Το βασικό συμπέρασμα από τις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και του Έλληνα ομολόγου του Γιώργου Γεραπετρίτη είναι σαφές: η Ελλάδα αναβαθμίζεται περαιτέρω στον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει στην Ελλάδα ρόλο στρατηγικού εταίρου στην άμυνα, στην ενεργειακή ασφάλεια, στις θαλάσσιες οδούς και στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, χαρακτήρισε την Ελλάδα σημαντικό σύμμαχο του ΝΑΤΟ και «πηγή σταθερότητας» σε μια ασταθή περιοχή, ενώ ανέδειξε τη συμβολή της στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα.
Υπάρχει, όμως, και μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα νέα διάσταση. Ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι, εφόσον υπάρξει βιώσιμη ειρηνευτική διαδικασία, η Ελλάδα είναι έτοιμη, εάν χρειαστεί, να προσφέρει ναυτική συνδρομή στα Στενά του Ορμούζ, στο πλευρό των αμερικανών.
Δηλαδή, η Ελλάδα δεν προσφέρει πλέον μόνο βάσεις, διευκολύνσεις και στρατηγικές υποδομές. Προσφέρει γεωπολιτική θέση, επιχειρησιακές δυνατότητες και, δυνητικά, στρατιωτική συνδρομή. Αυτά αυξάνουν αντικειμενικά τη στρατηγική αξία της χώρας μας, για τα αμερικανικά σχέδια.
Το ίδιο ισχύει στην ενέργεια. Η Ελλάδα προβάλλεται ως ενεργειακός κόμβος και ως κρίκος του Κάθετου Διαδρόμου, μιας εναλλακτικής οδού ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης, με «πόρτα» το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης. Στο κοινό ανακοινωθέν ΗΠΑ–Ελλάδας επιβεβαιώνεται η εμβάθυνση της ενεργειακής συνεργασίας, με αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο και στις έρευνες υδρογονανθράκων.
Τα δύσκολα...
Εδώ, όμως, αρχίζουν τα δύσκολα.Από τις δημόσιες δηλώσεις δεν προέκυψε αντίστοιχη σαφήνεια για τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της ελληνικής ασφάλειας: τις ελληνοτουρκικές διαφορές, τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει ταυτόχρονα δύο πράγματα: να ενισχύσει την Ελλάδα και να διατηρήσει την Τουρκία ενταγμένη στον ευρύτερο αμερικανικό γεωπολιτικό σχεδιασμό.
Ο Μ. Ρούμπιο χαρακτήρισε ουσιαστικά αδιανόητη μια ελληνοτουρκική σύγκρουση, επιβεβαιώνοντας ότι βασική αμερικανική προτεραιότητα είναι η αποτροπή μιας κρίσης μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Αποτροπή της σύγκρουσης σημαίνει και υποχωρητικότητα από πάγιές κόκκινες γραμμές; «Το δίκαιο αναγνωρίζεται όταν υπάρχει ισότητα δυνάμεων. Όταν όμως αυτή δεν υπάρχει, οι ισχυροί επιβάλλουν όσα μπορούν και οι αδύναμοι υποχωρούν». Θουκυδίδης.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι ο Great Sea Interconnector.
Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι στηρίζει το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και ότι θέλει να συμβάλει διπλωματικά στην αποτροπή μιας κρίσης. Ταυτόχρονα, όμως, ο Μ. Ρούμπιο αναφέρθηκε στις «ευαισθησίες» άλλων χωρών της περιοχής και στην ανάγκη διαχείρισης τέτοιων ζητημάτων μέσω ιδιωτικής διπλωματίας.
Η «τρίτη χώρα» είναι προφανώς η Τουρκία.
Εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη γεωπολιτική ανάγνωση: η Ουάσιγκτον θέλει το καλώδιο, αλλά δεν θέλει το καλώδιο να γίνει αφορμή ελληνοτουρκικής κρίσης.
Και αυτό είναι διαφορετικό από μια δημόσια αμερικανική δήλωση ότι «το έργο θα γίνει και η Τουρκία δεν έχει δικαίωμα να το εμποδίσει».Αυτό δεν ειπώθηκε.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στα νότια της Κρήτης, όπου η Ελλάδα προωθεί έρευνες υδρογονανθράκων με τη συμμετοχή αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών. Άλλο όμως η οικονομική και ενεργειακή στήριξη και άλλο η δημόσια πολιτική δέσμευση απέναντι στις τουρκικές αμφισβητήσεις.
Γιατί η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι απλώς μια περιοχή πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου. Είναι ταυτόχρονα χώρος θαλάσσιων ζωνών, ενεργειακών διαδρομών, υποδομών, καλωδίων και στρατιωτικής ισχύος.
Τα εξοπλιστικά
Η συμφωνία ύψους περίπου 4,3 δισ. δολαρίων μέσω Foreign MilitarySales αποτελεί σημαντική ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής ικανότητας. Περιλαμβάνει προηγμένα όπλα για F-16 και F-35, καθώς και την αναβάθμιση επιπλέον 37 F-16 σε διαμόρφωση Viper.
Όμως το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα δισεκατομμύρια εγκρίθηκαν. Είναι ποια ακριβώς όπλα μεγάλης ακτίνας δράσης ζητήθηκαν από την ελληνική Πολεμική Αεροπορία και ποια τελικά αποδεσμεύονται από την αμερικανική Διοίκηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο JASSM-ER, πύραυλος μεγάλης ακτίνας δράσης που θα ενίσχυε σημαντικά την επιχειρησιακή αξία των F-35. Εφόσον η τελική αμερικανική απόφαση για τέτοια συστήματα δεν έχει αποσαφηνιστεί δημοσίως, το ερώτημα παραμένει: υπάρχει γεωπολιτικό όριο στην αμερικανική εξοπλιστική ενίσχυση της Ελλάδας, ώστε να μη μεταβληθεί δραστικά ο στρατιωτικός συσχετισμός Ελλάδας–Τουρκίας;
Διότι η Αμερική δεν βλέπει μόνο την Ελλάδα και το Αιγαίο. Βλέπει ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Και μέσα σε αυτήν την αρχιτεκτονική η Τουρκία παραμένει σημαντική στρατιωτική και γεωπολιτική δύναμη.
Τα δισεκατομμύρια τα πληρώνει η Ελλάδα.
Το πόση ισχύς θα πάρει, είναι απόφαση της Αμερικής.
Η Ελλάδα πληρώνει και ο Έλληνας φορολογούμενος χρεώνεται την αποτρεπτική άμυνα της χώρας. Αλλά η Ουάσιγκτον κρατά το κλειδί.
Και τότε το ερώτημα είναι αμείλικτο: Ποιος καθορίζει τελικά την ελληνική άμυνα; Η Αθήνα που πληρώνει ή η Ουάσιγκτον που εγκρίνει;
Ο Ρούμπιο στην Πνύκα
Ακόμη και η ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα εντάσσεται σε αυτή τη νέα αμερικανική αντίληψη. Δεν ήταν απλώς ένας ύμνος στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν μια πολιτική διακήρυξη υπέρ της εθνικής ισχύος, της στρατιωτικής και τεχνολογικής υπεροχής και της λογικής «America First».
Η Ελλάδα χειροκροτεί την ιστορική αναφορά. Οφείλει όμως να διαβάσει και το μήνυμα πίσω από αυτήν:Η Αμερική επιστρέφει στην πολιτική της ισχύος.
Και κάθε σύμμαχος καλείται να αποδείξει πόσο χρήσιμος είναι για την αμερικανική στρατηγική.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, άσκησε αιχμηρή κριτική στην ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα.
Εκτίμησε ότι, πίσω από τον ύμνο στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, επιχειρήθηκε η προβολή του δόγματος Τραμπ για την παγκόσμια επικυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Επισήμανε, μάλιστα, την απουσία ουσιαστικής αναφοράς στο Διεθνές Δίκαιο, αλλά και την αποφυγή οποιασδήποτε αιχμής για τις τουρκικές διεκδικήσεις σε βάρος της Ελλάδας και την κατοχή της Κύπρου.
Το συμπέρασμα Π. Παυλόπουλου είναι σαφές: άλλο ο διαχρονικός οικουμενικός χαρακτήρας του ελληνικού πολιτισμού και άλλο η επίκλησή του για την προώθηση της γεωπολιτικής ισχύος μιας υπερδύναμης.
