Επισημαίνει πως “τα αρμόδια Υπουργεία ΥΠΕΝ και ΥΠΠΟ δεν φρόντισαν να σταματήσουν την καταστροφή, που συντελείται στο φυσικό και ιστορικό δομημένο περιβάλλον της Μάνης”. Και παρακαλεί το ΥΠΕΝ “να μας ενημερώσει αν προτίθεται να σταματήσει την εσφαλμένη εφαρμογή του Π.Δ. του 1982, μέχρι την έκδοση Π.Δ. με τις οριοθετήσεις των οικισμών” και το ΥΠΠΟ “να τοποθετηθεί απέναντι στα σοβαρά ζητήματα που θέτει η ΕΦΑΜ και να μας ενημερώσει, αν προτίθεται να ελέγξει τη δόμηση που πραγματοποιείται σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλή πολιτιστική αξία”.
Στην επιστολή που υπογράφουν η Λυδία Καρρά, ιδρύτρια και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας
Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και η Ελένη Μαΐστρου, ομότιμη καθηγήτρια του ΕΜΠ και πρόεδρος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς, η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού σημειώνει:
“Με την παρούσα επιστολή, θέλουμε να σας επισημάνουμε τα καταστροφικά αποτελέσματα που δημιούργησε στο περιβάλλον των οικισμών της Μεσσηνιακής Μάνης η λανθασμένη εφαρμογή του Π.Δ. 06.12.1982 (ΦΕΚ 588/Δ ́/23.12.1982). Είναι πρόβλημα που προφανώς γνωρίζετε το οποίο έχει επισημανθεί από την τοπική Εφορεία και την Υπηρεσία Δόμησης Καλαμάτας, αλλά και από την ΕΛΛΕΤ, από το 2023.
Το συγκεκριμένο διάταγμα καθορίζει όρους δόμησης σε οικισμούς που δεν είναι οριοθετημένοι, έχουν πληθυσμό κάτω των 500 κατοίκων και τάσεις δημογραφικής συρρίκνωσης, παρέχοντας τη δυνατότητα ανέγερσης κατοικιών κατά παρέκκλιση εντός μιας ζώνης ακτίνας 800 μέτρων από το κέντρο τους.
Η διάταξη αυτή σύμφωνα με το ανωτέρω Π.Δ. ισχύει για οικισμούς που δεν είναι παραδοσιακοί, ούτε παραλιακοί, ούτε πόλοι τουριστικού ενδιαφέροντος, ούτε περιαστικοί, και δεν εφαρμόζονται σε δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, αρχαιολογικούς χώρους και χώρους φυσικού κάλλους. Επίσης, το Π.Δ. αναφέρεται στην κάλυψη οικιστικών αναγκών «μονίμων κατοίκων του οικισμού ή δημοτών αυτού ή καταγόμενων από τον οικισμό που δεν έχουν άλλη κατοικία στη ζώνη των 800 μ.» (άρθρο 3, παρ. 2).
Kαι παρότι οι περισσότεροι οικισμοί στην Ελλάδα οροθετήθηκαν με το Π.Δ. του 1985, στους οικισμούς της Δυτικής Μάνης εξακολουθεί να εφαρμόζεται το Π.Δ. του 1982 περί στάσιμων οικισμών, το οποίο δίνει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα δόμησης από ότι ισχύει με τις εκτός σχεδίου διατάξεις. Συγκεκριμένα, αντί του γενικού κανόνα των 4 στρεμμάτων, δίνει δυνατότητα δόμησης αγροτεμάχιων από 500 τ.μ. με συνολική επιτρεπόμενη δόμηση -ανάλογα με το μέγεθος του οικοπέδου- έως περίπου 400 τ.μ. Και το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο που ανατέθηκε για την περιοχή βρίσκεται ακόμη στο Α’ στάδιο.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, καταγράφηκε αλματώδης τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή, ιδιαιτέρως σε τμήματα που γειτνιάζουν με τουριστικές παραθαλάσσιες περιοχές, όπως η Στούπα και η Καρδαμύλη, όπου δεν θα έπρεπε να εφαρμόζονται οι ευεργετικές πολεοδομικές διατάξεις που διέπουν τους στάσιμους οικισμούς. Επίσης, οι περισσότεροι οικισμοί που χαρακτηρίζονται στάσιμοι, διασώζουν εντός των οικιστικών τους πυρήνων σημαντικά μνημεία και κτίρια που ανάγονται στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, και κατά συνέπεια θεωρούνται αυτοδίκαια Μνημεία, από τις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου (Ν. 3028/2002) και επιπροσθέτως, κατά περίπτωση, από τις αντίστοιχες πράξεις χαρακτηρισμού του εκάστοτε μνημείου. Κατά συνέπεια δεν θα έπρεπε να εφαρμόζονται οι διατάξεις που διέπουν τους στάσιμους οικισμούς, ούτε σε αυτούς τους οικισμούς.
ΦΘΑΝΕΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
Επιπλέον, διαπιστώνεται ότι υπάρχουν περιπτώσεις, όπου η ζώνη των 800 μέτρων ορισμένων
οικισμών φθάνει μέχρι τη θάλασσα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ότι με τη δόμηση
εντός της ζώνης των 800 μέτρων του οικισμού Κοτρώνι, κτίζονται παραθεριστικές κατοικίες
εντός του παραθαλάσσιου οικισμού του Αγίου Δημητρίου και αντίστοιχα με τη δόμηση εντός
της ζώνης του οικισμού Κάτω Ρίγκλια, κτίζονται κατοικίες στον παραθαλάσσιο και ιδιαιτέρως τουριστικό οικισμό του Αγίου Νικολάου. Επιπλέον οι κατοικίες που έχουν κτιστεί και εξακολουθούν να κτίζονται είναι κυρίως παραθεριστικές, και ως επί το πλείστον δεν ανήκουν σε καταγόμενους από τον οικισμό, όπως προβλέπεται από το Π.Δ. του 1983.
Τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μετά την κρίση, παρουσιάζεται έντονη οικοδομική δραστηριότητα και ανάπτυξη real estate. Και καθώς στην περιοχή δεν υπάρχουν εγκεκριμένοι εσωτερικοί δρόμοι, η Υπηρεσία Δόμησης πιέζεται να δώσει άδειες σε αγροτεμάχια χωρίς πρόσωπο σε αναγνωρισμένο δρόμο.
Αξίζει να αναφερθεί και το ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας (με την απόφαση ΣτΕ 57/2017) έκρινε ότι ο οριζόντιος καθορισμός ορίων οικισμού με έναν απλό «διαβήτη» (ακτίνα 800 μέτρων από την εκκλησία ή το σχολείο) χωρίς επιστημονική μελέτη και χωρίς την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος είναι αντισυνταγματικός και επομένως, η περιοχή θεωρείται εκτός σχεδίου από το ΣτΕ.
Η Υπηρεσία Δόμησης Καλαμάτας, με σειρά εγγράφων της προς το ΥΠΕΝ, έχει αναδείξει το πρόβλημα που προκύπτει από την εφαρμογή του Π.Δ. του 1982, δεδομένου ότι δεν έχουν καθοριστεί οι κοινόχρηστες οδοί που δίνουν οικοδομησιμότητα. Επίσης, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας (ΕΦΑΜ) έχει αποστείλει έγγραφο στο ΥΠΠΟ, με το οποίο αναφέρεται στην ιστορική
σημασία πολλών οικισμών της Μάνης, και στις τεράστιες καταστροφές που προκαλούνται στο τοπίο λόγω της παράνομης διάνοιξης νέων δρόμων για να αποκτήσουν τα αγροτεμάχια πρόσωπο σε δρόμο, και λόγω των εκτεταμένων εκβραχισμών. Σημειώνει, δε, ότι η πλειονότητα των κτιρίων προορίζεται για τουριστικές κατοικίες”.
ΔΕΝ ΣΤΑΜΑΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Καταλήγοντας, αναφέρεται:
“Τα αρμόδια Υπουργεία ΥΠΕΝ και ΥΠΠΟ δεν φρόντισαν να σταματήσουν την καταστροφή που συντελείται στο φυσικό και ιστορικό δομημένο περιβάλλον της Μάνης.
Το ΥΠΠΟ δεν απάντησε και το ΥΠΕΝ παρέπεμψε τη λύση του προβλήματος στο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο που εκπονείται στην περιοχή, το οποίο όμως εδώ και αρκετό καιρό, βρίσκεται ακόμη στο Α’ στάδιο, καθώς υπάρχουν έντονες αντιδράσεις και πιέσεις στον πολεοδομικό
σχεδιασμό διαχρονικά.
Με βάση τα παραπάνω, παρακαλούμε: Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, να μας ενημερώσει αν προτίθεται να σταματήσει την εσφαλμένη εφαρμογή του Π.Δ. του 1982, μέχρι την έκδοση Π.Δ. με τις οριοθετήσεις των οικισμών. Το υπουργείο Πολιτισμού να τοποθετηθεί απέναντι στα σοβαρά ζητήματα που θέτει η ΕΦΑΜ και να μας ενημερώσει, αν προτίθεται να ελέγξει τη δόμηση που πραγματοποιείται σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλή πολιτιστική αξία”.
