Τον τελευταίο καιρό ακούμε συνεχώς για νέα κόμματα, πολιτικές επιστροφές, νέους αρχηγούς και νέες πολιτικές προτάσεις. Ο ένας υπόσχεται αλλαγή, ο άλλος ανανέωση και ο τρίτος δηλώνει έτοιμος να δώσει λύσεις στα προβλήματα της χώρας. Καλά όλα αυτά. Όμως πίσω από τον πολιτικό θόρυβο υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν συζητιέται όσο θα έπρεπε και σίγουρα δεν λύνεται με συνθήματα, τηλεοπτικές εμφανίσεις και ωραία λόγια. Η Ελλάδα αδειάζει. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν αδειάζει από μόνη της. Την αφήσαμε να αδειάσει. Χρόνο με τον χρόνο, κυβέρνηση με κυβέρνηση, αφήσαμε ολόκληρες περιοχές της χώρας να χάνουν ανθρώπους, ζωή και προοπτική.
Η αιμορραγία της Μεσσηνίας
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνουν αυτό που βλέπουμε καθημερινά γύρω μας. Στην τελευταία απογραφή η Μεσσηνία έχασε σχεδόν 14.000 κατοίκους μέσα σε μία δεκαετία, μια μείωση που πλησιάζει το 9% του πληθυσμού της. Με απλά λόγια, είναι σαν να έσβησε από τον χάρτη μια ολόκληρη πόλη της Μεσσηνίας. Όμως οι αριθμοί δεν λένε όλη την αλήθεια. Η πραγματική εικόνα φαίνεται όταν πάρεις το αυτοκίνητο και κάνεις μια βόλτα από τα χωριά του Ταϋγέτου μέχρι τον μεσσηνιακό κάμπο. Σπίτια κλειστά, παντζούρια κατεβασμένα, καφενεία που έκλεισαν και σχολεία που δεν ακούγονται πια παιδικές φωνές. Χωριά που κάποτε έσφυζαν από ζωή σήμερα μοιάζουν να έχουν πατήσει παύση. Το βλέπω καθημερινά και μέσα από τη δουλειά μου. Τα καλάθια στο ταμείο μικραίνουν, όχι μόνο επειδή τα χρήματα δεν φτάνουν όσο παλιά, αλλά και επειδή γύρω από το οικογενειακό τραπέζι κάθονται λιγότεροι άνθρωποι. Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια οικογένεια που έφυγε, ένα παιδί που δεν γεννήθηκε και ένα χωριό που έχασε ακόμη ένα κομμάτι της ζωής του.

Οι άνθρωποι που κρατούσαν
ζωντανή την ύπαιθρο

Δεν φτάσαμε εδώ ξαφνικά. Για δεκαετίες η ανάπτυξη συγκεντρώθηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ η ύπαιθρος έμενε όλο και πιο πίσω. Μαζί με τον πληθυσμό χάθηκαν μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, κτηνοτροφικές μονάδες και επαγγέλματα που κράτησαν ζωντανά τα χωριά μας για γενιές. Κάποτε οι κτηνοτρόφοι γνώριζαν κάθε μονοπάτι, κάθε πηγή και κάθε ρεματιά. Ήταν οι πρώτοι που έβλεπαν έναν καπνό στον ορίζοντα και οι πρώτοι που καταλάβαιναν ότι κάτι δεν πάει καλά. Χωρίς να το γράφει κανένα χαρτί, ήταν οι πραγματικοί φύλακες της ελληνικής υπαίθρου. Σήμερα η κτηνοτροφία παλεύει να επιβιώσει κάτω από το βάρος του αυξημένου κόστους παραγωγής. Οι νέοι δύσκολα συνεχίζουν το επάγγελμα, τα κοπάδια λιγοστεύουν και τα χωράφια εγκαταλείπονται. Και μετά κάθε καλοκαίρι αναρωτιόμαστε γιατί καίγονται τα βουνά. Η απάντηση είναι πιο απλή απ’ όσο νομίζουμε. Όταν φεύγει ο άνθρωπος από την ύπαιθρο, η βλάστηση θεριεύει, η γη μένει αφρόντιστη και ο κίνδυνος μεγαλώνει. Τα δάση δεν τα φυλάει το κράτος μόνο από τον αέρα. Τα φυλάει πρώτα ο άνθρωπος που ζει δίπλα τους.

Αν συμβαίνει στη Μεσσηνία,
τι γίνεται αλλού;

Ίσως το πιο ανησυχητικό είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε έναν νομό που διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η Μεσσηνία έχει αγροτική παραγωγή, ελαιοκομία, τουρισμό, αεροδρόμιο, πανεπιστημιακές δομές και μια πόλη που αναπτύσσεται όπως η Καλαμάτα. Κι όμως χάνει πληθυσμό και βλέπει τα χωριά της να αδειάζουν χρόνο με τον χρόνο. Αν λοιπόν ένας νομός με τέτοιες δυνατότητες δυσκολεύεται να κρατήσει τους ανθρώπους του, τι συμβαίνει στα χωριά του Έβρου, της Ηπείρου, της Δυτικής Μακεδονίας ή των ακριτικών νησιών; Τι συμβαίνει σε περιοχές όπου η παρουσία κατοίκων δεν είναι μόνο θέμα ανάπτυξης αλλά και θέμα εθνικής σημασίας; Όταν αδειάζει η ύπαιθρος, δεν χάνουμε μόνο πληθυσμό. Χάνουμε παραγωγή, χάνουμε ζωή και χάνουμε ανθρώπους από περιοχές που η χώρα έχει ανάγκη να παραμείνουν ζωντανές.

Η περιφέρεια χρειάζεται σχέδιο

Η περιφέρεια δεν ζητά ελεημοσύνη. Ζητά μια δίκαιη ευκαιρία για τους νέους ανθρώπους, ώστε να μπορούν να εργαστούν, να χτίσουν το σπίτι τους, να δημιουργήσουν οικογένεια και να παραμείνουν στον τόπο που γεννήθηκαν χωρίς να αισθάνονται πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Χρειάζονται πραγματικά κίνητρα για παραγωγή και επιχειρηματικότητα στην επαρχία. Χρειάζονται καλύτερες υποδομές, ουσιαστική πρόσβαση στην υγεία και την εκπαίδευση. Χρειάζονται πολιτικές στέγασης που θα επιτρέψουν στα νέα ζευγάρια να κάνουν το επόμενο βήμα στη ζωή τους. Γιατί η ανάπτυξη μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από τους δείκτες των μεγάλων πόλεων. Μετριέται και από το αν παραμένει ζωντανό το τελευταίο χωριό της.

Πριν κλείσει το τελευταίο παντζούρι

Στο προηγούμενο άρθρο μου αναρωτήθηκα , Τελικά, ποιος θα μας σώσει από τους σωτήρες;. Σήμερα θέλω να βάλω ένα άλλο ερώτημα στο τραπέζι , ποιον θα σώσουν οι σωτήρες αν η Ελλάδα συνεχίσει να αδειάζει; Γιατί Πατρίδα δεν είναι μόνο οι σημαίες, οι παρελάσεις και οι χάρτες. Πατρίδα είναι το σπίτι που μένει ανοιχτό στο χωριό, το καφενείο που έχει ακόμα κόσμο, ανθρώπους που κρατούν τα ήθη και έθιμα μας , το σχολείο που ακούγονται παιδικές φωνές, ο αγρότης που καλλιεργεί τη γη του, ο κτηνοτρόφος που ανεβαίνει κάθε πρωί στο βουνό και η οικογένεια που αποφασίζει να μείνει στον τόπο της και να μεγαλώσει εκεί τα παιδιά της. Αν χαθούν όλα αυτά, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι ποιος θα κυβερνήσει την Ελλάδα. Το πρόβλημα θα είναι ότι θα έχουμε μια χώρα με λιγότερα παιδιά, λιγότερα χωριά, λιγότερη παραγωγή και λιγότερη ζωή. Γιατί οι σωτήρες έρχονται και φεύγουν. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι εκλογές περνούν. Τα χωριά όμως δεν ξαναγεμίζουν τόσο εύκολα. Όταν σβήσει το φως σε ένα χωριό, δύσκολα ανάβει ξανά. Και όταν κλείσει το τελευταίο παντζούρι, δεν ανοίγει εύκολα ξανά.