Η αμερικανική στρατηγική αναβάθμιση της Αλεξανδρούπολης, οι επιθετικές δηλώσεις Γκιουλέρ από την Ανδριανούπολη και η νέα γεωπολιτική εξίσωση σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, επαναφέρουν την Ελλάδα στο επίκεντρο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας , αλλά και στο πεδίο αυξημένων κινδύνων και υβριδικών πιέσεων και απειλών.
Η επίσκεψη της Αμερικανίδας πρέσβεως στην Ελλάδα, ΚίμπερλιΓκίλφοϊλ (KimberlyGuilfoyle), στην 12η Μηχανοκίνητη Μεραρχία Πεζικού στην Αλεξανδρούπολη, , αποτυπώνει με σαφήνεια ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον τον άξονα Αλεξανδρούπολη–Θράκη ως κρίσιμο κρίκο της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο όπου οι παράλληλες κρίσεις σε Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο επανακαθορίζουν τη δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η δημόσια αναφορά της Αμερικανίδας πρέσβεως ότι η Αλεξανδρούπολη αποτελεί «ζωτικό και στρατηγικό κομμάτι» για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν διπλωματική φιλοφρόνηση.
Ήταν ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα των ΗΠΑμε αποδέκτες: την Τουρκία, τη Ρωσία, αλλά και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα τελευταία χρόνια, η Αλεξανδρούπολη έχει μετατραπεί σε κομβικό στρατηγικό σημείο για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής της θέσης, δίπλα στα Στενά και απέναντι από τη Μαύρη Θάλασσα, αλλά επειδή λειτουργεί πλέον ταυτόχρονα ως:
ενεργειακή πύλη προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη μέσω των υποδομών LNG και του Κάθετου Διαδρόμου,
εναλλακτικός διάδρομος μεταφοράς στρατιωτικών δυνάμεων και εξοπλισμού προς την Ανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία,
μηχανισμός περιορισμού της ρωσικής επιρροής στην περιοχή,
αλλά και γεωστρατηγικό αντίβαρο στην αυξανόμενη αβεβαιότητα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.
Και εδώ ακριβώς αναδύεται η πιο σύνθετη γεωπολιτική παράμετρος της εποχής:η τριγωνική σχέση ΗΠΑ–Τουρκίας–Ισραήλ εισέρχεται σε φάση αυξημένης ρευστότητας και απρόβλεπτων ανακατατάξεων.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η στάση της Τουρκίας έναντι του Ισραήλ, της Χαμάς και των Κούρδων δημιουργούν ένα περιβάλλον στρατηγικής αβεβαιότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι, σχεδόν ταυτόχρονα με την επίσκεψη της Αμερικανίδας πρέσβεως στην Αλεξανδρούπολη, ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας ΓιασάρΓκιουλέρεπέλεξε να εμφανιστεί σε στρατιωτική μονάδα της Ανδριανούπολης, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα ελληνικά σύνορα, εκπέμποντας ένα διαφορετικό αλλά εξίσου σαφές μήνυμα ισχύος.
Η χρονική σύμπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να ενισχύσει το ελληνικό γεωστρατηγικό αποτύπωμα στην περιοχή, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να υπενθυμίσει ότι εξακολουθεί να θεωρεί το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο χώρο άσκησης αναθεωρητικής επιρροής.
Για δεκαετίες, η Άγκυρα αξιοποιούσε τη γεωγραφική της θέση ως σχεδόν αναντικατάστατο στρατηγικό πλεονέκτημα για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ.
Σήμερα όμως, η ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρόμων μέσω της Ελλάδας δημιουργεί νέα δεδομένα στην αμερικανική στρατηγική αρχιτεκτονική της περιοχής.
Ωστόσο, η στρατηγική αναβάθμιση μιας χώρας δεν συνεπάγεται μόνο κύρος, διπλωματικά οφέλη και αυξημένη διεθνή επιρροή.Συνεπάγεται και αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο.
Όταν μια χώρα μετατρέπεται σε κρίσιμο κόμβο των αμερικανικών και νατοϊκών σχεδιασμών, παύει να βρίσκεται στο περιθώριο των εξελίξεων.
Εισέρχεται στον σκληρό πυρήνα της αντιπαράθεσης.
Η Ελλάδα, συνεπώς, καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο παράλληλες πραγματικότητες:
από τη μία πλευρά, τη στρατηγική αναβάθμιση και τη διπλωματική ενίσχυση της διεθνούς της θέσης.
Και από την άλλη, την ανάγκη διαχείρισης των νέων κινδύνων που απορρέουν από αυτήν ακριβώς τη γεωπολιτική αναβάθμιση.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας ΣεργκέιΛαβρόφ, έχει ήδη αναφερθεί δημοσίως στην Αλεξανδρούπολη ως πιθανό στρατιωτικό στόχο, σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης ΝΑΤΟ–Ρωσίας, λόγω Ουκρανίας.
Οι δηλώσεις Γκιουλέρ και η στρατηγική πίεσης της Άγκυρας
Οι δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας από στρατιωτική μονάδα της Ανδριανούπολης δεν ήταν μια συνηθισμένη ρητορική αιχμή.
Ήταν μια σαφής επίδειξη στρατηγικής επιθετικότητας απέναντι στην Ελλάδα, με ευθείες αναφορές στο Αιγαίο, την αποστρατικοποίηση των νησιών και την ετοιμότητα των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων να «απαντήσουν» σε κάθε αμφισβήτηση των τουρκικών διεκδικήσεων.
Οι νέες δηλώσεις του ΓιασάρΓκιουλέρ, αποτελούν μέρος μιας μακροπρόθεσμης, συστηματικής και πολυεπίπεδης στρατηγικής πίεσης προς την Ελλάδα, η οποία συνδυάζει νομικό αναθεωρητισμό, στρατιωτική αποτροπή, πολιτική ψυχολογικών επιχειρήσεων και γεωπολιτική εκμετάλλευση της διεθνούς ρευστότητας.
Το ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο το περιεχόμενο των δηλώσεων Γκιουλέρ.
Είναι η χρονική , γεωπολιτική και επιχειρησιακή συγκυρία και κυρίως , η προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει εκ νέου στο διεθνές περιβάλλον το αφήγημα περί «παράνομης στρατιωτικοποίησης» των ελληνικών νησιών, επαναφέροντας εμμέσως τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» και της υπό όρους κυριαρχίας στο Αιγαίο.
Η ελληνική αντίδραση, σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ήταν σαφής: «Η Ελλάδα ασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα με πλήρη προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και δεν αποδέχεται αναθεωρητικές προσεγγίσεις και αυθαίρετες ερμηνείες που επιχειρούν να μετατρέψουν μονομερείς θέσεις σε πολιτικά τετελεσμένα».
Η επιλογή, ωστόσο, η απάντηση να δοθεί μέσω κύκλων του Υπουργείου και όχι σε επίπεδο υπουργικής δήλωσης, έχει τη δική της διπλωματική σημειολογία και ενδέχεται να εκληφθεί από τους σκληρούς νεοοθωμανικούς κύκλους της Άγκυρας ως ένδειξη πολιτικής επιφυλακτικότητας από την Ελλάδα.
Η Τουρκία εμφανίζεται διεθνώς ως δύναμη διαλόγου και περιφερειακής σταθερότητας, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και προωθεί εμπράκτως , μέσω νομοθέτησης, τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της Άγκυρας:
ζητά αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών, ενώ απέναντί τους διατηρεί τη μεγαλύτερη αποβατική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου και εξακολουθεί να διατηρεί ενεργό το casusbelli κατά της Ελλάδας.
Το πιθανότερο σενάριο σήμερα δεν είναι ένας γενικευμένος ελληνοτουρκικός πόλεμος.
Ούτε μια μείζων στρατιωτική σύγκρουση φαίνεται πιθανή στο παρόν περιβάλλον.
Είναι όμως οι διαρκείς υβριδικές πιέσεις:
οι NAVTEX, οι κρίσεις χαμηλής έντασης, οι αμφισβητήσεις θαλάσσιων ζωνών, οι μεταναστευτικές ροές ως εργαλείο πίεσης και η συνεχής ψυχολογική φθορά στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, η ελληνική απάντηση οφείλει να είναι πολυδιάστατη.
Η αποτροπή δεν είναι μόνο οι φρεγάτες Belharra, τα Rafale, τα F-16, τα F-35 ή οι πύραυλοι στρατηγικού πλήγματος SCALP-EG.
Ισχυρή αποτροπή σημαίνει και ισχυρή οικονομία.
Εθνική συνοχή.Πολιτική σοβαρότητα.
Και κοινωνία με επίγνωση του γεωπολιτικού κινδύνου.
Γιατί τα σύνορα δεν τα προστατεύουν μόνο οι Ένοπλες Δυνάμεις.
Τα προστατεύει και η αξιοπιστία ενός κράτους που γνωρίζει τι θέλει, διαθέτει στρατηγική συνέπεια, στηρίζεται στη λαϊκή βούληση και εκπέμπει σαφές μήνυμα αποφασιστικότητας προς συμμάχους και αντιπάλους.
