Ο Χώρος Τέχνης “A49” παρουσιάζει έως τις 20 Αυγούστου την ομαδική έκθεση «Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων», σε επιμέλεια του κ. Τζαμουράνη, συμμετέχοντας με ζωγραφικά, γλυπτικά, φωτογραφικά και μικτών μέσων έργα έντεκα καλλιτέχνες που εδρεύουν στο Βερολίνο.

Μιλώντας στην «Ε», ο σπουδαίος Καλαματιανός ζωγράφος και επιμελητής περιγράφει την έκθεση όχι ως μια απλή αναφορά στον Μπος, αλλά ως μια ατμοσφαιρική και εννοιολογική επαναδιαπραγμάτευση του κόσμου του στο σήμερα. Παράλληλα, μιλά για τη σχέση Βερολίνου και Μεσσηνίας, για την ανάγκη η Καλαμάτα να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στον σύγχρονο εικαστικό χάρτη, αλλά και για το προσωπικό του όραμα να εξελιχθεί η πόλη σε ένα διεθνές περιφερειακό κέντρο τέχνης.

Συνέντευξη στον Τάσο Ανδρικόπουλο

-Πώς γεννήθηκε η ιδέα να συνομιλήσετε επιμελητικά με ένα τόσο εμβληματικό έργο όπως ο “Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων”;

Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων“ είναι ο τίτλος του εμβληματικού τρίπτυχου του Ιερώνυμου Μπος, που το ζωγράφισε πριν από περίπου 500 χρόνια. Η ιδέα μου ήταν η έκθεση αντί να προτείνει μια άμεση εικονογραφική μεταφορά, να επιχειρεί μια ατμοσφαιρική και εννοιολογική επαναδιαπραγμάτευση του οπτικού σύμπαντος του Μπος στο παρόν —γήινη, αισθησιακή, αντιφατική και βαθιά ανθρώπινη. Το έργο του Μπος λειτουργεί εδώ λιγότερο ως ιστορική αναφορά και περισσότερο ως εννοιολογικό πλαίσιο: ένας χώρος όπου η φύση και το σώμα, η ηδονή και η φθορά, η ουτοπία και η δυστοπία διαπλέκονται άρρηκτα. Ο όρος γήινη υπογραμμίζει σκόπιμα την υλικότητα, τη γείωση και τη σωματικότητα. Η γη εμφανίζεται τόσο ως φυσική ουσία όσο και ως μεταφορά — για την προέλευση, τη φθαρτότητα, την οικολογική ευθραυστότητα και την αισθησιακή εμπειρία. Πολλά από τα έργα αντιστέκονται σε εξιδανικευμένες αναπαραστάσεις του σώματος, παρουσιάζοντάς το αντ’ αυτού ως ευάλωτο, υβριδικό, επιθυμητικό και κατά στιγμές γκροτέσκο — απηχώντας τη ριζοσπαστική θέαση του Μπος για την ανθρώπινη κατάσταση.

-Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν προέρχονται από διαφορετικές διαδρομές, αλλά συναντώνται μέσα στη σύγχρονη σκηνή του Βερολίνου. Ποιο είναι το κοινό νήμα που τους ενώνει μέσα στην έκθεση; 

Κατά αρχήν, με τους περισσότερους συμμετέχοντες καλλιτέχνες, μας συνδέει μια προσωπική επαφή και συνεργασία εδώ και πολλά χρόνια. Επίσης η επιλογή έγινε με κριτήριο την εικαστική προσέγγιση της ανθρωποκεντρικής ταυτότητας των έργων τους. Οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες από το Βερολίνο εργάζονται με σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές, που εκτείνονται από τη ζωγραφική γλυπτική, φωτογραφία, καθώς και με την περφόρμανς, μιας και ο φιλοξενούμενος καλλιτέχνης της έκθεσης Φίλιππος Τσιτσόπουλος μας παρουσίασε μια εξαιρετική περφόρμανς, σκηνοθετημένη ειδικά για τα εγκαίνια της έκθεσης. Η φιλοδοξία μου ήταν να γίνει μια στιβαρή σύγχρονη ομαδική έκθεση με καλλιτέχνες που εδρεύουν στο Βερολίνο, οι οποίοι αναπτύσσουν έναν συνειρμικό διάλογο με το εμβληματικό τρίπτυχο του Ιερώνυμου Μπος.

-Πώς συνομιλεί η αστική, σύγχρονη εμπειρία του Βερολίνου με το μεσογειακό τοπίο της Μεσσηνίας και τις μνήμες που αυτό φέρει; 

Ο εκθεσιακός χώρος, A49 στην Καλαμάτα, διαδραματίζει κεντρικό ρόλο. Η γεωγραφική και πολιτισμική απόσταση μεταξύ του Βερολίνου και της νότιας Ελλάδας ανοίγει ένα πεδίο συντονισμού μεταξύ της αστικής σύγχρονης τέχνης και του μεσογειακού τοπίου, της μυθολογίας και της ιστορίας. Η Καλαμάτα — διαμορφωμένη από τη γεωργία, τη θάλασσα και το φως — εντείνει την πραγμάτευση της έκθεσης με τη φύση, τις κυκλικές διεργασίες και την ενσώματη αντίληψη. Με αυτή την έννοια, η έκθεση εκτυλίσσεται και ως διάλογος μεταξύ Βόρειας και Νότιας Ευρώπης, μεταξύ της σύγχρονης καλλιτεχνικής σκηνής του Βερολίνου και του συγκεκριμένου τοπικού πλαισίου της παρουσίασής της.

-Πού τελειώνει η πρόθεση του επιμελητή και πού αρχίζει η ελευθερία του θεατή σε ένα τόσο πολυεπίπεδο περιβάλλον;

Σε πρώτο επίπεδο είμαι εικαστικός ζωγράφος, αυτή είναι η ταυτότητα μου. Βέβαια, αρκετές φορές στο παρελθόν έκανα συνεργίες με συναδέλφους μου, πραγματοποιώντας επιμέλειες σε διεθνείς εκθέσεις. Αυτή η πρακτική, δηλαδή η άμεση επικοινωνία και οργάνωση εκθέσεων από καλλιτέχνες για καλλιτέχνες, έχει το πλεονέκτημα ότι η παραγωγή του έργου τέχνης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα κανάλια της βιομηχανίας παραγωγής τέχνης και εκθέσεων από «ειδικούς» επιμελητές, διευθυντές μουσείων κλπ. Με αυτή την στρατηγική, οι θεατές έχουν μια άμεση εμπειρία με την παραγωγή του έργου των καλλιτεχνών. Όταν οι καλλιτέχνες είναι ελεύθεροι να εκφραστούν, πιστεύω και το κοινό είναι σε θέση να έρθει σε μια ουσιαστική επικοινωνία με το έργο τους.

-Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο επισκέπτης όταν βγει από αυτόν τον «κήπο»; 

Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων προσκαλεί τους επισκέπτες να βιώσουν την έκθεση ως έναν περιηγήσιμο κήπο: έναν χώρο γοητείας, αποπροσανατολισμού και στοχασμού. Όπως και στο έργο του Μπος, δεν υπάρχει μία και μοναδική ή παγιωμένη ερμηνεία· αντιθέτως, αναδύεται μια πολυεπίπεδη συνιστώσα εικόνων, υλικών και ατμοσφαιρών, που επιτρέπει στην ηδονή και τη δυσφορία, στην ομορφιά και στην άβυσσο, να συνυπάρχουν.

-Τι χαρακτήρα έχει η επιστροφή σας στην Καλαμάτα με αυτή την έκθεση; Είναι περισσότερο ένας διάλογος με τον τόπο καταγωγής σας ή μια προσπάθεια να φέρετε έναν νέο καλλιτεχνικό διάλογο σε αυτόν;

Η Καλαμάτα είναι η γενέτειρα μου, ο τόπος που ενηλικιώθηκα και αποφάσισα ότι θα γίνω ζωγράφος, ακολουθώντας τα χνάρια του πατέρα μου Σωτήρη. Παρόλο ότι το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου το έζησα στο Βερολίνο, η Καλαμάτα παρέμεινε τόπος έμπνευσης και δημιουργίας μιας και σε συχνά διαστήματα επιστρέφω, έχοντας την δυνατότητα να ζωγραφίσω στο στούντιο που έχω στο Ακρογιάλι Αβίας. Ετσι αυτή η έκθεση δεν έγινε από συναισθηματικούς λόγους. Τα τελευταία χρόνια, παρατηρώ μια αλλαγή στην νοοτροπία πολλών καλλιτεχνών που αναζητούν την περιφέρεια σαν τόπο αναζήτησης έμπνευσης και δημιουργίας. Στις ημέρες μας η ιδέα της μητρόπολης σαν πολιτιστικό κέντρο έχει φτάσει στα όρια της παρακμής. Η έκθεση αυτή αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια, η Καλαμάτα να γίνει ένα διεθνές περιφερειακό κέντρο για τα εικαστικά. Η επόμενη έκθεση στον χώρο τέχνης Α49, έχει δρομολογηθεί για τον ερχόμενο Οκτώβριο, με μια παρουσίαση από την εξαιρετική συλλογή του συλλέκτη και διευθυντή του μουσείου Woods Art Institute στο Αμβούργο, Rik Reinking.

-Πώς αξιολογείτε την εξέλιξη της σύγχρονης τέχνης στην Καλαμάτα τα τελευταία χρόνια; Υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, μια σταθερή καλλιτεχνική δυναμική που αναπτύσσεται;

Η Καλαμάτα είχε στο παρελθόν μια αστική κοινωνία που στήριζε την τέχνη και τους καλλιτέχνες. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι η πατρίδα πολλών σπουδαίων καλλιτεχνών. Τις τελευταίες δεκαετίες δυστυχώς η σύγχρονη τέχνη στην πόλη είναι απών, εάν εξαιρέσουμε την μεγάλη προσπάθεια που καταβάλλουν η Άννυ Χαραλαμποπούλου και ο Βαγγέλης Νικολάου με τον χώρο τέχνης Α49. Συχνά ακούω τα παράπονα και τις διαμαρτυρίες από την τοπική κοινότητα των καλλιτεχνών, που νιώθουν αποκομμένοι από τα πεπραγμένα της πόλης. Δεν φτάνουν οι καλαματιανοί χοροί και τα καρναβάλια για να αναπτυχθεί ένας σοβαρός πολιτιστικός διάλογος σε μια αστική κοινωνία όπως της Καλαμάτας.

-Πρόσφατα συζητήθηκε η πιθανή συμβολή σας στην Δημοτική Πινακοθήκη Καλαμάτας «Α. Τάσσος"». Υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο;

Εχω καταθέσει ένα υπόμνημα στον δήμαρχο της πόλης κύριο Βασιλόπουλο, καθώς και και στη «Φάρις». Με μεγάλη μου χαρά θα αναλάμβανα την οργάνωση και διεύθυνση της Πινακοθήκης και των εικαστικών στην Καλαμάτα. Η Πινακοθήκη έχει υποβαθμιστεί τις τελευταίες δεκαετίες, το κοινό δεν έχει πρόσβαση στην εξαιρετική συλλογή της και είναι ανάγκη να γίνει η κτιριακή μεταφορά της, ώστε να τηρούνται οι προδιαγραφές ενός σύγχρονου μουσείου τέχνης με διεθνές πρόγραμμα, που να εξυπηρετεί τις ανάγκες της πόλης. Επίσης θα μπορούσε να λειτουργεί σαν πλατφόρμα για την παρουσίαση του έργου των καλλιτεχνών που ζουν και εργάζονται στην πόλη και βέβαια να προσφέρει και στον τουρισμό πολιτιστικό ενδιαφέρον, πέρα από της ομορφιές του τοπίου. Πιστεύω ότι η Καλαμάτα μπορεί να γίνει ένα περιφερειακό κέντρο για τα εικαστικά στην Ελλάδα, αλλά και με διεθνείς συνεργασίες να εξελιχθεί σε διεθνή πόλο έλξης για καλλιτέχνες και συλλέκτες.