23 Μαρτίου 1821. Η Καλαμάτα ελευθερώνεται και γίνεται το πρώτο ηχηρό ρήγμα στην κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από εκεί ξεκινά μια επανάσταση που διδάσκεται ως εθνική ανάταση αλλά σπάνια εξετάζεται με την ωμή αλήθεια που της αξίζει.
Γιατί το 1821 δεν ήταν μόνο ένας αγώνας ηρώων. Ήταν και ένα πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων, φόβου και εξουσίας.
Ας το πούμε καθαρά.
Η στάση της Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως απέναντι στον ξεσηκωμό δεν υπήρξε απλώς επιφυλακτική υπήρξε αποτρεπτική. Ο αφορισμός της επανάστασης από τον Γρηγόριο Ε΄ δεν μπορεί να σβηστεί από την ιστορία.
Μπορεί να εξηγηθεί, μπορεί να ερμηνευτεί ως πράξη πίεσης ή τακτικής, αλλά δεν παύει να είναι ένα γεγονός που λειτούργησε ανασταλτικά σε έναν λαό έτοιμο να εξεγερθεί.
Την ίδια στιγμή, μέσα στον ίδιο τον αγώνα, πολιτικές μορφές όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος δεν κινήθηκαν μόνο με γνώμονα την ελευθερία, αλλά και την προσωπική ισχύ. Οι εμφύλιες συγκρούσεις, οι μηχανορραφίες και η υπονόμευση των οπλαρχηγών δεν ήταν δευτερεύοντα επεισόδια ήταν πληγές που αποδυνάμωσαν καθοριστικά την επανάσταση.
Η αλήθεια είναι σκληρή, η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν υπονομεύτηκε μόνο από τον εξωτερικό εχθρό, αλλά και από τις ίδιες τις ελίτ που φοβήθηκαν μια πραγματική κοινωνική ανατροπή.
Γιατί μια πλήρης ελευθερία δεν θα σήμαινε απλώς την αποτίναξη της οθωμανικής κυριαρχίας. Θα σήμαινε αναδιανομή δύναμης. Θα σήμαινε τέλος στα προνόμια. Και αυτό ήταν κάτι που πολλοί δεν ήταν διατεθειμένοι να δεχτούν.
Έτσι, το αποτέλεσμα ήταν ένα κράτος που γεννήθηκε ελεύθερο αλλά όχι απαλλαγμένο από τις παθογένειες που το γέννησαν.
Και εδώ βρίσκεται η πιο επικίνδυνη αυταπάτη της σύγχρονης Ελλάδας: ότι η επανάσταση του 1822 δεν ολοκληρώθηκε ποτέ .
Η εξάρτηση, οι ανισότητες, η διαπλοκή εξουσίας και πλούτου δεν είναι σύγχρονα φαινόμενα. Είναι συνέχειες. Είναι σκιές που έρχονται από τότε.
Αν υπάρχει ένα πραγματικό χρέος απέναντι στο 1821, δεν είναι οι επετειακοί λόγοι και οι παρελάσεις.
Είναι η τόλμη να αντικρίσουμε την ιστορία χωρίς εξωραϊσμούς.
Να αναγνωρίσουμε ότι η ελευθερία που κατακτήθηκε ήταν η αρχή όχι το τέλος.
Και να θέσουμε, επιτέλους, το ερώτημα που αποφεύγουμε,
Θέλουμε μια κοινωνία πραγματικά ελεύθερη ή απλώς μια κοινωνία που θυμάται ότι κάποτε ελευθερώθηκε…
