Από το 1995, όταν κυκλοφόρησε το πρώτο του παιδικό βιβλίο, μέχρι σήμερα, έχει παρακολουθήσει τις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μεγαλώνουν και προσεγγίζουν το βιβλίο.
Ο ίδιος επιμένει στη σημασία της ανάγνωσης, της επαφής με τους μικρούς αναγνώστες και των ιστοριών που καλλιεργούν τον σεβασμό και την αλληλοκατανόηση.
Με αφορμή τη συμμετοχή του στο 3ο Φεστιβάλ Παιδικού Βιβλίου Καλαμάτας, μιλά για τη δύναμη της εικόνας στο εικονογραφημένο βιβλίο, την επικοινωνία των ιστοριών πέρα από σύνορα και γλώσσες, αλλά και όσα συνεχίζει να μαθαίνει από τα παιδιά.
Συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου
Από το 1995, όταν κυκλοφόρησε το πρώτο σας παιδικό βιβλίο, μέχρι σήμερα, έχουν αλλάξει πολλά στον κόσμο των παιδιών, στην εκπαίδευση και στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν. Εσείς, ως συγγραφέας αλλά και ως εκπαιδευτικός, τι διαπιστώνετε ότι έχει αλλάξει περισσότερο στη σχέση των παιδιών με τις ιστορίες; Και τι παραμένει αναλλοίωτο στην ανάγκη τους να διαβάζουν και να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτές;
Πώς να μην έχουν αλλάξει πολλά; Τα πρώτα παιδιά που διάβαζαν τα βιβλία μου, είναι σήμερα γονείς.
Σίγουρα έχει αλλάξει η επαφή των παιδιών με τα οπτικοακουστικά μέσα. Οι οθόνες έχουν μπει στη ζωή τους από πολύ νωρίς. Αυτό μειώνει την επαφή τους με τη λεκτική γλώσσα.
Αναλλοίωτη παραμένει η ανάγκη των παιδιών για ιστορίες που μιλούν στην ψυχή τους και τους δείχνουν τον κόσμο έξω αλλά και μέσα τους.
Ας βρούμε τους τρόπους αυτές οι ιστορίες να φτάσουν στα παιδιά. Να γιατί χρειάζονται τα φεστιβάλ βιβλίου, οι καμπάνιες ανάγνωσης, οι πολύτροπες δράσεις για τα βιβλία.
Ο «Τριγωνοψαρούλης», ένας ήρωας που γεννήθηκε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες, εξακολουθεί να συναντά νέους αναγνώστες. Πώς εξηγείτε τη διάρκεια ζωής ενός λογοτεχνικού ήρωα; Είναι τελικά η διαφορετικότητα που τον έκανε αγαπητό ή η βαθύτερη ανάγκη κάθε παιδιού να νιώσει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του χωρίς να χρειάζεται να μοιάζει στους άλλους;
Ο Τριγωνοψαρούλης ακολούθησε τις αλλαγές στην εκπαίδευση αλλά και στην κοινωνία μας αυτά τα τριάντα χρόνια.
Σήμερα καλύτερα από τον καθένα ξέρει να μιλήσει για το δικαίωμα του κάθε παιδιού να είναι ο εαυτός του. Το δικαίωμα στον σεβασμό και στην αλληλοκατανόηση.
Εκεί νομίζω ότι χρωστάει την επιτυχία του. Καθένας μας έχει αισθανθεί Τριγωνοψαρούλης, γιατί καθένας μας είναι διαφορετικός. Αυτό είναι και η ομορφιά μας. Πόσο βαρετό θα ήταν να είμαστε όλοι ίδιοι.
Εργα σας έχουν μεταφερθεί στο θέατρο και στον κινηματογράφο, ενώ βιβλία σας έχουν κυκλοφορήσει και σε άλλες χώρες. Όταν μια ιστορία περνά σε διαφορετική τέχνη ή συναντά αναγνώστες με διαφορετικές πολιτισμικές εμπειρίες, τι είναι αυτό που παραμένει αναλλοίωτο και τι αναγκαστικά αλλάζει; Υπάρχουν ιστορίες που, κατά τη γνώμη σας, μπορούν να επικοινωνήσουν κάτι βαθιά ανθρώπινο πέρα από γλώσσες και σύνορα;
Νομίζω ότι κάθε αληθινή παραμυθένια ιστορία έχει τη δυνατότητα να ξεπερνά μορφές και γλώσσες.
Ανήκει στην ανθρωπότητα και μπορεί να επικοινωνήσει με τον καθένα και να φτάσει παντού με κάθε τρόπο. Γιατί; Γιατί μιλά στην παιδική ψυχή που είναι παντού ίδια.
Για τον συγγραφέα είναι μια πρόκληση. Ας πούμε στο θέατρο βλέπει τις αντιδράσεις των παιδιών εκείνη τη στιγμή, ενώ στο βιβλίο δεν μπορεί να γίνει αυτό.
Επίσης αν συναντάς αναγνώστες από άλλα έθνη με άλλες γλώσσες, εντυπωσιάζεσαι πόσο ίδια είναι τα παιδιά και οι αντιδράσεις τους, παντού σε όλο τον κόσμο. Γιατί όπως έχει ειπωθεί όλοι καταγόμαστε από την παιδική μας ηλικία.
Το 2018 ήσασταν υποψήφιος για το Διεθνές Βραβείο Άντερσεν και το 2023 γράψατε το μήνυμα της IBBY για την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου. Σε μια εποχή που η παιδική ηλικία διαμορφώνεται από την ταχύτητα, τις οθόνες και την αβεβαιότητα του κόσμου, ποια ευθύνη έχει ο συγγραφέας απέναντι στα παιδιά; Και τι θα θέλατε να κρατήσει ένα παιδί από τα βιβλία σας όταν θα έχει πια μεγαλώσει και δεν θα θυμάται ίσως ούτε τις ιστορίες ούτε τα ονόματα των ηρώων τους;
Το μήνυμα «Είμαι ένα βιβλίο» ταξίδεψε παντού και αγαπήθηκε από τα παιδιά για την απλότητά του. Η ευθύνη μου να μιλήσω εκ μέρους της ΙΒΒΥ σε όλο τον κόσμο τεράστια. Ολους άγγιξε η άποψη ότι ο καθένας μας είναι ένα διαφορετικό βιβλίο, για κάθε βιβλίο έχει χώρο στη βιβλιοθήκη, καθένας μας αξίζει να λάβει και να δώσει αγάπη.
Αν όλο το έργο μου το στύψεις σε μια λέξη, αυτή θα είναι «αγάπη». Αυτό θέλω όχι μόνο να θυμούνται, αλλά να το κάνουν βίωμα τα παιδιά. Όπως λέει ο Τριγωνοψαρούλης «Αγάπη δώσε και θα δεις να σε αγαπούν πόσους θα βρεις».
Στην ημερίδα του Φεστιβάλ Παιδικού Βιβλίου Καλαμάτας, με τίτλο «Λέξεις και εικόνες στο χαρτί», μιλάτε για «Οσα λέει η εικόνα». Στο εικονογραφημένο βιβλίο, η εικόνα δεν συνοδεύει απλώς το κείμενο, αλλά μπορεί να αφηγείται κάτι διαφορετικό, ακόμη και να δημιουργεί μια δεύτερη ιστορία. Πόσο σημαντικό είναι να μάθουμε στα παιδιά να διαβάζουν και τις εικόνες και τι χάνουμε όταν τους εξηγούμε τα πάντα με λόγια, χωρίς να τους αφήνουμε χώρο να ανακαλύψουν μόνα τους το νόημα;
Η εικόνα έχει τη δική της γλώσσα. Μαζί με τη λεκτική γλώσσα του βιβλίου παράγουν ένα άλλο, τρίτο, αποτέλεσμα που είναι ο συγκερασμός και των δύο γλωσσών. Το νόημα το παίρνει το παιδί από αυτόν τον συνδυασμό.
Στο αληθινό εικονοβιβλίο ούτε το κείμενο μόνο του ούτε η εικόνα μόνη της παράγουν νόημα. Νοηματοδοτούνται από τη σχέση τους, η οποία μπορεί να έχει πολλές μορφές. Αυτή τη σχέση ας αφήσουμε το παιδί αναγνώστη να την ανακαλύψει μόνο του. Και να την απολαύσει.
Στην Καλαμάτα θα συναντήσετε μαθητές από διαφορετικές περιοχές της Πελοποννήσου, με αφορμή το βιβλίο σας «Το αγόρι που ήθελε να περπατήσει ένα ολόκληρο νησί γύρω γύρω». Σε τέτοιες συναντήσεις, ο συγγραφέας έρχεται αντιμέτωπος με την αυθόρμητη, συχνά απρόβλεπτη ματιά των παιδιών. Υπήρξε ποτέ ερώτηση ή σχόλιο μικρού αναγνώστη που σας έκανε να αντιληφθείτε ότι ένα βιβλίο σας είχε αποκτήσει ένα νόημα διαφορετικό από εκείνο που είχατε αρχικά στο μυαλό σας; Τι σας έχουν μάθει τα ίδια τα παιδιά για τις ιστορίες που γράφετε;
Είμαι στις τάξεις σαράντα χρόνια. Πάντα θέλω την επαφή με τα παιδιά. Τα παιδιά, όπως κάθε αναγνώστης, κάνουν την δική τους ανάγνωση προβάλλοντας στο βιβλίο αυτά που θέλουν εκείνα.
Για τον Τριγωνοψαρούλη έχω ακούσει τα πιο απίθανα, με δικές τους ερμηνείες και δικές τους προεκτάσεις.
Ένα παιδί μου είπε ότι τον ξέρει «προσωπικά» γιατί κοιμούνται κάθε βράδυ αγκαλιά και του δίνει δύναμη. Πολλές ιστορίες του Τριγωνοψαρούλη ξεκίνησαν από σχόλια των παιδιών.
Ένα παιδί μου είπε «αν συναντήσει τον καρχαρία τι θα κάνει;» και γεννήθηκε στο μυαλό μου ο μεγάλος καρχαρίας.
Αυτή η ανατροφοδότηση φορτίζει τις μπαταρίες μου και με κρατά σε διαρκή επαφή με τα παιδιά. Είναι πολύ σημαντικό για το συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας να μην χάσει ποτέ αυτή την επαφή.
