Το σκηνικό έχει πλέον ξεκαθαρίσει. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες «αστοχίες», ούτε για κάποιες σκιές ενός αόρατου «βαθέος κράτους» που δρουν ερήμην της πολιτικής ηγεσίας. Αυτό που αποκαλύπτεται μπροστά στα μάτια της κοινωνίας είναι ένα συνεκτικό, οργανωμένο σύστημα εξουσίας, με κέντρο και ευθύνη στον ίδιο τον Πρωθυπουργό, τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» δεν ήταν ποτέ μια αθώα διοικητική μεταρρύθμιση. Ήταν εξαρχής ένα σχέδιο συγκέντρωσης εξουσίας -σε μία πολύ κλειστή ομάδα, πέριξ ενός και μόνο προσώπου- ένα εργαλείο απόλυτου ελέγχου. Με πρόσχημα την αποτελεσματικότητα, οικοδομήθηκε μια κλειστή δομή, στελεχωμένη από άτομα προσωπικής εμπιστοσύνης που παραμέρισε κάθε θεσμική ισορροπία. Το Υπουργικό Συμβούλιο υποβαθμίστηκε σε διακοσμητικό όργανο, τα κομματικά όργανα της ΝΔ σίγησαν και η εκτελεστική εξουσία μετατράπηκε σε μονοπρόσωπη διοίκηση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα σκάνδαλα δεν είναι «παρεκκλίσεις». Είναι φυσικό προϊόν και λογικό επακόλουθο. “Αυτό είναι το μαντρί, τέτοιο γάλα βγάζει”. Οι υποκλοπές, η τραγωδία των Τεμπών, οι πρακτικές στον ΟΠΕΚΕΠΕ, οι απευθείας αναθέσεις: όλα συγκλίνουν σε ένα κοινό μοτίβο.
Ένα κράτος που λειτουργεί όχι προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος, αλλά ως μηχανισμός εξυπηρέτησης ημετέρων, ως πεδίο διανομής ισχύος και πόρων σε ένα στενό κύκλο.

Ιδιαίτερα το σκάνδαλο των υποκλοπών συνιστά θεσμική εκτροπή ιστορικών διαστάσεων. Δεν μιλάμε απλώς για μια «υπερβολή» υπηρεσιών ασφαλείας. Μιλάμε για συστηματική παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων, για ένα δίκτυο παρακολούθησης που άγγιξε πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους και πολίτες, ακόμα και το μισό υπουργικό συμβούλιο της κυβέρνησης του ίδιου του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Και όλα αυτά υπό την άμεση εποπτεία του Πρωθυπουργού, ο οποίος έθεσε την ΕΥΠ υπό τον προσωπικό του έλεγχο. Η κορυφή της πυραμίδας των παρακολουθήσεων αφού χωρίς την δική του εντολή και σε δική του γνώση καμία «επισύνδεση» δεν θα μπορούσε να γίνει.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν γνώριζε. Είναι πώς θα μπορούσε να μην γνωρίζει. Όταν συγκεντρώνεις όλες τις κρίσιμες αρμοδιότητες στο γραφείο σου, δεν μπορείς να επικαλείσαι άγνοια. Η ευθύνη είναι αδιαίρετη και βαραίνει εξ ολοκλήρου την κορυφή.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης οφείλει να διαλέξει: ή είναι πολιτικά διεφθαρμένος και επίορκος εφόσον εν γνώσει του έγινε η μεγαλύτερη σύγχρονη δημοκρατική εκτροπή, ή είναι απολύτως επικίνδυνος και ακατάλληλος εφόσον εν αγνοία και κάτω από την μύτη του έγιναν όλα.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η στάση των θεσμών. Η Δικαιοσύνη, με ελάχιστες εξαιρέσεις, κινήθηκε με ρυθμούς που δεν ανταποκρίνονται ούτε κατ’ ελάχιστον στη σοβαρότητα των αποκαλύψεων. Η πολιτική πλειοψηφία λειτούργησε ως ασπίδα προστασίας σε όλα τα «εγκλήματα» της κυβέρνησης, ξεφτιλίζοντας τον κοινοβουλευτισμό και τον ρόλο του βουλευτή. Τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης επέλεξαν τη σιωπή ή την ωραιοποίηση. Έτσι, αντί για λογοδοσία, είχαμε συγκάλυψη και αντί για κάθαρση, είχαμε κανονικοποίηση της εκτροπής.

Και όμως, σε κάθε δημοκρατία που σέβεται τον εαυτό της, τέτοια φαινόμενα έχουν μια αυτονόητη κατάληξη: την παραίτηση. Δεν πρόκειται για πράξη «ευθιξίας». Πρόκειται για ελάχιστη θεσμική υποχρέωση. ΟRichardNixonπαραιτήθηκε όχι για το Watergate αλλά για την προσπάθεια συγκάλυψής του σκανδάλου. Ο WillyBrandtαποχώρησε για υπόθεση κατασκοπείας. Ο Sebastian Kutz, ο Boris Johnson, o Antonio Costa οδηγήθηκαν σε παραίτηση για υποθέσεις σαφώς μικρότερης θεσμικής βαρύτητας.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, επιχειρείται το αδιανόητο: να παραμείνει ο πολιτικός υπεύθυνος στη θέση του και να «ξεπλυθεί» μέσω της φθοράς του χρόνου ή μιας εκλογικής διαδικασίας, όπως έγινε με τον Κώστα Καραμανλή του Αχιλλέως και τον συναντάμε ξανά μετά το «έγκλημα» των Τεμπών, με κακουργηματικές κατηγορίες, και στο μέγιστο σκάνδαλο (επίσης δημοκρατική εκτροπή, αφού αφορά εξαγορά ψήφων) του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Όμως οι εκλογές δεν μπορούν να λειτουργούν ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Η λαϊκή εντολή δεν αναιρεί την ανάγκη λογοδοσίας. Αντίθετα, την καθιστά επιτακτικότερη.

Η ουσία είναι απλή και αμείλικτη. Όσο ο Πρωθυπουργός παραμένει στη θέση του, κάθε συζήτηση για αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι προσχηματική.
Δεν μπορεί να υπάρξει θεσμική ανασυγκρότηση με τον αρχιτέκτονα της εκτροπής στο τιμόνι.
Δεν μπορεί να υπάρξει εμπιστοσύνη όταν η ίδια η κορυφή της εξουσίας αμφισβητείται ως προς τη νομιμότητά της.
Δεν μπορεί αυτός που ευθύνεται για όλα τα σκάνδαλα(που συνιστούν δημοκρατική εκτροπή) να ζητάει από τον ελληνικό λαόνα του δώσει μια τρίτη θητεία και την ευθύνη της Συνταγματικής αναθεώρησης για να “θεραπεύσει τις διαχρονικές παθογένειες”.

Η πολιτική ευθύνη δεν διαχέεται. Δεν μετακυλίεται σε υφισταμένους, ούτε εξαντλείται σε επικοινωνιακές θυσίες. Είναι συγκεκριμένη, προσωπική και απαιτεί αντίστοιχη πράξη. Και αυτή η πράξη έχει όνομα: παραίτηση.

Οτιδήποτε λιγότερο συνιστά προσβολή της δημοκρατικής κουλτούρας, του κοινού νουκαι αποτελεί επικίνδυνη παρακαταθήκη για το μέλλον. Γιατί αν αυτό το μοντέλο εξουσίας εδραιωθεί χωρίς συνέπειες, τότε η εκτροπή δεν θα είναι πια εξαίρεση. Θα είναι ο κανόνας.
Τότε δεν θα εκλέγουμε κυβέρνηση, θα εκλέγουμε αποτελεσματικότερη συμμορία.
“Ξέρεις να κλέβεις; Ξέρω. Ξέρεις να κρυφτείς; Όχι. Τότε άσε το”.

Στο κάτω κάτω της γραφής

“Κυβέρνηση που λυσσά να μείνει στην εξουσία σε χώρα πτωχευμένη, ή έχει περιθώρια ακόμα να φάει ή φοβάται τη φυλακή”.
Μαλβίνα Κάραλη, Συγγραφέας & δημοσιογράφος