Μπορεί η Ελλάδα να χρειάζεται ένα νέο θεσμικό ξεκίνημα; Στο βιβλίο του «Το Σύνταγμα της Νέας Μεταπολίτευσης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Παπαζήση», ο Δημήτρης Τζιώτης καταθέτει μια πρόταση για τη θεσμική ανασυγκρότηση της χώρας και επιχειρεί να ανοίξει τη συζήτηση για το πολιτικό σύστημα και την Ελλάδα της επόμενης ημέρας.
Με σπουδές στις Διεθνείς Σχέσεις, την Ολυμπιακή πολιτική και τη διπλωματία, ο Δημήτρης Τζιώτης έχει διαγράψει μια ιδιαίτερη πορεία στους χώρους της στρατηγικής, της πολιτικής και του τουρισμού. Εχει ιδρύσει το Demos Athens, έχει συμμετάσχει στον σχεδιασμό της διεκδίκησης των Ολυμπιακών Αγώνων «Αθήνα 2004» και έχει συμβάλει στη διεθνή προβολή της Ελλάδας με την καμπάνια «Live your Myth in Greece». Παράλληλα, έχει συγγράψει σειρά βιβλίων πολιτικής και ιδεών, ενώ το 2026 κυκλοφόρησε το ebook «Ολυμπιακοί Αγώνες: Η αληθινή ιστορία». Με αφετηρία το νέο του βιβλίο, μιλά για το Σύνταγμα, τη Μεταπολίτευση, τις παθογένειες του πολιτικού συστήματος και τις αλλαγές που, κατά την άποψή του, χρειάζεται η χώρα.
- Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να γράψετε "Το Σύνταγμα της Νέας Μεταπολίτευσης"; Ηταν μια πολιτική ανάγκη, μια προσωπική αγωνία ή η διαπίστωση ότι το σημερινό θεσμικό πλαίσιο έχει εξαντλήσει τα όριά του;
Η βεβαιότητα ότι το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο. Η Μεταπολίτευση υπήρξε μια μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση. Αποκατέστησε τη Δημοκρατία, ενέταξε την Ελλάδα στην Ευρώπη και εξασφάλισε δεκαετίες πολιτικής σταθερότητας. Όμως το ίδιο αυτό σύστημα οδήγησε και στη χρεοκοπία της χώρας, στη διόγκωση της διαφθοράς, στην κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και στη σταδιακή απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική. Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε ένα παράδοξο. Οι θεσμοί λειτουργούν τυπικά, αλλά η κοινωνική τους νομιμοποίηση φθίνει. Οι πολίτες ψηφίζουν όλο και λιγότερο, εμπιστεύονται όλο και λιγότερο τα κόμματα, τη Δικαιοσύνη και το κράτος και αισθάνονται ότι οι αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους λαμβάνονται μακριά από αυτούς. Το βιβλίο γεννήθηκε από την ανάγκη να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για τη Δημοκρατία που χρειάζεται η Ελλάδα στον 21ο αιώνα. Όχι μια ακόμη αναθεώρηση του υπάρχοντος συστήματος, αλλά μια νέα θεσμική αρχιτεκτονική που θα επαναφέρει τον πολίτη στο κέντρο της Δημοκρατίας.
- Στο βιβλίο σας υποστηρίζετε ότι οι αναθεωρήσεις του Συντάγματος δεν στάθηκαν αρκετές για να αλλάξουν την πορεία της χώρας. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το βαθύτερο πρόβλημα: τα πρόσωπα, τα κόμματα ή η ίδια η αρχιτεκτονική του πολιτεύματος;
Το βαθύτερο πρόβλημα βρίσκεται στην ίδια την αρχιτεκτονική του συστήματος. Αν το πρόβλημα ήταν μόνο τα πρόσωπα, θα είχε λυθεί ύστερα από τόσες εναλλαγές κυβερνήσεων. Αν ήταν μόνο τα κόμματα, θα είχε λυθεί ύστερα από τόσες πολιτικές ανακατατάξεις. Όμως τα ίδια φαινόμενα επανέρχονται συνεχώς με διαφορετικούς πρωταγωνιστές. Το πρόβλημα είναι ότι η εξουσία συγκεντρώνεται υπερβολικά, οι έλεγχοι είναι αδύναμοι, η λογοδοσία περιορισμένη και η συμμετοχή των πολιτών εξαιρετικά μικρή. Έτσι, δημιουργείται ένας μηχανισμός που αναπαράγει τις ίδιες παθογένειες ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά. Η χρεοκοπία δεν ήταν ατύχημα. Ήταν αποτέλεσμα συγκεκριμένων θεσμικών αδυναμιών, που παρέμειναν σχεδόν ανέγγιχτες ακόμα και μετά τα μνημόνια. Το ίδιο ισχύει για τη διαφθορά, την αναξιοκρατία και την κρίση εμπιστοσύνης. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς καλύτερες κυβερνήσεις. Δεν χρειάζεται μόνο πολιτική αλλαγή, αλλά και αλλαγή πολιτικής.
- Μιλάτε για την ανάγκη μιας «Νέας Μεταπολίτευσης». Τι σημαίνει για εσάς αυτός ο όρος και σε τι θα πρέπει να διαφέρει από τη Μεταπολίτευση που γνωρίσαμε μετά το 1974;
Η Νέα Μεταπολίτευση είναι μια ιστορική αναγκαιότητα. Η πρώτη Μεταπολίτευση είχε ως αποστολή την αποκατάσταση της Δημοκρατίας μετά τη δικτατορία· η Νέα Μεταπολίτευση έχει ως αποστολή την αναγέννηση της Δημοκρατίας μέσα από την κρίση του ίδιου του δημοκρατικού συστήματος. Η πρώτη Μεταπολίτευση οικοδομήθηκε γύρω από την αντιπροσώπευση· η Νέα Μεταπολίτευση πρέπει να οικοδομηθεί γύρω από τη συμμετοχή. Η πρώτη Μεταπολίτευση έδωσε έμφαση στην εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία· η Νέα Μεταπολίτευση πρέπει να δώσει έμφαση στον έλεγχο της εξουσίας από τους πολίτες. Η Νέα Μεταπολίτευση πρέπει να δημιουργήσει εμπιστοσύνη. Το μεγάλο ζητούμενο είναι να επιστρέψει η κοινωνική πλειοψηφία μέσα στη Δημοκρατία. Να πάψει η πολιτική να είναι υπόθεση λίγων και να ξαναγίνει υπόθεση των πολλών. Με έναν νέο πατριωτισμό, μία μεγάλη Ηθική Επανάσταση.
- Στο βιβλίο τίθεται έντονα το ζήτημα της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς, τη Δικαιοσύνη και τα πολιτικά κόμματα. Πώς μπορεί να αποκατασταθεί αυτή η εμπιστοσύνη σε μια κοινωνία που φαίνεται βαθιά απογοητευμένη;
Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με συνθήματα. Ούτε με επικοινωνιακές εκστρατείες. Αποκαθίσταται όταν οι πολίτες βλέπουν ότι οι θεσμοί λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο για όλους. Σήμερα, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η διαφθορά. Είναι η πεποίθηση ότι η διαφθορά παραμένει ατιμώρητη. Δεν είναι μόνο η αδικία. Είναι η αίσθηση ότι δεν υπάρχουν ίσοι κανόνες για όλους. Δεν είναι μόνο η απόσταση ανάμεσα στους πολίτες και στην εξουσία. Είναι η αίσθηση ότι οι πολίτες δεν μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τις αποφάσεις. Η εμπιστοσύνη θα επιστρέψει όταν αποκατασταθεί το κράτος δικαίου. Όταν ενισχυθεί η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Όταν η διαφάνεια γίνει κανόνας και όχι εξαίρεση. Όταν η εξουσία λογοδοτεί πραγματικά. Και, κυρίως, όταν οι πολίτες αποκτήσουν ξανά ρόλο πέρα από μία ψήφο κάθε τέσσερα χρόνια. Η Δημοκρατία δεν στηρίζεται μόνο στην ύπαρξη νόμων. Στηρίζεται στην εμπιστοσύνη ότι οι νόμοι ισχύουν για όλους.
- Υποστηρίζετε ότι «αν δεν αλλάξει η αρχιτεκτονική της Πολιτείας, τίποτα δεν θα αλλάξει πραγματικά». Ποιες θα ήταν οι πρώτες και πιο αναγκαίες θεσμικές αλλαγές που θα προτείνατε;
Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην εξουσία και στους πολίτες. Προτείνω την καθιέρωση θεσμών άμεσης δημοκρατίας, όπως λαϊκές νομοθετικές πρωτοβουλίες, δημοψηφίσματα με πρωτοβουλία των πολιτών και ψηφιακές διαδικασίες διαβούλευσης και συμμετοχής. Δεύτερον, χρειάζεται πραγματική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Η επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων πρέπει να αποσυνδεθεί από την εκάστοτε κυβέρνηση. Τρίτον, απαιτείται ριζική ενίσχυση της λογοδοσίας. Κανένας πολίτης δεν μπορεί να αισθάνεται ότι υπάρχουν δύο κατηγορίες δικαιοσύνης, μία για τους ισχυρούς και μία για όλους τους υπόλοιπους. Τέταρτον, χρειαζόμαστε πλήρη διαφάνεια στη λειτουργία του κράτους, με δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα, στις αποφάσεις και στην πορεία υλοποίησης των δημόσιων πολιτικών. Και τέλος, χρειαζόμαστε μια νέα σχέση κράτους και πολίτη. Ένα κράτος που υπηρετεί τον πολίτη και όχι έναν πολίτη που ταλαιπωρείται για να υπηρετήσει το κράτος.
- Εχετε διαγράψει μια μακρά πορεία στη στρατηγική, την πολιτική επικοινωνία, τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τον τουρισμό και τη δημόσια ζωή. Πώς επηρέασαν αυτές οι εμπειρίες τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε σήμερα τη λειτουργία του κράτους και των θεσμών;
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες είδαμε όλοι ότι όταν υπάρχει εθνικός στόχος, σχέδιο και συνεργασία, η Ελλάδα μπορεί να πετύχει πράγματα που προηγουμένως φαίνονταν αδύνατα. Την ίδια στιγμή, όμως, ότι εάν το σχέδιο δεν είναι ολοκληρωμένο, εάν δεν έχει μακροπρόθεσμη προοπτική, η επένδυση δεν έχει ανταποδοτικότητα με μακροπρόθεσμη διάρκεια. Στον τουρισμό είδαμε πώς μια μεγάλη ιδέα μπορεί να αλλάξει την εικόνα μιας χώρας σε ολόκληρο τον κόσμο. Η στρατηγική που σχεδιάστηκε για το brand του ελληνικού τουρισμού δεν ήταν απλώς μια καμπάνια· ήταν ένα νέο σχέδιο και μια διαφορετική αφήγηση για το ποια είναι η Ελλάδα. Στην πολιτική είδα τις δυνατότητες, αλλά και τις αδυναμίες του συστήματος. Είδα πόσο δύσκολο είναι να αλλάξουν οι δομές, όταν έχουν παγιωθεί επί δεκαετίες. Το βασικό συμπέρασμα που έχω αποκομίσει είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει έλλειμμα ικανοτήτων. Έχει έλλειμμα θεσμών, στρατηγικής συνέχειας και εμπιστοσύνης. Όταν αυτά υπάρχουν, οι Έλληνες μπορούν να πετύχουν σχεδόν τα πάντα.
- Στην πορεία σας υπάρχουν σημαντικοί σταθμοί, από τη συμβολή σας στη διεκδίκηση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, τη στρατηγική του «Live your Myth in Greece» και της προβολής του ελληνικού brand σε όλο τον κόσμο, μέχρι το σύνθημα «Πρώτη Φορά Αριστερά». Πιστεύετε ότι η Ελλάδα μπορεί ακόμη να αφηγηθεί ένα νέο εθνικό όραμα με πειστικό τρόπο;
Όχι μόνο μπορεί, είναι αναγκαίο να το κάνει. Καμία χώρα δεν προχωρά μόνο με μικροδιαχείριση. Οι κοινωνίες χρειάζονται νόημα, κατεύθυνση και προορισμό. Χρειάζονται μια μεγάλη εικόνα για το μέλλον. Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι ότι στερείται δυνατοτήτων· είναι ότι έχει χάσει την πίστη στον εαυτό της. Ύστερα από δεκαπέντε χρόνια κρίσεων, πολλοί πολίτες δυσκολεύονται να φανταστούν ένα καλύτερο μέλλον. Κι όμως, η Ελλάδα διαθέτει μοναδικά πλεονεκτήματα. Τη γεωγραφική της θέση. Τον πολιτισμό της. Τη ναυτιλία της. Τον παγκόσμιο ελληνισμό. Την ιστορική της κληρονομιά. Το ανθρώπινο δυναμικό της. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να διατυπώσουμε ένα νέο εθνικό όραμα, είναι αν έχουμε το θάρρος να το κάνουμε. Η χώρα χρειάζεται ένα νέο συλλογικό αφήγημα που να ενώνει αντί να διχάζει. Ένα όραμα που να αφορά το 99% της κοινωνίας και όχι μόνο το 1%.
- Το βιβλίο σας δεν περιορίζεται στην ελληνική πολιτική πραγματικότητα, αλλά τοποθετεί την Ελλάδα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ριζικά. Ποιες διεθνείς εξελίξεις θεωρείτε ότι κάνουν ακόμη πιο επείγουσα τη συζήτηση για ένα νέο Σύνταγμα;
Ζούμε σε μια περίοδο ιστορικής μετάβασης αντίστοιχη με εκείνες που άλλαξαν ολόκληρες εποχές. Η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει την οικονομία, την εργασία και την ίδια τη Δημοκρατία. Η συγκέντρωση οικονομικής ισχύος σε παγκόσμια κέντρα γίνεται όλο και μεγαλύτερη. Οι γεωπολιτικές ισορροπίες αλλάζουν. Η κλιματική κρίση επηρεάζει ήδη την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι κοινωνίες γίνονται πιο σύνθετες και πιο αβέβαιες. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί σχεδιάστηκαν για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πλέον. Το Σύνταγμα του 1975 γράφτηκε πριν από το διαδίκτυο, πριν από την παγκοσμιοποίηση, πριν από την τεχνητή νοημοσύνη, πριν από τη σημερινή συγκέντρωση οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα με θεσμούς που σχεδιάστηκαν για τον 20ό. Γι’ αυτό η συζήτηση για ένα νέο Σύνταγμα δεν αφορά μόνο τη διόρθωση των παθογενειών του παρελθόντος, αφορά την προετοιμασία της χώρας για το μέλλον.
- Ο Μίκης Θεοδωράκης, στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου σας, μιλούσε για την ανάγκη προοπτικής και οράματος. Τι σημαίνει σήμερα «όραμα» για μια χώρα που έχει περάσει οικονομική κρίση, θεσμική κόπωση και κοινωνική απογοήτευση;
Ο Μίκης Θεοδωράκης καταλάβαινε ότι οι κοινωνίες δεν επιβιώνουν μόνο με αριθμούς. Επιβιώνουν όταν πιστεύουν ότι το μέλλον μπορεί να είναι καλύτερο από το παρόν. Σήμερα το μεγαλύτερο έλλειμμα της Ελλάδας δεν είναι οικονομικό. Είναι έλλειμμα προοπτικής. Επί δεκαπέντε χρόνια η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από κρίσεις. Δημοσιονομική κρίση, μνημόνια, πανδημία, ενεργειακή κρίση, ακρίβεια, κρίση του κράτους δικαίου. Οι πολίτες έχουν συνηθίσει να ακούνε τι πρέπει να αποφύγουμε και όχι τι μπορούμε να πετύχουμε. Όραμα σημαίνει να ξαναδώσουμε έναν κοινό σκοπό στην κοινωνία. Να δημιουργήσουμε μια Ελλάδα με ισχυρούς θεσμούς, πραγματικό κράτος δικαίου, παραγωγική οικονομία, κοινωνική δικαιοσύνη και ενεργούς πολίτες. Να περάσουμε από τη λογική της επιβίωσης στη λογική της δημιουργίας. Οι μεγάλες περίοδοι προόδου στην ιστορία της Ελλάδας ξεκίνησαν πάντα από ένα μεγάλο συλλογικό όραμα. Ποτέ από τη διαχείριση της παρακμής.
- Αν ένας νέος άνθρωπος, που δεν εμπιστεύεται την πολιτική και νιώθει ότι τίποτα δεν αλλάζει, έπαιρνε στα χέρια του το βιβλίο σας, τι θα θέλατε να κρατήσει ως βασικό μήνυμα;
Θα ήθελα να κρατήσει μια πολύ απλή ιδέα: ότι τίποτα από όσα θεωρούμε σήμερα δεδομένα δεν ήταν πάντα δεδομένο. Η Δημοκρατία, τα δικαιώματα, οι ελευθερίες, η κοινωνική προστασία, η ισότητα απέναντι στον νόμο, όλα κατακτήθηκαν επειδή κάποιοι άνθρωποι αρνήθηκαν να πιστέψουν ότι τίποτα δεν αλλάζει. Κατανοώ την απογοήτευση των νέων. Ζουν σε μια εποχή όπου η πολιτική συχνά μοιάζει ανίκανη να δώσει λύσεις στα μεγάλα προβλήματα. Βλέπουν τη διαφθορά, την αναξιοκρατία, την αβεβαιότητα και αισθάνονται ότι το σύστημα λειτουργεί χωρίς αυτούς. Όμως η μεγαλύτερη νίκη κάθε κατεστημένου είναι να πείσει τους πολίτες ότι η αλλαγή είναι αδύνατη. Το βιβλίο γράφτηκε ακριβώς για να υποστηρίξει το αντίθετο. Η ιστορία αλλάζει όταν οι πολίτες αποφασίζουν να την αλλάξουν. Η Νέα Μεταπολίτευση θα έρθει όταν μια νέα κοινωνική πλειοψηφία αποφασίσει ότι η Δημοκρατία πρέπει να ανήκει ξανά στους πολίτες. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του βιβλίου: ότι η Ελλάδα δεν είναι καταδικασμένη να ανακυκλώνει τα αδιέξοδα του παρελθόντος. Μπορεί να ξαναχτίσει τη Δημοκρατία πάνω σε νέες βάσεις. Και η γενιά που θα το κάνει μπορεί να είναι η σημερινή.
