«Κάτι σάπιο υπάρχει στο Βασίλειο της Δανιμαρκίας!»
Ουίλιαμ Σαίξπηρ, Άμλετ (Πράξη Πρώτη, Σκηνή Τέταρτη)
Ελλάδα, 416 π.Χ.: ενώ ο Πελοποννησιακός Πόλεμος φαινόταν να βαδίζει προς το τέλος του, οι υπερόπτες Αθηναίοι στοχοποίησαν τη Μήλο, αποικία των Σπαρτιατών στο Αιγαίο, με σκοπό να την αναγκάσουν να ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Οι Μήλιοι ζήτησαν μόνο να γίνει σεβαστό το δικαίωμά τους να παραμείνουν ουδέτεροι στη σύγκρουση μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης. Ο «διάλογός» των δύο πλευρών, όπως αποτυπώνεται στο πέμπτο Βιβλίο των Ιστοριών του Θουκυδίδη, αποτελεί μνημείο σύγκρουσης μεταξύ δικαίου και ισχύος, αναδεικνύοντας τον παραλογισμό του ισχυρού. Παρ’ ότι λοιπόν οι Αθηναίοι, κατέλαβαν το νησί, εκτέλεσαν τους άνδρες και μετέτρεψαν σε δούλους τις γυναίκες και τα παιδιά, λίγα χρόνια αργότερα συνετρίβησαν και οι ίδιοι μέσα στην αλαζονεία τους, ηττήθηκαν από τους Σπαρτιάτες και υποχρεώθηκαν σε ταπεινωτικές παραχωρήσεις.
Νταβός, Ιανουάριος 2026 μ.Χ: Δυόμιση χιλιάδες χρόνια μετά, ο αμερικανός Πρόεδρος διατυπώνει ευθέως την επιθυμία του να αποκτήσουν με κάθε κόστος οι ΗΠΑ κυριότητα στη Γροιλανδία, στρατηγικό έδαφος της Δανίας στην Αρκτική. Τι κι αν η πράξη αυτή παραβιάζει ευθέως την κυριαρχία ενός σύμμαχου (;) των ΗΠΑ κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ; Για τη σημερινή ηγεσία τους, προέχει η εδαφική διεύρυνση της χώρας έστω και εις βάρος ενός συμμάχου κράτους. Κατά την ίδια αντίληψη άλλωστε, ο ΟΗΕ δεν λειτουργεί και πρέπει να αντικατασταθεί από δομές ελεγχόμενες από τον ίδιο τον αμερικανό Πρόεδρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακμάζει εξαιτίας της μετανάστευσης και του υπερβολικού φιλελευθερισμού, ενώ οι Ευρωπαίοι πρέπει να πληρώνουν περισσότερα στις αδικημένες ΗΠΑ για τις εξαγωγές τους, καθώς και για στρατιωτικούς εξοπλισμούς και ενέργεια. Οι απειλές διατυπώνονται ευθέως, ενώ προηγήθηκε η κινηματογραφική απαγωγή του αμφιλεγόμενου Προέδρου της Βενεζουέλας και η βίαιη προσαγωγή του στη Νέα Υόρκη, ώστε να δικαστεί για…εμπόριο ναρκωτικών, και είναι στα σκαριά στρατιωτική επιχείρηση κατά του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν, που ταλανίστηκε πρόσφατα από αιματηρές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Τι μας διδάσκουν άραγε τα ανωτέρω; Ένα και μόνο: ότι διαχρονικά οι διεθνείς σχέσεις διέπονται από παραλογισμό και δίψα για κυριαρχία με κάθε κόστος, καθώς ο ισχυρός επιβάλλει κατά κανόνα την όποια βούλησή του στον αδύναμο. Πού οφείλεται όμως αυτή η δυσάρεστη παραδοχή; Ο Θουκυδίδης μας δίνει και πάλι την απάντηση ότι «αὖθις κατὰ τὸ ἀνθρώπινον τοιούτων καὶ παραπλησίων ἔσεσθαι», δηλαδή ότι όλα αυτά οφείλονται στη σκοτεινή πλευρά της ίδιας της ανθρώπινης φύσης.
Για να μην επαναληφθούν λοιπόν όσα φρικτά συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι νικήτριες δυνάμεις του -με πρωταγωνίστριες τις ΗΠΑ και την τότε Σοβιετική Ένωση-ίδρυσαν τον ΟΗΕ και αποτύπωσαν αρχές και θεσμούς προς αποτροπή ενός νέου μεγάλου πολέμου και πρόληψη συγκρούσεων. Ήταν όμως οι ίδιες που αναρίθμητες φορές παραβίασαν αυτό το δίκαιο στο όνομα της ενίσχυσης της γεωπολιτικής τους ισχύος. Σήμερα, η αμφισβήτηση του διεθνούς συστήματος έχει κορυφωθεί επικίνδυνα για τα μεταπολεμικά δεδομένα, με τις συνέπειες να μοιάζουν απρόβλεπτες για την ανθρωπότητα.
Εν μέσω της κατάστασης αυτής, η χώρα μας προσπαθεί να διαλέξει πλευρά, ισορροπώντας σε τεντωμένο σχοινί και ακολουθώντας τις εξελίξεις. Ποντάρει έτσι στην εχθρότητα Ισραήλ-Τουρκίας και στα ενεργειακά ντηλ με τις ΗΠΑ ώστε να ανασχέσει την τουρκική επιθετικότητα. Τις μέρες αυτές συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από την κρίση στα Ίμια. Τότε, που η αμοιβαία καχυποψία μεταξύ ελληνικής πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, τα φοβικά σύνδρομα και οι εσφαλμένοι χειρισμοί οδήγησαν, με αμερικανική παρέμβαση, έκτοτε σε έμπρακτο γκριζάρισμα ζωνών στο Αιγαίο. Η τότε πολιτική ηγεσία της χώρας, θαυμαστής της οποίας είναι ο σημερινός πρωθυπουργός, ευχαρίστησε παραδόξως ανακουφισμένη από του βήματος της Βουλής «την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την πρωτοβουλία και τη βοήθειά τους » στην αποκλιμάκωση της κρίσης, που οδήγησε προηγουμένως τρία νέα στελέχη του Ναυτικού μας άδικα στον πάτο της θάλασσας και ταπείνωσε το εθνικό φρόνημα, παρά τη στρατιωτική μας υπεροπλία στην περιοχή. Ακολούθησαν η αναγνώριση δήθεν «ζωτικών συμφερόντων» της Τουρκίας στο Αιγαίο, οι υποχωρήσεις στο ζήτημα των πυραύλων S-300, η παράδοση του Κούρδου ηγέτη Οτσαλάν στην Τουρκία, η συμφωνία του Ελσίνκι για παραπομπή ελληνοτουρκικών διαφορών και «συναφών θεμάτων» ως πακέτο στο Δικαστήριο της Χάγης, ώστε η Τουρκία να γίνει μέλος της ΕΕ, καθώς και το Σχέδιο Ανάν, που θα μετέτρεπε την Κύπρο σε ευρωπαϊκό δούρειο ίππο της Τουρκίας.
Όλα αυτά αναιρέθηκαν ευτυχώς μετά το 2004, καθώς το Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε πανηγυρικά, η Κύπρος εντάχθηκε ολόκληρη στην ΕΕ χωρίς ουσιαστικούς κραδασμούς, η πορεία της Τουρκίας προς την Ευρώπη ανεστάλη και η χώρα ακολούθησε μια πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική χτίζοντας επωφελείς γεωστρατηγικές συμμαχίες με απτό αποτέλεσμα (πχ επένδυση COSCO στον Πειραιά). Τα παραπάνω βέβαια οδήγησαν στην ανατροπή της τότε κυβέρνησης και είχαν τα γνωστά μετά το 2009 αποτελέσματα.
Σήμερα, η σύγκρουση των δύο σχολών σκέψης στην εξωτερική πολιτική παραμένει ενεργή και επίκαιρη. Μέρες που είναι, ας επιλέξουμε σε ποιον κόσμο θέλουμε να ζήσουμε εμείς και τα παιδιά μας, προτάσσοντας την εθνική αξιοπρέπεια έναντι του κατευνασμού σκοτεινών γεωπολιτικών επιδιώξεων.
*Ο Νίκος Θεοδώρου είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και Διδάκτωρ Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ludwig-Maximilians του Μονάχου. Ιστοσελίδα: www.ntheodorou.gr
