Μέσα από αυθεντικά πρωτοσέλιδα, σπάνιες φωτογραφίες και ιστορικά τεκμήρια, η Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας ανοίγει ένα παράθυρο στο παρελθόν, ταξιδεύοντας τους επισκέπτες στις δύσκολες εκείνες ημέρες που άλλαξαν την πόλη.
Η έκθεση, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο των επετειακών δράσεων του Δήμου Καλαμάτας και του Τμήματος Πολιτικής Προστασίας, φιλοξενείται στον 5ο όροφο του Πνευματικού Κέντρου έως το τέλος Οκτωβρίου, με ενδεχόμενο παράτασης. Περιλαμβάνει αυθεντικά φύλλα της εφημερίδας «Καλαματιανά Νέα», πρωτοσέλιδα του αθηναϊκού Τύπου και φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Νίκου Ι. Ζερβή, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό. Την έκθεση συνοδεύει πρωτότυπη μουσική σύνθεση της Βάσιας Φλώρου.
Με εκατοντάδες επισκέπτες και έντονο ενδιαφέρον από σχολεία, η έκθεση λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις γενιές. Για όσους έζησαν τον σεισμό ξυπνά μνήμες, ενώ για τους νεότερους ζωντανεύει μια καθοριστική σελίδα της τοπικής ιστορίας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σημασία της γνώσης και της πρόληψης απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
Με αφορμή την έκθεση, η «Ε» συνομίλησε με την Παναγιώτα Μιχελή, μέλος του Δ.Σ. της Λαϊκής Βιβλιοθήκης και έφορο της Πινακοθήκης Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης, και τον Γιώργο Ηλιόπουλο, υπεύθυνο Εκπαιδευτικών και Πολιτιστικών Προγραμμάτων της Βιβλιοθήκης και της Πινακοθήκης. Οι ίδιοι, μιλούν για την ανταπόκριση του κοινού, τις συγκινητικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν τον σεισμό, για το ενδιαφέρον των μαθητών και την αξία της ιστορικής μνήμης, αλλά και για τον ευρύτερο πολιτιστικό ρόλο των δύο χώρων στην Καλαμάτα.
-Ποια είναι μέχρι στιγμής η ανταπόκριση του κοινού στην έκθεση για τα 40 χρόνια από τον σεισμό της Καλαμάτας;
Η έκθεση ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει έως και το τέλος Οκτωβρίου, με πιθανότητα παράτασης για ακόμη έναν μήνα. Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι για το ενδιαφέρον που δείχνει ο κόσμος, τόσο για τα γεγονότα, όπως αυτά καταγράφηκαν στις εφημερίδες, όσο και για τις φωτογραφίες που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, από το προσωπικό αρχείο του Νίκου Ι. Ζερβή, το οποίο παραχωρήθηκε από την οικογένειά του. Μέχρι σήμερα, εκατοντάδες συμπολίτες μας, μαθητές, αλλά και επισκέπτες της Καλαμάτας έχουν περάσει από τον 5ο όροφο του Πνευματικού Κέντρου, στον χώρο της Λαϊκής Βιβλιοθήκης. Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρούμε επίσης το γεγονός ότι, χάρη στην καθημερινή κινητικότητα της Βιβλιοθήκης -με τους δανεισμούς βιβλίων, την παρουσία μαθητών, φοιτητών και ερευνητών στο αναγνωστήριο- δίνεται η δυνατότητα σε ακόμη περισσότερους ανθρώπους να σταθούν μπροστά στα τεκμήρια και να αντιληφθούν τι ακριβώς συνέβη στην Καλαμάτα πριν από 40 χρόνια.
-Μέσα από τις ξεναγήσεις που πραγματοποιείτε, ποια τεκμήρια ή ποια σημεία της έκθεσης φαίνεται να συγκινούν περισσότερο τους επισκέπτες;
Οι οργανωμένες ξεναγήσεις πραγματοποιούνται κυρίως για σχολεία της Μεσσηνίας, κατόπιν συνεννόησης, ενώ επιπλέον ενδιαφέρον δημιουργεί και η έκθεση των σατιρικών εφημερίδων που πραγματοποιείται στην Πινακοθήκη μας και έχει επίσης σημειώσει πολύ μεγάλη επιτυχία. Οι επισκέψεις των σχολείων ξεκίνησαν στις αρχές Οκτωβρίου και ήδη έχουν ξεναγηθεί δεκάδες μαθητές. Συνολικά, μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, υπολογίζουμε ότι την έκθεση για τον σεισμό θα έχουν επισκεφθεί περίπου 250 μαθητές και οι συνοδοί τους, όχι μόνο από την Καλαμάτα, κάτι που θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικό. Οι μεμονωμένοι επισκέπτες λαμβάνουν μια σύντομη ενημέρωση στην είσοδο, ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν ζήσει τα γεγονότα ή προέρχονται από το εξωτερικό. Οι περισσότεροι στέκονται για αρκετή ώρα στην προβολή των φωτογραφιών, οι οποίες έχουν «ντυθεί» με τη μουσική της Βάσιας Φλώρου. Η μουσική συμπληρώνει τις εικόνες και δημιουργεί μια ολοκληρωμένη εμπειρία. Εξάλλου, η έκθεση τεκμηρίων έχει σχεδιαστεί ως ένα ενιαίο σύνολο, όπου η εικόνα, η μουσική και οι εφημερίδες λειτουργούν συμπληρωματικά.
-Υπάρχει κάτι που σας έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση από τις αντιδράσεις ή τις αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν τον σεισμό;
Λέξεις και φράσεις όπως «η γη κουνιόταν κάτω από τα πόδια μας» ή «ακούστηκε ένας θόρυβος πολύ δυνατός» μεταφέρουν, έστω και σε μικρό βαθμό, την αίσθηση του φόβου και της απόλυτης ανασφάλειας που έζησαν οι άνθρωποι εκείνες τις ημέρες. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι οι άνθρωποι που έζησαν τον σεισμό δεν μιλούν μόνο για τη στιγμή της δόνησης. Μιλούν κυρίως για όσα ακολούθησαν: τον φόβο, την αβεβαιότητα, την ανάγκη να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, τις ημέρες και τις νύχτες που πέρασαν έξω από αυτά, αλλά και την προσπάθεια να ξαναστήσουν τη ζωή τους από την αρχή. Και ίσως αυτό να είναι το πιο δυνατό στοιχείο της έκθεσης. Πίσω από κάθε φωτογραφία και κάθε πρωτοσέλιδο δεν υπάρχει απλώς ένα ιστορικό γεγονός. Υπάρχουν άνθρωποι και προσωπικές ιστορίες. Και είναι αυτές οι ιστορίες που κάνουν την απόσταση των 40 χρόνων να μοιάζει, κάποιες φορές, πολύ μικρή.
-Πώς ανταποκρίνονται οι μαθητές σε ένα γεγονός που οι ίδιοι δεν έχουν ζήσει;
Μέχρι στιγμής, οι μαθητές, οι οποίοι πρακτικά δεν μπορούν να αντιληφθούν πλήρως τι ακριβώς είχε συμβεί, πώς ήταν η αίσθηση του σεισμού και, σε πολλές περιπτώσεις, τι σημαίνει να μένεις χωρίς σπίτι από τη μια στιγμή στην άλλη, δείχνουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Για τα παιδιά αυτά ο σεισμός του 1986 αποτελεί ένα μακρινό ιστορικό γεγονός. Δεν έχουν προσωπική μνήμη και δεν μπορούν εύκολα να αντιληφθούν τι σημαίνει μια ολόκληρη πόλη να αλλάζει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Όταν, όμως, βλέπουν τις φωτογραφίες, τα πρωτοσέλιδα και τα υπόλοιπα τεκμήρια, η ιστορία αποκτά εικόνα και αφήγημα και γίνεται πιο συγκεκριμένη. Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι όσο προχωρά η ξενάγηση, τόσο περισσότερες ερωτήσεις προκύπτουν. Τα παιδιά θέλουν να καταλάβουν πώς έζησαν οι άνθρωποι, πού πήγαν, πώς συνέχισαν τη ζωή τους και πώς ξαναχτίστηκε η πόλη. Και αυτή ακριβώς η διαδικασία, από την εικόνα στην ερώτηση, είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα μιας τέτοιας έκθεσης.
-Τι είναι αυτό που ρωτούν περισσότερο οι μαθητές κατά τη διάρκεια των ξεναγήσεων;
Οι περισσότερες ερωτήσεις τους αφορούν την καθημερινότητα μετά τον σεισμό. Θέλουν να μάθουν πού έμεναν οι άνθρωποι όταν τα σπίτια τους είχαν καταστραφεί, πώς λειτουργούσε η πόλη, πού πήγαιναν τα παιδιά στο σχολείο, πού βρέθηκαν τόσες σκηνές και πώς κατάφεραν οι κάτοικοι να επιστρέψουν σταδιακά σε μια κανονικότητα. Υπάρχει, επίσης, μεγάλη περιέργεια για τις ίδιες τις εικόνες. Ρωτούν ποιά είναι τα κτίρια που βλέπουν, αν υπάρχουν ακόμη και σε ποιό σημείο της πόλης βρίσκονται. Οι εικόνες της Μητρόπολης, των Αγίων Αποστόλων, του Ζουμπούλειου, του υποκαταστήματος της Alpha Bank και του ιστορικού Δημαρχείου είναι εκείνες που τους κάνουν μεγαλύτερη εντύπωση, καθώς τους είναι γνώριμες μέσα από τη σημερινή τους εικόνα. Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι πολλές από τις ερωτήσεις δεν περιορίζονται στον σεισμό ως φυσικό φαινόμενο. Πολύ γρήγορα περνούν στον άνθρωπο και στην καθημερινή ζωή. Και αυτό δείχνει ότι, τελικά, αυτό που τους ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι μόνο το τι έγινε, αλλά κυρίως το τι συνέβη στους ανθρώπους μετά ή ακόμη και το τι θα μπορούσε να συμβεί εάν υπάρξει ξανά ένα παρόμοιο γεγονός.
-Πόσο σημαντικό θεωρείτε ότι είναι για τις νεότερες γενιές να γνωρίζουν την ιστορία του σεισμού μέσα από αυθεντικά πρωτοσέλιδα, φωτογραφίες και άλλα τεκμήρια της εποχής;
Πέρα από πολύ σημαντικό, είναι και απαραίτητο. Είναι μια φράση που έχουμε ακούσει πολλές φορές, αλλά παραμένει αληθινή: δεν έχεις μέλλον αν δεν γνωρίζεις το παρελθόν σου. Πολύ περισσότερο σε περιπτώσεις όπως αυτή του σεισμού ή άλλων φυσικών καταστροφών. Η γνώση δεν αφορά μόνο την ιστορική μνήμη. Αφορά και την προετοιμασία. Γιατί, αν μη γένοιτο, βρεθούμε κάποια στιγμή αντιμέτωποι με μια παρόμοια κατάσταση, που φυσικά όλοι απευχόμαστε, θα πρέπει να γνωρίζουμε πώς να αντιδράσουμε, πού να κινηθούμε, τί πρέπει να αποφύγουμε και, κυρίως, πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους γύρω μας. Τα τεκμήρια της έκθεσης, λοιπόν, δεν έχουν μόνο ιστορική αξία. Μας θυμίζουν ότι πίσω από κάθε φυσική καταστροφή υπάρχουν άνθρωποι, ανάγκες και ευθύνες. Η μνήμη λειτουργεί ως γνώση και η γνώση μπορεί να μετατραπεί σε πρόληψη και ετοιμότητα.
-Η αυξημένη κίνηση που έχει δημιουργήσει η έκθεση έχει επηρεάσει και την επισκεψιμότητα στην Πινακοθήκη Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης; Παρατηρείτε αντίστοιχα μεγαλύτερο ενδιαφέρον και για την Έκθεση Αρχείου Μαρίας Κάλλας;
Η Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας και ο Σύλλογος Αποφοίτων «Μαρία Κάλλας» του Μ.Σ.Κ. βρίσκονται εδώ και χρόνια σε μια μόνιμη και δημιουργική συνεργασία. Πλέον, επιβεβαιώνεται και στην πράξη το εγχείρημά μας: η Λαϊκή Βιβλιοθήκη & Πινακοθήκη Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης και η μόνιμη έκθεση «Μαρία Κάλλας», που στεγάζονται στο ίδιο κτίριο, αποτελούν έναν σημαντικό προορισμό τόσο για τους συμπολίτες μας όσο και για τους επισκέπτες της Καλαμάτας. Το στοίχημα ήταν να «μπει» περισσότερος κόσμος στο κτίριο και, πλέον, έχουμε και μετρήσιμα αποτελέσματα, με αριθμούς που ξεπερνούν τους 4.000 επισκέπτες τον χρόνο. Από την πλευρά μας, και οι δύο φορείς προσπαθούμε, μέσα από τα μέλη μας αλλά και την αγάπη μας για τους χώρους της Πινακοθήκης και της έκθεσης αντίστοιχα, να λειτουργούμε οργανωμένα και συντονισμένα. Ο ένας χώρος παρασύρει τον άλλο και αυτός ήταν εξαρχής ο σκοπός μας, να δημιουργήσουμε έναν ενιαίο πολιτιστικό προορισμό, όπου ο επισκέπτης θα έχει περισσότερους από έναν λόγους για να επισκεφθεί το Δημοτικό Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας “Πανταζοπούλειος Λαϊκή Σχολή”.
