Συμπληρώθηκαν 30 χρόνια, από την ημέρα, που μας άφησε προδομένος από την καρδιά του, ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ, ο χαρισματικός ηγέτης της προοδευτικής παράταξης, ο ιδεολόγος πολιτικός, ο μοναδικός Ανδρέας Παπανδρέου.
Ο Ανδρέας, ο οραματιστής και ρεαλιστής πολιτικός που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην Ελλάδα, κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ο ηγέτης που ενσάρκωσε στην πλειοψηφία των Ελλήνων τα συναισθήματα απέραντης λατρείας και απίστευτης αφοσίωσης, αλλά συγχρόνως και στην μειοψηφία μεγάλη αντιπαλότητα.
Σήμερα, 30 χρόνια μετά, η ιστορία στην πιο αντικειμενική της αποτύπωση, τον έχει αποτιμήσει ως τον κορυφαίο πολιτικό ηγέτη, τον πιο επιδραστικότερο μεταρρυθμιστή της εποχής του, με έναν απολογισμό εμφανώς θετικό καθώς πιστώθηκε μεγάλες αλλαγές και επιτυχίες.
Απενοχοποιώντας το «σοσιαλισμό» ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ και το εκτόξευσε μέσα σε επτά χρόνια στο 48% και το καθιέρωσε σε σταθερό κεντροαριστερό πόλο εξουσίας για πολλά χρόνια και μετά τον θάνατό του, αλλάζοντας έτσι τη δομή και την πορεία του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Ο «δικός του» δρόμος, ο ελληνικός δρόμος προς τον Σοσιαλισμό στηρίχθηκε στους πυλώνες «Εθνική Ανεξαρτησία, Λαΐκή Κυριαρχία, Κοινωνική Απελευθέρωση, Δημοκρατική Διαδικασία».
Ο Ανδρέας υπήρξε μια πολυσύνθετη προσωπικότητα, ένας πρωτοπόρος μεταρρυθμιστής που οδήγησε με τεράστια βήματα τη χώρα μας προς τα εμπρός.
Το μεταρρυθμιστικό έργο των κυβερνήσεων του Ανδρέα εξελίχθηκε σε δύο περιόδους. Στην πρώτη οκταετία (1981 - 1989) διακυβέρνησης του προχώρησε σε πολλές μεγάλες τομές και αλλαγές σε τομείς που η χώρα μας υστερούσε και που παραμένουν εμβληματικές. Όπως, το Εθνικό Σύστημα Υγείας, οι δημοκρατικές τομές για τα ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα, με αιχμές τη θεσμοθέτηση του πολιτικού γάμου, την κατάργηση της προίκας και την αποποινικοποίηση της μοιχείας, την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, τη δημοκρατική διάρθρωση των πανεπιστημίων, τη κατοχύρωση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.
Είναι ο πολιτικός που με τις επιλογές του ανέδειξε στο προσκήνιο νέα, περιθωριοποιημένα στρώματα της κοινωνίας μας, ανέβασε τους μισθούς ανακουφίζοντας, από τους πρώτους κιόλας μήνες της διακυβέρνησής του, τους χαμηλόμισθους και χαμηλοσυνταξιούχους, πρόσφερε πολιτική και κοινωνική αναγνώριση και ισοτιμία στους αποκλεισμένους της μετεμφυλιακής Ελλάδας.
Κατά την πρώτη περίοδο επίσης, μείωσε τον πληθωρισμό, κέρδισε αυξημένη ροή πόρων από την τότε ΕΟΚ, με τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ) το 1982, και όταν χρειαζόταν φρένο στις παροχές το πατούσε χωρίς δισταγμούς. Αν και υιοθετήθηκε η λογική της εισροής των κοινοτικών πόρων, βάσει συγκροτημένου σχεδίου με σαφείς ιεραρχήσεις και προτεραιότητες αξιοποίησής τους για την οικονομική ανάπτυξη και την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, δυστυχώς, πολλές αλλαγές υπονομεύτηκαν στην πορεία απ’ όσους κλήθηκαν να τις υπηρετήσουν.
Μετά το «βρώμικο 1989», ο λαός του πρόσφερε τη μεγαλύτερη δικαίωση εν ζωή που θα μπορούσε να φανταστεί με την περήφανη εκλογική νίκη του τον Οκτώβριο του 1993 και την επάνοδό του στην Κυβέρνηση.
Κατά τη δεύτερη κυβερνητική περίοδο(1993-1996), εμφανίστηκε πιο ώριμος, παρότι ευάλωτος λόγω της ασθένειάς του. Προώθησε μεταρρυθμίσεις που ήταν όμως εμβληματικές και εμφατικές, όπως ο νόμος για το ΑΣΕΠ, η θεσμοθέτηση της αιρετής Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, προάγγελος της αιρετής Περιφερειακής, προχώρησε στην αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Αλλά και σε κινήσεις μακράς πνοής όπως η συγκρότηση του Δόγματος του ΕΑΧ Ελλάδας - Κύπρου, η επιβολή εμπάργκο στα Σκόπια, ξεκίνησε η δρομολόγηση της πορείας της χώρας προς την ΟΝΕ και το ευρώ, η εκκίνηση των μεγάλων αναπτυξιακών έργων που ολοκληρώθηκαν επί Σημίτη.
Με το σύνθημα «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες», κατάφερνε με μια περίτεχνη μαεστρία να ισορροπεί ανάμεσα στους σκληρούς νεοφιλελεύθερους της Δύσης και τους συνεχιστές του τότε υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη.
Αυτό λειτούργησε εμφατικά στην περαιτέρω ενίσχυση του πατριωτικού αποτυπώματος του Ανδρέα στην εθνική εξωτερική και αμυντική πολιτική. Είναι ίσως το θετικότερο για το οποίο μνημονεύεται σήμερα και θα συνεχίσει και στο μέλλον, έχοντας αναγνώριση και από πολιτικούς αντιπάλους.
Σε κάθε περίπτωση, ουδείς αμφισβητεί ότι ήταν ένας οραματιστής, αλλά συγχρόνως ρεαλιστής πολιτικός, ο οποίος κατάφερε για δεκαετίες να συμβαδίζει ή και να προηγείται της εποχής του και να διαμορφώνει πλειοψηφίες.
Δεν είναι τυχαίο ότι στις συντριπτικά περισσότερες δημοσκοπήσεις θεωρείται ακριβώς ο πιο επιδραστικός πολιτικός ηγέτης, ο δημοφιλέστερος και πιο επιτυχημένος πρωθυπουργός της μεταπολίτευσης. Όσα πέτυχε η Ελλάδα φέρουν έντονα τη δική του ανεξίτηλη σφραγίδα, το δικό του αποτύπωμα.
Η στρατηγική σκέψη του, η αναλυτική ικανότητα του, που ελάχιστοι διεθνείς ηγέτες διέθεταν στην εποχή του, η πολύ καλή γνώση του γύρω από το παγκόσμιο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό τοπίο η ικανότητα δημιουργίας συμμαχιών, το υψηλό πολιτικό του αισθητήριο που του υπαγόρευε σωστές κινήσεις και του άνοιγε διεξόδους σε δύσκολες καταστάσεις ήταν τα αδιαφιλονίκητα προσόντα και χαρίσματα του.
Ας μην μας διαφεύγει η γνωστή παρακαταθήκη, του Ανδρέα για το Κίνημα «Το ΠΑΣΟΚ δεν κληρονομείται, δεν χαρίζεται, δεν τιμαριοποιείται»!
Τριάντα χρόνια μετά, είναι πάντα μέσα στην σκέψη και στην καρδιά μας.
Μας ενώνει, μας εμπνέει, μας οδηγεί!
* Ο Γιάννης Διονυσόπουλος είναι Οικονομολόγος Ph.D. - Μέλος Κεντρικής Διοίκησης Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδας - Μέλος Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής - Αναπληρωτής Γραμματέας Τομέα Ανάπτυξης & Επενδύσεων ΠΑΣΟΚ - Μέλος της Γραμματείας Τομέα Επιστημόνων ΠΑΣΟΚ.
