Η Μονή Βουλκάνου τιμάται επ’ ονόματι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και ευρίσκεται εντός της Μονής η θαυματουργός εικών της Υπεραγίας Θεοτόκου της Βουλκανιωτίσσης. Ιδρύθηκε προ του έτους 1608. Ανέπτυξε αξιόλογη κοινωνική δράση. Ενδεικτική πρόσφορά της στα εκπαιδευτικά δρώμενα μετά την Επανάσταση του 1821 καταγράφεται παρακάτω.
Οι πατέρες της Μονής συνεισέφεραν για τους σκοπούς της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας.
Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ιδρύθηκε το έτος 1836 και σκοπό είχε την εκπαίδευση των ελληνοπαίδων. Η βεβαίωση της εισφοράς αυτής έχει ως εξής: «ο επίσκοπος μεσσήνης
Δηλοποιώ ότι έλαβον παρά του καθηγουμένου κυρίου Γαβριήλ της ιεράς μονής του Βουλκάνου διά την συνδρομήν προς την φιλεκπαιδευτικήν εταιρείαν του απελθόντος έτους 1838: δραχμάς τριάκοντα εξ, και δραχμάς δέκα διά το δίπλωμα·όθεν και εξώφλησεν ως άνωθεν. τη 8 μαΐου1839 εν νησίω
Βεβαιώ ο επίσκοπος μεσσήνης Ιωσήφ».
Επί Καποδίστρια η Μονή βοήθησε στην οργάνωση της παιδείας. Το έτος 1830 οι κάτοικοι του Καμαρίου Θουρίας ζητούσαν την διάθεση των εισοδημάτων της Μονής για την λειτουργία Αλληλοδιδακτικής Σχολής.
Κατά το έτος 1839 ο Επίσκοπος Μεσσήνης Ιωσήφ αποστέλλει επιστολή στους πατέρες της Μονής Βουλκάνου και τους προτρέπει να παραχωρήσουν δύο κελλιά του Μετοχίου της Μονής στο Νησί (Μεσσήνη), προκειμένου να διδάσκονται οι νέοι τα ελληνικά γράμματα «προς φωτισμόν», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ιωσήφ, πιέζοντας ευγενικά τους πατέρες να επιτελέσουν αυτό το καλό έργο, ζητώντας την άδεια παραχωρήσεως αμέσως με τον ίδιο ταχυδρόμο. Το χειρόγραφο έχει ως εξής: «Αριθ. πρ. 1029 Βασίλειον της Ελλάδος
Διεκπ. 505 Ο Επίσκοπος Μεσσήνης
Προς τους πανοσιωτάτους, τον καθηγούμενον, και τους συμβούλους της ιεράς Μονής του Βουλκάνου
Επειδή οι κάτοικοι της πόλεως Νησίου, εφρόντισαν και εύρον διδάσκαλον ελληνικών εις μαθητείαν της νεολαίας των. Και επειδή κατά το παρόν δεν έχουσι κατάστημα διά την παράδοσιν, δι’ εμού παρακαλούσι, ίνα παραχωρήσητε δύο κελλία του εν Νησίω μετοχίου σας, αυτό έμεινε και μένει εύκαιρον και ουδεμίαν ωφέλειαν σας προξενεί, ώστε αυθόρμητοι πανοσιώτατοι, διά τους εν λόγω πρέπει να παραχωρήσητε, εις φωτισμόν των τέκνων των αδελφών μας χριστιανών.
Αλλά [….] δεν ελπίζω ουδείς εξ υμών, να φανή έχων ετέραν γνώμην και να εμποδίσει αυτό το καλόν, ευγνωμονούντες μάλιστα εις τινάς Νησιώτας διά πολλούς λόγους.
Απεκδέχονται και εγώ και οι νησιώτες με τον παρόντα να μας στείλετε την άδειαν.
Τη 14 Ιουνίου
Ο επίσκοπος 1839 εν Νησίω Ο Μεσσήνης Ιωσήφ». Όπισθεν αναγράφει: «Διαταγή του Δεσπότου διά να παραχωρήσωμεν δύο κελλία διά το αλληλοδιδακτικόν Διδασκαλείον εν Νησίω».
Αργότερα και κατά το έτος 1853 συνεστήθη στο παρακείμενο της Μονής, χωριό Μαυρομάτι, Δημοτικό Σχολείο και το Μοναστήρι ανέλαβε την συντήρηση αυτού καταβάλλοντας 500 δραχμές ετησίως. Συμφώνως με διαταγή του Υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, τον μισθό του Διδασκάλου θα πλήρωνε το Μοναστήρι. Το συμβούλιο του Μοναστηρίου έδιδε στην αρχή στον διδάσκαλο χρήματα έναντι της μισθοδοσίας του και σιγά-σιγά σταμάτησε, προβάλλοντας λόγους οικονομικής δυσχέρειας και για αυτό παρενέβη ο Νομάρχης Μεσσηνίας και με διαταγή επέβαλλε στους πατέρες να πληρώσουν όλο τον μισθό των διδασκάλων.
