Το εργαστήριο πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 17 Ιουνίου στην αίθουσα του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου AgriDataValue – Horizon Europe, στο οποίο ο ΝΗΛΕΑΣ συμμετέχει ως πιλοτικός φορέας για την καλλιέργεια της ελιάς.
Το έργο AgriDataValue προωθεί τον ψηφιακό μετασχηματισμό της έξυπνης γεωργίας μέσα από την ανάπτυξη ενός καινοτόμου, ανοικτού κώδικα Χώρου Αγροπεριβαλλοντικών Δεδομένων. Με την αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογιών μεγάλων δεδομένων, υπολογιστικής αιχμής και ανταλλαγής πληροφοριών, επιδιώκεται η συλλογή, διαχείριση και αξιοποίηση γεωργικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα, το έργο συνδυάζει την τεχνολογική καινοτομία με τη γεωργική γνώση, τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα και τις αγροπεριβαλλοντικές πολιτικές, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της βιωσιμότητας και του εισοδήματος των αγροτών.
Στο επίκεντρο της συνάντησης βρέθηκε η αντιμετώπιση του δάκου της ελιάς, η οποία καθίσταται τα τελευταία χρόνια ολοένα και δυσκολότερη. Η εκτεταμένη μονοκαλλιέργεια της ελιάς, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η απόσυρση δραστικών ουσιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και η εγκατάλειψη ελαιώνων περιορίζουν τις διαθέσιμες επιλογές φυτοπροστασίας.
Αποτέλεσμα είναι να αυξάνονται οι ζημιές στην παραγωγή και να υποβαθμίζεται η ποιότητα του ελαιολάδου. Όπως επισημάνθηκε, οι εξελίξεις αυτές καθιστούν επιτακτική την ανάγκη αναθεώρησης του Εθνικού Προγράμματος Δακοκτονίας, ώστε, μέσα από τις αναγκαίες διορθώσεις, να εξελιχθεί σε αποτελεσματικό εργαλείο ελέγχου του πληθυσμού του δάκου και προστασίας της παραγωγής ποιοτικού ελαιολάδου.
Η συνάντηση διήρκεσε σχεδόν τρεις ώρες και, σύμφωνα με τον ΝΗΛΕΑ, συνέβαλε για πρώτη φορά στη συστηματική καταγραφή των βασικών παραγόντων που επηρεάζουν αρνητικά την εφαρμογή του προγράμματος δακοκτονίας, αλλά και των προτάσεων για την αντιμετώπισή τους.
Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν την ανάγκη συνέχισης του προγράμματος, επισημαίνοντας ότι, σε συνδυασμό με άλλες μεθόδους φυτοπροστασίας και κυρίως με βιολογικές λύσεις, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στον περιορισμό των προσβολών και στην τήρηση των ποιοτικών προδιαγραφών του ελαιολάδου ΠΟΠ Καλαμάτα.
Μεταξύ των γενικών συμπερασμάτων του εργαστηρίου επισημάνθηκε ότι η βιωσιμότητα της ελαιοκαλλιέργειας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη συλλογικών σχημάτων, την υιοθέτηση σύγχρονων καλλιεργητικών πρακτικών, την εκμηχάνιση όπου αυτή είναι εφικτή και την αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και εργαλείων γεωργίας ακριβείας.
Η εφαρμογή αυτών των παρεμβάσεων μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού, στον περιορισμό της εγκατάλειψης των ελαιώνων, στη διευκόλυνση των καλλιεργητικών εργασιών σε περιοχές με δύσκολο ανάγλυφο και στη μείωση του κόστους καλλιέργειας των παραδοσιακών ελαιώνων.
Παράλληλα, τέθηκε το ζήτημα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τρίτες χώρες. Οι συμμετέχοντες ζήτησαν να διασφαλίζεται ότι τα εισαγόμενα προϊόντα συμμορφώνονται με τα ίδια πρότυπα και τις ίδιες απαιτήσεις που ισχύουν για όσα παράγονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θετική χαρακτηρίστηκε η στόχευση του AgriDataValue και στα τρία πεδία εφαρμογής του. Ωστόσο, προτάθηκε στην πλατφόρμα του έργου να αναρτώνται μόνο τα αποτελέσματα δειγματοληψιών που συνοδεύονται από τεκμηριωμένη ταυτοποίηση του παθογόνου, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των δεδομένων και η μακροχρόνια επιστημονική εγκυρότητα του συστήματος.
Τονίστηκε επίσης ότι τα ερευνητικά προγράμματα πρέπει να σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες του πρωτογενούς τομέα και όχι να περιορίζονται στην τυπική υλοποίηση των προβλεπόμενων δράσεων. Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στη διάχυση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας, καθώς και στη συμβολή τους στην πρόβλεψη και έγκαιρη αντιμετώπιση μελλοντικών προβλημάτων.
Σε ό,τι αφορά το θεσμικό πλαίσιο, προτάθηκε η απλοποίηση των διαδικασιών του νόμου 4412/2016 για τη δακοκτονία, καθώς πρόκειται για την αντιμετώπιση ενός βιολογικού κινδύνου που απαιτεί άμεση επέμβαση. Η απλοποίηση, όπως επισημάνθηκε, πρέπει να διασφαλίζει τη νομιμότητα και τη διαφάνεια, χωρίς όμως να προκαλεί καθυστερήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, προτάθηκε να προβλέπεται η δυνατότητα έναρξης των ψεκασμών με προσωρινούς μειοδότες, ώστε οι επεμβάσεις να πραγματοποιούνται την κατάλληλη χρονική στιγμή. Ζητήθηκε ακόμη οι διαγωνιστικές διαδικασίες να ολοκληρώνονται και οι οριστικοί ανάδοχοι να έχουν αναδειχθεί μέχρι το τέλος Μαΐου, ιδιαίτερα κατά το πρώτο έτος κάθε τριετούς προγράμματος.
Παράλληλα, οι σχετικές υπουργικές αποφάσεις πρέπει να εκδίδονται από το προηγούμενο έτος, ενώ όλες οι διαγωνιστικές διαδικασίες πρέπει να ξεκινούν εγκαίρως από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Στον τομέα της διοικητικής οργάνωσης καταγράφηκαν δυσλειτουργίες κατά τον έλεγχο των διαγωνισμών από το Ελεγκτικό Συνέδριο, όταν η απουσία μέλους οδηγεί σε αναστολή των αποφάσεων. Προτάθηκε σε αυτές τις περιπτώσεις να γίνεται άμεση αντικατάσταση από τον αναπληρωτή, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.
Ζητήθηκε επίσης αύξηση του αριθμού των τομεαρχών δακοκτονίας και έγκαιρη πρόσληψή τους, καθώς σήμερα ο πρώτος ψεκασμός πραγματοποιείται αποκλειστικά από το μόνιμο προσωπικό των ΔΑΟΚ, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα τόσο στο πρόγραμμα όσο και στη συνολική λειτουργία των υπηρεσιών. Προτάθηκε ακόμη η δημιουργία επετηρίδας τομεαρχών δακοκτονίας, μέσα από την οποία θα πραγματοποιούνται οι προσλήψεις.
Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, επισημάνθηκε ότι πρέπει να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες που καταγράφουν οι ΔΑΟΚ, οι οποίες διαθέτουν άμεση γνώση των τοπικών συνθηκών. Αντίστοιχα, οι εγκρίσεις δραστικών ουσιών πρέπει να βασίζονται στις τεκμηριωμένες εισηγήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.
Οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι ο σχεδιασμός του προγράμματος με αποκλειστικό κριτήριο το χαμηλότερο κόστος υπονομεύει την αποτελεσματικότητά του και μπορεί τελικά να προκαλέσει απώλειες πολλαπλάσιες του κόστους ενός σωστά οργανωμένου προγράμματος. Για τον λόγο αυτό προτάθηκε η προμήθεια των αποτελεσματικότερων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, σε επαρκείς ποσότητες, καθώς και η εναλλαγή δραστικών ουσιών για την αποφυγή ανάπτυξης ανθεκτικότητας.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε την παρακολούθηση του πληθυσμού του δάκου και την αξιοποίηση των ψηφιακών δεδομένων. Προτάθηκε η ελεύθερη πρόσβαση στα δεδομένα της σχετικής πλατφόρμας, ώστε ιδιώτες γεωπόνοι και ΔΑΟΚ να μπορούν να λαμβάνουν εγκαίρως συμπληρωματικά μέτρα όταν η πίεση του πληθυσμού είναι αυξημένη.
Προτάθηκε επίσης η συνεχής καταγραφή των δακοσυλλήψεων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους σε αντιπροσωπευτικά σημεία αναφοράς, καθώς και η ακριβής καταγραφή των ελαιοδέντρων που ψεκάζονται, προκειμένου να υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για την αξιολόγηση και τον έλεγχο του προγράμματος.
Στις τεχνικές και επιστημονικές παρεμβάσεις περιλαμβάνεται η ενίσχυση της έρευνας για την ανάπτυξη ελκυστικών ουσιών μεγαλύτερης διάρκειας δράσης. Εκτιμήθηκε ακόμη ότι η αναμενόμενη θεσμοθέτηση του πλαισίου για ψεκασμούς με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος, ιδιαίτερα σε περιοχές με δύσκολο ανάγλυφο.
Προτάθηκε ακόμη η εκπόνηση και συνεχής επικαιροποίηση πρωτοκόλλων ολοκληρωμένης αντιμετώπισης όλων των σημαντικών εχθρών της ελιάς από τις ΔΑΟΚ προς τους γεωπόνους.
Όπως τονίστηκε, οι δολωματικοί ψεκασμοί αποτελούν σημαντικό εργαλείο, αλλά η μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του δάκου προϋποθέτει την εφαρμογή ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας, με συνδυασμό παγίδων, ωφέλιμων εντόμων, εξαπόλυσης στείρων αρσενικών, ορυκτών προϊόντων και άλλων βιολογικών ή οικολογικών τεχνικών.
Για την τοπική συμμετοχή, προτάθηκε η ενεργότερη εμπλοκή των κοινοτήτων και των δήμων στον ορισμό υπευθύνων παρακολούθησης. Οι παγιδοθέτες και οι ψεκαστές πρέπει κατά προτεραιότητα να είναι κάτοικοι των περιοχών, να αμείβονται επαρκώς και να επιλέγονται με τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και όχι αποκλειστικά από τους αναδόχους.
Προτάθηκε ακόμη ο ψεκασμός δακοκτονίας να αναγνωριστεί ως δραστηριότητα συναφής με την αγροτική, ώστε να εφαρμόζεται ευνοϊκότερο φορολογικό καθεστώς και να διευκολύνεται η προσέλκυση αξιόπιστου προσωπικού.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη ενίσχυσης της ελαιοκομίας στη Μεσσηνία. Προτάθηκε το Ινστιτούτο Ελαίας Καλαμάτας να αποκτήσει διοικητική αυτοτέλεια και να στελεχωθεί με το αναγκαίο επιστημονικό προσωπικό.
Παράλληλα, προτάθηκε να μην εξαιρούνται οι βιολογικοί ελαιώνες από τους δολωματικούς ψεκασμούς, αλλά να εφαρμόζονται σε αυτούς εγκεκριμένα βιολογικά σκευάσματα, ώστε να μη δημιουργούνται εστίες αναπαραγωγής του δάκου.
Ζητήθηκε ακόμη η υποχρεωτική καταγραφή της παραγωγής ελαιολάδου από τα ελαιοτριβεία και η ηλεκτρονική διαβίβαση των στοιχείων στις ΔΑΟΚ. Προτάθηκε επίσης να αναθεωρηθεί ο τρόπος υπολογισμού της εισφοράς δακοκτονίας, ώστε να συνδέεται με τις καλλιεργούμενες εκτάσεις και όχι μόνο με την παραγόμενη ποσότητα ελαιολάδου.
Τέλος, προτάθηκε να θεσπιστεί υποχρέωση καθαρισμού των ελαιοτεμαχίων από ξερά κλαδιά και χόρτα μέχρι το τέλος Ιουνίου κάθε έτους, ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση των συνεργείων και η αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος.
Στο εργαστήριο συμμετείχαν η γεωπόνος και διευθύντρια της ΔΑΟΚ Μεσσηνίας Έφη Γεωργακοπούλου, ο γεωπόνος με ειδίκευση στη δακοκτονία και τη φυτοπροστασία και πρώην διευθυντής της ΔΑΟΚ Τριφυλίας Αντώνης Παρασκευόπουλος, ο αντιδήμαρχος Καλαμάτας Γεώργιος Φάβας, ο γραμματέας του Συλλόγου Γεωπόνων Μεσσηνίας Θόδωρος Ποντίκης, ο γεωπόνος Γιώργος Παρασκευόπουλος και άλλοι εκπρόσωποι του αγροτικού και επιστημονικού χώρου.