθοδηγούν στο άγχος και σε μια ψευδώς χαοτική πραγματικότητα, η αποδοχή και η ζεστασιά της αγκαλιάς της οικογένειας και των φίλων μπορούν να καθησυχάσουν την ταραχή.