Ένα ξεχωριστό μουσείο που μας βάζει στις σχολικές τάξεις περασμένων δεκαετιών λειτουργεί τα τελευταία χρόνια στα Φιλιατρά. Είναι το Μουσείο Ελληνικής Εκπαίδευσης το οποίο όχι απλώς προσφέρει ένα ταξίδι στο σχολικό παρελθόν, αλλά αποτελεί τον συνδετικό κρίκο του χθες με το σήμερα, διατηρεί άσβεστη την πολιτιστική κληρονομιά της σχολικής κοινότητας.
Η ίδρυση του ξεκίνησε το 2008, ωστόσο μόλις το 2024 βρήκε το δικό του χώρο στέγασης στο κτίριο Σπέντζα στα Φιλιατρά και έγινε σημείο αναφοράς για την περιοχή και όχι μόνο.
Εκεί κανείς μπορεί να θαυμάσει και να ταξιδέψει στο παρελθόν με πλήθος εκθεμάτων γύρω από τη σχολική ζωή, που όμως είναι συνδεδεμένα και με την ιστορία του τόπου, με το πιο παλιό να έρχεται από το 1891.
Για την ίδρυση του Μουσείο, το πώς ξεκίνησε, ποιες δράσεις αναπτύσσονται σε αυτό αλλά και για τα μελλοντικά σχέδια, μίλησε στην «Ε» η Φωτεινή Στυλιανού, αναπληρώτρια προϊσταμένη Αυτοτελούς Τμήματος Κοινωνικής Προστασίας, Δημόσιας Υγείας, Παιδείας, Πολιτισμού και Αθλητισμού Δήμου Τριφυλίας.
- Πώς γεννήθηκε η ιδέα για τη δημιουργία του Μουσείου Ελληνικής Εκπαίδευσης στα Φιλιατρά; Ποια ήταν η αφορμή;
Το 2008, οι εκπαιδευτικοί του 3ου Δημοτικού Σχολείου Φιλιατρών, πήραν την πρωτοβουλία για την ίδρυση στα Φιλιατρά ενός μουσείου ελληνικής εκπαίδευσης. Αυτή η πρωτοβουλία αγκαλιάστηκε από την εκπαιδευτική κοινότητα και τους κατοίκους της πόλης καθώς και τον τότε δήμαρχο Φιλιατρών Άλκη Ξύγκα.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου ιδρύθηκε ο Σύλλογος Διαφύλαξης Σχολικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς «Ο Μαυροπίνακας», με Πρόεδρο τον Εκπαιδευτικό Παναγιώτη Μιχαλακόπουλο.
Έχοντας και την αμέριστη συμπαράσταση στη συνέχεια του Δήμου Τριφυλίας καθώς και του 1ου Γραφείου Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Τριφυλίας, τα μέλη του Συλλόγου επιδόθηκαν με αγάπη και μεράκι στη συγκέντρωση του υλικού από τα αρχεία σχολείων σε λειτουργία, αλλά και σχολείων που είχαν καταργηθεί, συνταξιούχων εκπαιδευτικών και κατοίκων της πόλης, το οποίο ανέδειξαν σε τέσσερις επιτυχημένες εκθέσεις που οργάνωσαν στα Φιλιατρά τα έτη 2009, 2010, 2013 και 2017.
Το έτος 2022 ο Σύλλογος «Μαυροπίνακας» παραχώρησε με χρησιδάνειο για 15 χρόνια τη συλλογή του στην τότε Κοινωφελή Επιχείρηση του Δήμου Τριφυλίας.
Τύχη αγαθή και ευτυχής η πρόσκληση της κ. Μαρίας Αργυροπούλου Ε.Δ.Ι.Π. του Τμήματος Τουρισμού του Πανεπιστημίου Πατρών να μας πει τη γνώμη της για την αξιοποίηση της συλλογής.
Με εισήγηση του Καλαματιανού Πρύτανη κ. Χρήστου Μπούρα και απόφαση της Συγκλήτου υπεγράφη Μνημόνιο Συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Πατρών τον Ιούνιο του έτους 2023.
Η συμβολή του Τμήματος Διοίκησης Τουρισμού του Πανεπιστημίου, με εκπρόσωπο τον Πρόεδρό του κ. Αλκιβιάδη Παναγόπουλο, του δημάρχου Τριφυλίας κ. Γεωργίου Λεβεντάκη και του τότε αντιδημάρχου Παιδείας & Πολιτισμού κ. Νικόλαου Φρούσου ήταν καθοριστική.
Η κ. Μαρία Αργυροπούλου, με τις προτάσεις της, τις παρατηρήσεις της, την επιστημονική της ματιά και τη μουσειολογική μελέτη, που πραγματοποίησε αφιλοκερδώς, συνέβαλε καταλυτικά στην υλοποίηση του οράματος της εκπαιδευτικής κοινότητας των Φιλιατρών. Τα εγκαίνια λειτουργίας του Μουσείου πραγματοποιήθηκαν το Δεκέμβριο του 2024.
Στόχος του Μουσείου η διατήρηση της ιστορικής μνήμης μέσω της διάσωσης, της έρευνας και της μελέτης της ιστορίας της εκπαίδευσης και των σχολείων.
- Φιλοξενείται σε ένα ιστορικό κτίριο των Φιλιατρών. Ποιο είναι το ιστορικό υπόβαθρο του κτιρίου που φιλοξενεί το Μουσείο σήμερα;
Το Μουσείο στεγάζεται στο ισόγειο ενός υπέροχου νεοκλασικού, του κτιρίου Σπέντζα που κοσμεί την Κεντρική Πλατεία Φιλιατρών. Είναι ιδιοκτησίας του Γεωργίου Σπέντζα, γιου του αείμνηστου δημάρχου Φιλιατρών Διονυσίου Σπέντζα που έζησε στην κατοικία του α’ ορόφου. Έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο με απόφαση του υπουργού Πολιτισμού το έτος 2001. Αποτελεί κτίριο σημαντικό για τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής της πόλης των Φιλιατρών. Στα ταβάνια του α’ ορόφου του κτιρίου υπάρχουν εξαιρετικές οροφογραφίες.
- Ποια είναι τα πιο σημαντικά ή σπάνια εκθέματα που μπορεί να δει ένας επισκέπτης σήμερα;
Περιλαμβάνουν συλλογές αναγνωστικών και σχολικών βιβλίων, τετράδια, κασετίνες, γραφική ύλη, εποπτικό υλικό, παιχνίδια, όργανα φυσικής, χημείας, γυμναστικής, σχολικές ποδιές, μουσικά όργανα, ΦΕΚ ίδρυσης σχολείων, αρχεία και τεκμήρια από το 19ο αιώνα έως σήμερα.
Ο επισκέπτης θα γνωρίσει την ιστορία της εκπαίδευσης της πόλης, θα θαυμάσει τα σχολικά αναγνωστικά, με παλαιότερο αυτό του 1891, εργασίες οικοκυρικών των φοιτητριών της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Τρίπολης του 1945, ενδεικτικό καλοκαιρινού σχολείου του 1926, βιβλίο αξιολόγησης εκπαιδευτικών από τα Στάγειρα Χαλκιδικής, την πρώτη σημαία του Γυμνασίου Φιλιατρών και θα μάθει τη σχολική επίδοση της μαθήτριας Μαρίας Πολυδούρη, που φοίτησε στο Γυμνάσιο Φιλιατρών το σχολικό έτος 1914 – 1915. Στην αίθουσα διδασκαλίας μπορεί να καθίσει στα ξύλινα θρανία και να γράψει με κιμωλία στο μαυροπίνακα.
Στο Μουσείο οι νεότεροι έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας της ελληνικής εκπαίδευσης και οι παλαιότεροι να ανασύρουν μνήμες από τα σχολικά χρόνια.
- Ποιες εκπαιδευτικές δράσεις αλλά και γενικότερα δραστηριότητες υλοποιούνται στο Μουσείο;
Ο χώρος φιλοξενεί εκπαιδευτικές δραστηριότητες, βιβλιοπαρουσιάσεις, εργαστήρια, εκθέσεις, παραστάσεις θεάτρου σκιών, συναντήσεις εργασίας, ημερίδες, ομιλίες, δράσεις συλλόγων κ.α.
Τα δύο τελευταία καλοκαίρια έχουμε φιλοξενήσει στο Μουσείο το Θερινό Σχολείο για παιδάκια Ρομά, που υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφέρειας Πελοποννήσου και το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης της Περιφέρειας.
- Πώς βλέπουν τα σημερινά παιδιά, που είναι εξοικειωμένα με τις οθόνες και την ψηφιακή τεχνολογία, τη μαθητική ζωή όπως ήταν πριν από μερικές δεκαετίες;
Οι μικροί μας επισκέπτες, αν και εξοικειωμένοι με τις οθόνες και την τεχνολογία, εντυπωσιάζονται με τη μαθητική ζωή πριν από δεκαετίες, όταν βλέπουν το λαγοπόδαρο αντί για γόμα ή την κονδυλοφόρο πλάκα αντί για τετράδιο, όταν συζητάμε για την αυστηρότητα των κανόνων ενδυμασίας, των ποινών, τον διαχωρισμό των σχολείων σε θηλέων και αρρένων, αλλά και όταν «βαπτίζουμε» τα σοκοφρετάκια φασολάδα και στέκονται στη σειρά για το συσσίτιο.
- Βλέπουμε ότι το Μουσείο ακολουθεί και αυτό τη τάση της εποχής ανοίγοντας τις πύλες του σε διαδικτυακές περιηγήσεις, πείτε μας για αυτό.
Το μήνα που πέρασε, τον Οκτώβριο πραγματοποιήσαμε την πρώτη μας διαδικτυακή περιήγηση στο Μουσείο με φιλοξενούμενο το 15ο Δημοτικό Σχολείο Ενηλίκων του Ειδικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Οικονομικών Εγκλημάτων Κορίνθου. Ήταν μια πρόκληση και συνάμα εξαιρετική εμπειρία, γιατί οι διαδικτυακές περιηγήσεις δεν είναι μόνο ζωντανές, αλλά και διαδραστικές, καθώς οι συμμετέχοντες μπορούν να συνομιλούν με τον υπεύθυνο και να θέτουν ερωτήματα σχετικά με τα εκθέματα.
- Πώς πιστεύετε συμβάλλει το Μουσείο στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς των Φιλιατρών και της ευρύτερης περιοχής της Τριφυλίας;
Οι συλλογές του Μουσείου αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της εκπαίδευσης του τόπου μας και της Ελλάδας και όλοι όσοι δουλέψαμε, τονίζω αφιλοκερδώς, δωρητές, μέλη του Συλλόγου, προσωπικό του Πανεπιστημίου, αιρετοί, υπάλληλοι του Δήμου, ιδιώτες τεχνίτες, είμαστε υπερήφανοι που καταφέραμε να στήσουμε αυτό το Μουσείο. Λειτουργεί ως φορέας διάσωσης, έρευνας και ανάδειξης της ιστορίας της εκπαίδευσης και της σχολικής μνήμης. Tα μουσεία, οι μικρές ιστορίες των κοινοτήτων συνθέτουν το ευρύτερο πολιτισμικό μωσαϊκό και εμείς θεωρούμε πως συμβάλλουμε σε αυτό. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται.
Τα μέλη του Συλλόγου «Μαυροπίνακας» συνεχίζουν με το ίδιο μεράκι να ανακαλύπτουν αρχεία και τεκμήρια, συνεχίζουμε να δεχόμαστε δωρεές. Το Μουσείο τελεί υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Δήμος Τριφυλίας στηρίζει οικονομικά τη λειτουργία του και η είσοδος στο Μουσείο είναι δωρεάν. Φυσικά κάνουμε σχέδια για το μέλλον.
Το Μουσείο έχουν επισκεφτεί τα δύο σχεδόν χρόνια λειτουργίας του περίπου 700 μαθητές. Θα επιδιώξουμε συνδυαστικά με τα υπόλοιπα αξιοθέατα της Τριφυλίας να αποτελεί πρόταση προορισμού για σχολικές εκδρομές, επισκέπτες και τουρίστες.
- Ποια είναι τα επόμενα βήματα και τα σχέδια για το μέλλον του Μουσείου;
Στα σχέδια μας είναι η ένταξη σε δίκτυο μουσείων εκπαίδευσης, η δυνατότητα εικονικής περιήγησης 360ο, να ταξιδέψουμε με τη βαλίτσα του Μουσείου Ελληνικής Εκπαίδευσης σε σχολεία απομακρυσμένων περιοχών, να φιλοξενήσουμε μαθητικές εικαστικές εκθέσεις.
Επίσης σχεδιάζουμε τη δημιουργία ενός δικτύου μνήμης με την καταγραφή προφορικών ιστοριών από παλιούς δασκάλους και μαθητές, δημιουργώντας ένα ζωντανό αρχείο της εξέλιξης της διδασκαλίας… να αποκτήσει το Μουσείο μας φωνή.
Είμαστε ανοικτοί σε προτάσεις για εκπαιδευτικές δράσεις από εθελοντές εκπαιδευτικούς, καλοδεχόμαστε ερευνητές και φοιτητές που επιθυμούν να κάνουν πρακτική άσκηση.
Σας ευχαριστούμε θερμά για τον χώρο προβολής του Μουσείου Ελληνικής Εκπαίδευσης που μας διαθέσατε. Η ανάδειξη του Μουσείου και η στήριξη σας είναι σημαντική για τη βιωσιμότητα του, την προβολή του πολιτισμού μας, την κοινωνική συνοχή, την ανάπτυξη και προβολή της Τριφυλίας.
