Ανοιχτή επιστολή προς τον κ. Παναγιώτη Νίκα, τους θεσμικούς εκπροσώπους της πόλης και τους συμπολίτες μου

Σαράντα χρόνια μετά τους σεισμούς της Καλαμάτας, η μνήμη επιστρέφει στα χαλάσματα, στον φόβο και στους ανθρώπους που χάθηκαν. Επιστρέφει όμως και στις πόρτες που άνοιξαν για να στεγάσουν όσους βρέθηκαν στον δρόμο, στην αλληλεγγύη που κράτησε την κοινωνία όρθια και στους αγώνες που έδωσαν στην πόλη τη δύναμη να διεκδικήσει την ανασυγκρότησή της.
Με αφορμή το άρθρο σας για την επέτειο, αισθάνομαι την υποχρέωση να καταθέσω όσα έζησα ως μέλος και γενικός γραμματέας του Συντονιστικού Οργάνου Παραγωγικών Τάξεων - του ΣΟΠΤ - και εκπρόσωπός του στη Συντονιστική Επιτροπή Αγώνα, τη ΣΕΑ. Να αναφερθώ σε ανθρώπους και συλλογικές προσπάθειες που απουσιάζουν από την αφήγησή σας, ενώ αποτελούν ουσιαστικό μέρος της ιστορίας εκείνων των χρόνων.
Η υποχρέωση να αναγνωριστεί αυτή η συμβολή αφορά και όλους όσοι κατείχαν τότε ή κατέχουν σήμερα θεσμικές θέσεις και γνωρίζουν τα γεγονότα. Η ιστορία της ανασυγκρότησης ανήκει σε ολόκληρη την πόλη. Κάθε δημόσια αναφορά σε αυτήν οφείλει να αποδίδει χώρο στους ανθρώπους που πρόσφεραν και στους φορείς που αγωνίστηκαν.
Θα μου επιτρέψετε να αρχίσω από έναν άνθρωπο για τον οποίο δυσκολεύτηκα πολλά χρόνια να μιλήσω δημόσια.
Τον μπάρμπα Μήτσο. Τον «κουτσαβίτη», όπως τον έλεγαν.
Ήταν ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Καραμπάτος, που διετέλεσε και πρόεδρος της Κοινότητας Νέδουσας. Αυτή η συγγένεια με έκανε να σωπαίνω. Φοβόμουν μήπως η αναφορά στην προσφορά του εκληφθεί ως οικογενειακός έπαινος. Σήμερα, όμως, αισθάνομαι πως η σιωπή αφήνει ένα χρέος ανεξόφλητο.
Εκείνος ο «κουτσαβίτης» παρέδωσε δωρεάν στον τότε δήμαρχο Καλαμάτας το ξενοδοχείο Elite, δυναμικότητας εκατό κλινών, για έξι μήνες. Στο διάστημα αυτό φιλοξενήθηκαν σεισμόπληκτοι, δημοσιογράφοι, μηχανικοί, ειδικοί επιστήμονες, εκπροσώπους της κυβέρνησης, πολιτικούς παράγοντες και καταγράφηκαν 18.000 διανυκτερεύσεις με δωρεάν πρωινό.   
Παραχώρησε επίσης δωρεάν στον Δήμο Καλαμάτας το Camping Elite για δύο χρόνια (με υποδομές κοινόχρηστης κουζίνας, μπάνια και πλυντήρια). Εκεί βρήκαν καταφύγιο ογδόντα οικογένειες σεισμοπλήκτων.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι. Παιδιά που χρειάζονταν έναν ασφαλή τόπο για να κοιμηθούν, γονείς που αγωνιούσαν για την επόμενη ημέρα, ηλικιωμένοι που είχαν δει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να χάνεται το σπίτι μιας ολόκληρης ζωής. Για αυτούς τους ανθρώπους, το ξενοδοχείο και το κάμπινγκ έγιναν προσωρινό σπίτι.
Η προσφορά αυτή ήταν γνωστή στον Δήμο και στους ανθρώπους που διαχειρίζονταν τις ανάγκες των σεισμοπλήκτων. Δημοτικά αυτοκίνητα μοίραζαν καθημερινά δωρεάν φαγητό στους φιλοξενούμενους. Σκηνές τοποθετήθηκαν με τη συνεργασία του Δήμου και του Στρατού. Ο Δήμος τοποθέτησε ακόμη και έναν οικίσκο δύο δωματίων, ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα στον χώρο, παρά τις επιστολές μας προς τη σημερινή δημοτική αρχή για την απομάκρυνσή του.
Σαράντα χρόνια αργότερα, αυτό το προσωρινό κατάλυμα στέκει σαν παράξενο απομεινάρι εκείνης της εποχής. Θυμίζει την ανάγκη που το έφερε εκεί και μια διοικητική εκκρεμότητα που εξακολουθεί να περιμένει απάντηση.
Στο άρθρο σας αναφέρετε την προσφορά του Γιάννη Λάτση και του πλοίου που φιλοξένησε σεισμόπληκτους στο λιμάνι. Ορθώς την αναφέρετε. Η ευγνωμοσύνη της πόλης χωρά και την προσφορά του μπάρμπα Μήτσου. Χωρά επίσης όλους εκείνους τους συμπολίτες μας που μοιράστηκαν το σπίτι τους, το τραπέζι τους και όσα διέθεταν με ανθρώπους που είχαν μείνει χωρίς τίποτε.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο χρέος μνήμης: προς τους συνδικαλιστικούς φορείς και όσους μετέτρεψαν την απόγνωση σε οργανωμένη, συλλογική διεκδίκηση.
Το ΣΟΠΤ και η ΣΕΑ είχαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια. Συγκρότησαν κοινά αιτήματα, συντόνισαν τη δράση των φορέων και επέμειναν να αποκτήσουν οι δεσμεύσεις για την αποκατάσταση της πόλης πραγματικό αντίκρισμα στη ζωή των κατοίκων.
Οφείλω να αναφέρω ονομαστικά τους ανθρώπους που συμμετείχαν.
Στο Συντονιστικό Όργανο Παραγωγικών Τάξεων - ΣΟΠΤ συμμετείχαν:

• Παναγιώτης Πετρόπουλος, από το Επιμελητήριο Μεσσηνίας.

 • Βασίλης Καλικούνης, από το Επιμελητήριο Μεσσηνίας, ταμίας του ΣΟΠΤ.

 • Θόδωρος Μπαζίγος, από την Ομοσπονδία ΟΕΒΕΣ Μεσσηνίας.
• Γιώργος Καραμπάτος, από την Ένωση Ξενοδόχων Μεσσηνίας, γενικός γραμματέας του ΣΟΠΤ.
• Βασίλης Παπασαραντόπουλος, από τον Εμπορικό Σύλλογο Καλαμάτας.
• Γιώργος Κοιλάκος, από το Σωματείο Εστιατορίων και Εξοχικών Κέντρων Καλαμάτας.
Στη Συντονιστική Επιτροπή Αγώνα — ΣΕΑ συμμετείχαν:

 • Πέτρος Τσαπραλής, από το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας.
• Γιάννης Χιώτης, από το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας.
• Γιάννης Λυριτζής, από το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας.
 • Τάκης Θεοδώρου, από το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας.
 • Αλέκος Μπακής, από το Εργατικό Κέντρο Καλαμάτας.
 • Γιώργος Καραμπάτος, ως εκπρόσωπος του ΣΟΠΤ.
 • Παναγιώτης Αρβανίτης, από τους λιμενεργάτες.
Στη ΣΕΑ συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι των επιστημονικών φορέων της πόλης - δικηγόρων, ιατρών και οδοντιάτρων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των συνελεύσεων των καταυλισμών, συμβάλλοντας στην κοινή προσπάθεια.
Πίσω από αυτά τα ονόματα υπήρξαν συνεδριάσεις, διαφωνίες που έπρεπε να ξεπεραστούν, οργανωτική δουλειά και καθημερινή αγωνία. Υπήρξε η ευθύνη να κρατηθεί ενωμένη μια πληγωμένη κοινωνία και να ακουστεί η φωνή της.
Στις 6 Οκτωβρίου 1987, έναν χρόνο μετά την καταστροφή, η Καλαμάτα μετέφερε αυτή τη φωνή στην Αθήνα. Χιλιάδες πολίτες συμμετείχαν στη μεγάλη πορεία. Το κοινό υπόμνημα που παραδόθηκε στον αείμνηστο Ιωάννη Αλευρά Πρόεδρο της Βουλής και στους πολιτικούς αρχηγούς έθεσε στο επίκεντρο τις ανάγκες στέγασης, στήριξης και ανασυγκρότησης.
Σημαντικός υπήρξε και ο ρόλος των ημερήσιων τοπικών εφημερίδων «Θάρρος», «Ελευθερία» και «Σημαία», οι οποίες στήριξαν τη μεγάλη πορεία στην Αθήνα με κοινή έκδοση. Εκείνη η σύμπραξη αποτύπωσε την ενότητα της πόλης και έδωσε δύναμη στη φωνή των σεισμοπλήκτων. Ο τοπικός Τύπος ανέλαβε τη δική του ευθύνη: να αναδείξει τα αιτήματα της Καλαμάτας και να στηρίξει τη συλλογική διεκδίκηση. Στους ανθρώπους αυτών των εφημερίδων οφείλουμε επίσης αναγνώριση, γιατί η συμβολή τους αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας εκείνου του αγώνα.
Η κινητοποίηση υπήρξε αποτέλεσμα της επίμονης δράσης των φορέων και της αποφασιστικότητας των πολιτών, που έβλεπαν τις εξαγγελίες να μένουν στα λόγια και την υλοποίηση των δεσμεύσεων να έχει βαλτώσει. Οι σεισμόπληκτοι απαιτούσαν πλέον πράξεις. Η Καλαμάτα διεκδικούσε τη δυνατότητα να ζήσει, να εργαστεί και να σταθεί ξανά στα πόδια της.
Η ΣΕΑ και το ΣΟΠΤ άσκησαν πίεση στη δημοτική αρχή για μια ενιαία, δυναμική κινητοποίηση στην Αθήνα. Ο δήμαρχος Σταύρος Μπένος, παρά τις αρχικές επιφυλάξεις του, συμμετείχε τελικά ως κεντρικός ομιλητής, με κοινά, προσυμφωνημένα αιτήματα. Η συμπόρευση Δήμου και φορέων ενίσχυσε την ενότητα και το πολιτικό βάρος της πορείας.
Καθοριστική υπήρξε και η οικονομική συμβολή του ΣΟΠΤ, το οποίο κάλυψε εξ ολοκλήρου το κόστος της κινητοποίησης και της μεγαλειώδους πορείας στην Αθήνα, αναλαμβάνοντας έμπρακτα την ευθύνη να φτάσει η φωνή της Καλαμάτας στην πρωτεύουσα.
Η επιτροπή των Καλαματιανών κατέθεσε στον Πρόεδρο της Βουλής, Ιωάννη Αλευρά, και στους εκπροσώπους των πολιτικών κομμάτων κοινό υπόμνημα για στέγαση, χρηματοδότηση και ανασυγκρότηση. Κατά τη δική μου εμπειρία, η μαζική, ειρηνική κινητοποίηση άσκησε ισχυρή πίεση στην κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου και συνέβαλε αποφασιστικά στο να ξεμπλοκάρουν καθυστερήσεις και να επιταχυνθεί η υλοποίηση των δεσμεύσεων, με τη σύμφωνη γνώμη των πολιτικών κομμάτων για τη στήριξη της Καλαμάτας.
Αυτή η πλευρά της ιστορίας έχει βαθιά πολιτική σημασία. Οι κάτοικοι της πόλης υπήρξαν ενεργοί διεκδικητές της ανασυγκρότησής της. Η αλληλεγγύη τούς βοήθησε να αντέξουν· η συλλογική οργάνωση τους έδωσε τη δύναμη να απαιτήσουν λύσεις.
Αγαπητέ κ. Νίκα,
Κυρίες και κύριοι που εκπροσωπήσατε και εκπροσωπείτε θεσμικά την πόλη,
Η προσφορά του πατέρα μου και η δράση του ΣΟΠΤ και της ΣΕΑ ήταν γνωστές. Παρ’ όλα αυτά, απουσιάζουν από τις επετειακές αναφορές σας.
Δεν μπορώ να γνωρίζω αν πρόκειται για συνειδητή αποσιώπηση ή αν θεωρήσατε αυτή τη συμβολή μικρής σημασίας. Παρατηρώ, όμως, ότι όταν αναφέρεστε στη δική σας προσφορά, η μνήμη σας γίνεται λεπτομερής και οι αφηγήσεις σας εκτενείς. Για τους ανθρώπους που πρόσφεραν στέγη και για τους φορείς που οργάνωσαν τη συλλογική διεκδίκηση, δεν βρέθηκε ούτε μία γραμμή.
Αυτή η επιλεκτική μνήμη αδικεί ανθρώπους και αγώνες. Αδικεί και την ίδια την Καλαμάτα, γιατί παρουσιάζει φτωχότερη την κοινωνία που σήκωσε το βάρος της καταστροφής.
Η θεσμική ιδιότητα συνεπάγεται ευθύνη απέναντι στη δημόσια μνήμη. Όποιος μιλά για την ιστορία της πόλης οφείλει να αναγνωρίζει τη συμβολή των άλλων με την ίδια φροντίδα που καταγράφει τη δική του. Οι νεότερες γενιές δικαιούνται να γνωρίζουν πώς η αλληλεγγύη, η κοινωνική οργάνωση, ο τοπικός Τύπος και η διεκδίκηση συνέβαλαν στην ανασυγκρότηση.
Σας καλώ να συμπληρώσετε τις δημόσιες αναφορές σας και να αποδώσετε την οφειλόμενη αναγνώριση. Υπάρχουν μαρτυρίες, δημοσιεύματα και άνθρωποι που θυμούνται. Υπάρχει ακόμη ο χρόνος να καταγραφεί πληρέστερα αυτή η ιστορία.
Ας μη με παρεξηγήσουν οι φίλοι και οι συμπολίτες μου που έζησαν εκείνη την καταστροφή. Γράφω με τη συγκίνηση του γιου και με την ευθύνη του ανθρώπου που συμμετείχε στους αγώνες εκείνης της περιόδου. Οφείλω αυτή τη μαρτυρία στον πατέρα μου, στους συναγωνιστές μου και σε όσους πρόσφεραν χωρίς να περιμένουν δημόσια αναγνώριση.
Η Καλαμάτα ξαναβρήκε τον βηματισμό της χάρη σε έργα, αποφάσεις και πόρους. Τον ξαναβρήκε επίσης χάρη στους ανθρώπους που άνοιξαν τα σπίτια τους και στους πολίτες που επέμειναν να γίνουν οι υποσχέσεις πράξη.
Σαράντα χρόνια μετά, ας τους δώσουμε τη θέση που τους ανήκει στη μνήμη της πόλης. Η σιωπή έχει ήδη κρατήσει πολύ.