Μήνας σημαντικών (και) τοπικών γεγονότων ο Αύγουστος για τη νεότερη ιστορία της πόλης και του νομού. Ορισμένα από αυτά άγνωστα, άλλα ελάχιστα γνωστά στο ευρύτερο κοινό. Σαν αύριο πριν από 90 χρόνια επιβλήθηκε η δικτατορία του Μεταξά. Ένα καθεστώς φασιστικό που κυνήγησε ανηλεώς κάθε δημοκρατική φωνή, με τους κομμουνιστές και εκείνους που… υποπτευόταν ο μηχανισμός του Μανιαδάκη ότι ήταν κομμουνιστές, να βρίσκονται υπό συνεχή διωγμώ και να εκτοπίζονται κατά κύματα στα ξερονήσια και να φυλακίζονται σε κάτεργα. Ορισμένοι από αυτούς παραδόθηκαν στους Γερμανούς και πολλοί εκτελέστηκαν. Στο σημερινό σημείωμα θα δούμε ένα τέτοιο κύμα συλλήψεων και καταδικών, τρεις μήνες πριν τον πόλεμο του 1940.

Είναι ενδεικτικό των μεθόδων που χρησιμοποιούσε το καθεστώς Μεταξά το δημοσίευμα της (ακραιφνώς μεταξικής) "Σημαίας" την 1η Αυγούστου 1940. Τότε συνεδρίασε (και μάλιστα δημόσια στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη) η Επιτροπή Κρατικής Ασφαλείας και αποφάσισε την εξορία για δεκάδες Μεσσήνιους που κρίθηκε ότι είχαν "κομμουνιστική δράση". Μεταξύ αυτών καθηγητές του Γυμνασίου Μελιγαλά αλλά και μαθητές επειδή έκαναν μαθήματα για τον κομμουνισμό! Στον κατάλογο των καταδικασθέντων σε εξορία υπάρχουν πολλά πρόσωπα που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στην εθνική αντίσταση (όπως για παράδειγμα ο Βασίλης Μπράβος, ο Δημήτρης Κανελλόπουλος, ο Οθωνας Δραβαλλιάρης, ο Σωτήρης Μαντζής, ο Φώτης Αποστολόπουλος και πολλοί άλλοι), υπάλληλοι της Ενωσης Συνεταιρισμών Μεσσήνης και πολλοί κάτοικοι χωριών.

Μεταξύ των καταδικασθέντων ο παππούς μου Θανάσης Λαμπρόπουλος (από τη Στέρνα, τρίμηνο στη Φολέγανδρο) ο οποίος ήταν μέλος του ΚΚΕ πριν τη δικτατορία Μεταξά. Αργότερα με τις πρώτες αντιστασιακές κινήσεις οι Ιταλοί τον συνέλαβαν και έμεινε κάποιους μήνες στη φυλακή, "ιταλοκρατούμενος στην Ακρουναυπλία" κατά πως διηγιόταν. Η συγκεκριμένη “συνεδρίαση" από τα ονόματα φαίνεται ότι αφορούσε την επαρχία Μεσσήνης, μέρος της επαρχίας Καλαμάτας και χωριά της ορεινής Τριφυλίας. Σύλληψη, ρετσινόλαδο, φάλαγγα, πάγος και τελικά “δήλωση μετανοίας” η μέθοδος του φασιστικού καθεστώτος Μεταξά. Το σχετικό δημοσίευμα της “Σημαίας” έχει ως εξής:

“Την 29ην και την 30ην Ιουλίου ενεστώτος έτους εις την αίθουσα της ενταύθα Λαϊκής Σχολής συνήλθε εις δημοσίαν συνεδρίασιν η Επιτροπή Δημοσίας Ασφαλείας Νομού Μεσσηνίας. Εις ταύτην παρεπέμφθησαν οι:

1) Σωτηρόπουλος Μενέλαος Γυμνασιάρχης Μελιγαλά, 2) Παπαδόπουλος Παν., 3) Φραγκούλης Χρ., 4) Καραβίτης Βασ., 5) Χατζόπουλος Μαρίνος και 6) Μπουγάς Π. Καθηγηταί του αυτού Γυμνασίου, διότι ο μεν πρώτος επέτρεψε μετά προηγουμένην έγκρισιν την ενέργειαν διαλέξεων επαναστατικού και κομμουνιστικού περιεχομένου υπό μαθητών του άνω Γυμνασίου ενώπιον συμμαθητών των Ε΄και ΣΤ΄τάξεως, οι δε λοιποί καθηγηταί καίτοι παρίσταντο εις τας διαλέξεις ταύτας ουδόλως διεμαρτυρήθησαν ούτε και ανέφερον το τοιούτον εις τας προϊσταμένας τους αρχάς, απεναντίας μάλιστα συνεχάρησαν δημοσία τους μαθητάς τούτους.

Η Επιτροπή κατόπιν τούτου ευρούσα επαρκή τα στοιχεία της ενοχής των εξετόπισε τον μεν Γυμνασιάρχην επί εν (1) έτος εις νήσον Κύθηρα, τους δε καθηγητάς επί τρεις (3) μήνας εις την αυτήν νήσον, ως επικινδύνους δια την δημόσιαν ασφάλειαν και τάξιν.

Η αυτή επιτροπή επεφυλάχθη ν’ αποφασίσει δια τους παραστάντας εις τας άνω διαλέξεις και μη παραπεμφθέντας εισέτι καθηγητάς 1) Μπασουκέαν, 2) Αναστασόπουλον, 3) Καρύγιαννη και 4) γυμνάστριαν Γουρλομάτη.

Ομοίως εις την αυτήν επιτροπήν περεπέμφθησαν δια κομμουνιστικάς επαναστατικάς ενεργείας οι κάτωθι μαθηταί του Γυμνασίου Μελιγαλά οίτινες εξετοπίσθησαν ως ακολούθως:

1)      Κανελλόπουλος Δ. εκ Καλιρρόης επί εν (1) έτος εις νήσον Ανάφην, επί εν (1) έτος οι Κούτρης Παναγιώτης εκ Καλιρρόης και Καπόπουλος Κων. εκ Κωνσταντίνων, επί εξ (6) μήνας, 1) Παπαδόπουλος Ευστρ. εκ Μελιγαλά, 2) Χρονόπουλος Ν. εκ Καλλιρρόης, επί τρεις (3) μήνας, οι Αρβανίτης Κ. εκ Ριζοχωρίου Τριφυλίας, Αρβανίτης Ν. εκ Κοπανακίου, Στούνος Χαρ. εκ Λαμπαίνης, Γκότσης Δ. εκ Καλλιρόης, εις Γαύδον επί τρεις μήνας η μαθήτρια Ανδρεοπούλου Τασία εκ Μερόπης. Εις Τρίπολιν μη θεωρηθέντες ως κομμουνιστές επί τετράμηνον οι Ψυχογυιός Χρισ. εξ Αριστοδημείου και επί τρίμηνον ο Αθανασόπουλος Ηλ. εκ Μελιγαλά.

Ομοίως εις την αυτήν Επιτροπήν παρεπέμφθησαν οι κάτωθι δια κομμουνιστικήν δράσιν και εξετοπίσθησαν ως επικίνδυνοι δια την δημόσιαν ασφάλειαν ως ακολούθως:

Επί εν (1) έτος εις Ακροναυπλίαν ο Μεσσηνέζης Γ. εξ Αθηνών τηλεγραφητής.

Εις Αγιον Ευστράτιον:

Επί εν έτος οι Μαλλικούρτης Παναγιώτης εκ Καλαμών λογιστής Ενώσεως Συνεταιρισμών Μεσσήνης, Τσιγαρίδης Αντώνιος εκ Πλατύ λογιστής Ενώσεως Συνεταιρισμών Μεσσήνης, Τσιγαρίδης Γεώργιος εκ Πλατύ, Φερέτος Κωνσταντίνος εκ Μερόπης, Τζαβάρας Β. εκ Καλλιρρόης, Κορμάς Γεωργιος εξ Αρσινόης δημοδιδάσκαλος, Παπαπούλιας Γ. εκ Μεσσήνης. Επί 10 μήνας ο Γυφτάκης Ν. εκ Μερόπης. Επί οκτώ μήνας οι Τσόγκας Ελευθ. εκ Μερόπης, Τόγκας Δημ. φαρμακοποιός εκ Μερόπης, Παπαδόπουλος Ι. και Παπαδόπουλος Παν. εκ Βασιλικού. Επί εξ μήνας οι Μπερεδήμας Δημ. εκ Καλιρρόης, Κολλάτος Ανδρ. εξ Αμμου, Κωνστανταρόπουλος Ανδρ. εκ Μερόπης, Τασσόπουλος Θεοδ. εξ Εύας, Καρακώστας Γεωργ. εκ Μεσσήνης, Κορυζής ή Νταλαχάνης Κων. εκ Κόκλα και Δρινέας Ιω. εκ Νομιτσής.

Εις Νήσον Ανάφην:

Επί εν έτος Κυριαζής Κ. εκ Πηδήματος γραμματεύς της Κοινότητος. Επί οκτώ μήνας οι Κωτσιόπουλος Ι. εκ Ζευγολατιού, Δριβαλιάρης Οθων εκ Καλιρρόης και Μπάρτζας Παν. εκ Μερόπης. Επί εξ μήνας οι Χριστόπουλος ή Καρράς Παν. εκ Βασιλικού, Χατζόπουλος Αθ. εκ Μεσσήνης, Τζαμουράνης Ηλ. εκ Μερόπης, Μαντζής Σωτ. ιατρός εκ Πλατύ, Ντουφεξής Αργ. και Πατρίκης Γ. εκ Μεσσήνης. Επί τέσσαρας μήνας οι Δριβαλιάρης Δημ. εκ Καλιρρόης, Κουτσούλης Δημοσθ. εξ Αμμου,    Σγουράκης Γ. εκ Πλατύ, Γραμμένος Παν. εξ Αριος και Σκλήρης Χρ. ιατρός εκ Μελιγαλά. Επί τρεις μήνας οι Μπράβος Βασ. δικηγόρος εκ Μελιγαλά, Παπαδήμας Γ., Τζιράκης Βασ., Μητραλέξης Κ., Κωνσταντακόπουλος Αν., Αδαμόπουλος Παντελής, Ανδρούτσος Βασ., Αγγελόπουλος Γ. Ανδρούτσος Γ., Ανδρούτσος Ν., Ανδρούτσος Π., Ανδρούτσος Δ., Ανδρούτσος Κ. Χριστόπουλος Αριστ. εκ Βασιλικού, Παπαϊωάννου Ηλίας, Χρονόπουλος Επαμ., Γρηγορόπουλος Σωτ., Σπυρόπουλος Παντελής, Σπυρόπουλος Αθ., Μαντάς Κυριάκος, Μπινιώρης Νικ. Εκ Κόκλα, Γεωργακόπουλος ή Τσιούτσας Γ. Τσούτσας Αγαθοκλής, Γκίνης Αθ., Γεωργίτσης Δημ., Κανελλόπουλος Επαμεινώνδας εκ Ψάρι Τριφυλίας.

Εις νήσον Φολέγανδρον:

Επί 6 μήνας οι Παναγιωτακάκης Δ. εκ Καλαμαρά, Αποστολόπουλος Φ. εκ Πιλαλίστρας και Κανέλλης Γ. εκ Ψάρι Τριφυλίας. Επί τρεις μήνας οι Πετρόπουλος Παν, Σταθόπουλος Αν., Δημητρόπουλος Λ., Δουλγέρης Αθ., Πετρόπουλος Γ., Μπότης Ιω., Βουλωμένος Δ., Χάντζος Παν., Φωτεινάκης Απ. , Κουρής Δ., εκ Μεσσήνης, Μπάμπαλης Νικ., Γιαννίκος Βασ., Γεωργόπουλος Παν., Ρούσης Ηλ., Σπυρόπουλος Παν., Σπυρόπουλος Δ., Γιαννουλάκης Ν., Μπάμπαλης Δ., Μπάμπαλης Ι., Λυμπερόπουλος Π. εκ Πιλαλίστρας, Παυλόπουλος Ηλ., Τερζόπουλος Δ. εκ Βρωμοβρύσεως., Λαμπρόπουλος Θαν. εκ Στέρνας, Πολιτόπουλος Γ. Νικολακόπουλος Ευσταθ. Ανδριανόπουλος Φωτ., εξ Εύας, Καμούζης Γ., Σωτηρόπουλος Δημ., Τσαφούλιας Ι. εξ Αριος, Τουρνάς Ιω., Πρόδρομος Κυρ., Ρηγόπουλος Ευγ., Λαμπράκης Ανδρ., Τσάκωνας Βασ., Τσάκωνας Πάτροκλος εκ Πλατύ, Σταθόπουλος Ευθ., Χαλασοχώρης Αντ. εξ Αμμου, Σταθόπουλος Γ., Χρονόπουλος Ε. εξ Αριστοδημείου, Πολίτης Χρ., Κωτσιόπουλος Γ., Φωτάκης Σταμ. εκ Θουρίας, Κάργας Κ., Κοτταρίδης Π., Φιλιόγιαννης Διον. εκ Πηδήματος, Σαραντόπουλος Ι. εκ Σιάμου, Φιλιππόπουλος Αθ. εκ Μερόπης, Στρατηγόπουλος Χρηστ., Στρατηγόπουλος Ευστ. εκ Μήλα, Τζανετόπουλος Αθ. εκ Πολίχνης, Μπούτονας Θ. εκ Παραπουγγίου και Φουρναράκος Νικ. εκ Κότρωνα Γυθείου.

Απαντες οι ανωτέρω υποβαλλόντες δηλώσεις μετανοίας και αποκηρύξεως του κομμουνισμού αφέθησαν ελεύθεροι υπό του υποστρατήγου Χωροφυλακής κ. Μιχαλοπούλου Κ. παραστάντος εις την συνεδρίασιν της Επιτροπής ως εκπροσώπου του υφυπουργού Δημοσίας Ασφαλείας, πλην του Γυμνασιάρχου Σωτηροπούλου Μενελάου, δι’ όν θα αποφασίση οριστικώς ο υφυπουργός Δημοσίας Ασφαλείας”.

Η υπόθεση ξεκίνησε από το Μελιγαλά, ο γυμνασιάρχης ήταν ένας συντηρητικός άνθρωπος αλλά με μεγάλο ενδιαφέρον για τους μαθητές και τις δραστηριότητές τους. Κάποια στιγμή μαθητές που είχαν επαφή με τη νεολαία του ΚΚΕ (ΟΚΝΕ), τον παρακάλεσαν να ασχοληθούν στις εκθέσεις τους με θέματα κοινωνικού περιεχομένου. Ο Δημήτρης Κανελλόπουλος έγραψε μια τέτοια έκθεση με προοδευτικό περιεχόμενο και τους άφησε όλους ικανοποιημένους. Μετά από καιρό η πληροφορία έφτασε στην Ασφάλεια και κινητοποιήθηκε ολόκληρος μηχανισμός από την Αθήνα με επικεφαλής τον υποστράτηγο Μιχαλόπουλο και με ειδικούς στο «σπάσιμο» των κρατουμένων (ξυλοδαρμοί, φάλαγγα, ρετσινόλαδο και άλλες μέθοδοι). Συνέλαβαν καθηγητές και μαθητές που τους οδήγησαν στην Καλαμάτα, ενώ οι χαφιέδες του Μανιαδάκη ξεχύθηκαν σε όλη τη Μεσσηνία και οδήγησαν στις φυλακές (για πρώτη φορά λόγω του αριθμού χρησιμοποιήθηκαν οι καπναποθήκες Καρέλια (Παλαιολόγου και Δημακοπούλου, εκεί που είναι σήμερα το Νηπιαγωγείο) περισσότερα από 100 άτομα. Ο ίδιος ο Σωτηρόπουλος περιγράφει τα όσα συνέβησαν στη δίκη σε ένα μικρό βιβλιαράκι: Δεν του επέτρεψαν να απολογηθεί, τον κατήγγγειλαν ότι το γγυμνάσιο… έβγαζε κομμουνιστές, τον αποκάλεσαν «ηλίθιο» όταν τους απάντησε ότι η έκθεση δεν ήταν κομμουνιστική. Και όταν ένας από τους καθηγητές είπε «πως μπορούσαμε να αμφιβάλλουμε όταν γνωρίζαμε ότι είναι αληθινός χριστιανός, εκκλησιάζεται τακτικά και μεταλαμβάνει», ο Νομάρχης Παπαδήμας από την έδρα του απάντησε «αυτά κάνουν οι υποκριτές και Φαρισαίοι».

Αγνωστες ιστορίες ακόμη και για συγγενείς των ανθρώπων που βασανίστηκαν και ταλαιπωρήθηκαν, πολλά στόματα έκλεισαν. Ενας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που καταδικάστηκαν πήραν μέρος ενεργά στην εθνική αντίσταση και το όνομά τους συνδέεται με ηρωικές πράξεις, με πρώτη το «χτύπημα της Καλιρρόης» (5/8/1942). Ορισμένοι σκοτώθηκαν ή εκτελέστηκαν αργότερα στον εμφύλιο…