Ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI έθεσε ένα ερώτημα που μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά αγγίζει μια πραγματική και επικίνδυνα επίκαιρη συζήτηση: θα μπορούσε κάποτε ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης να είναι Πρόεδρος μιας Δημοκρατίας; Ή ακόμη και ΠΡΌΕΔΡΟΣ Παγκόσμιας Διακυβέρνησης;

Η συλλογιστική του είναι απλή: ένα «ρομπότ-πρόεδρος» δεν θα χρηματιζόταν από επιχειρηματίες, δεν θα είχε προσωπικές φιλοδοξίες και θα μπορούσε να μετρά διαρκώς την κοινή γνώμη, λαμβάνοντας αποφάσεις σύμφωνα με τις επιθυμίες και τα συμφέροντα των πολιτών.

Η απάντηση της Αμερικανίδας ιστορικού Τζιλ Λεπόρ, καθηγήτριας στο Harvard και συνεργάτιδας του The New Yorker, είναι κατηγορηματική: «Αυτή είναι μια φρικτή ιδέα. Οι άνθρωποι δεν θέλουν και δεν πρέπει να κυβερνώνται από μηχανές». Και εδώ βρίσκεται η ουσία.

Η Δημοκρατία δεν είναι απλώς η τεχνική διαδικασία καταγραφής της κοινής γνώμης. Δεν είναι δημοσκόπηση σε πραγματικό χρόνο. Δεν είναι ένας αλγόριθμος που συγκεντρώνει προτιμήσεις και επιλέγει την πιο δημοφιλή λύση.

Η Δημοκρατία προϋποθέτει ανθρώπους που αποφασίζουν, αναλαμβάνουν ευθύνη, που κάνουν λάθη, που λογοδοτούν και κρίνονται από τους πολίτες.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο της Δημοκρατίας. Να περιορίσει τη γραφειοκρατία, να εντοπίσει φαινόμενα διαφθοράς, να αναλύσει τεράστιους όγκους δεδομένων και να βοηθήσει στη λήψη καλύτερων αποφάσεων.

Αλλά άλλο εργαλείο και άλλο κυβερνήτης. Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα έχουμε κάποτε έναν «Πρόεδρο Τεχνητής Νοημοσύνης».

Είναι αν, στην προσπάθειά μας να απαλλαγούμε από τα ανθρώπινα ελαττώματα της πολιτικής, θα καταλήξουμε να παραδώσουμε στις μηχανές και την ανθρώπινη ελευθερία της πολιτικής επιλογής. Γιατί η Δημοκρατία μπορεί να είναι ατελής, αργή και συχνά απογοητευτική.

Αλλά η Δημοκρατία δεν είναι μηχανή. Είναι ευθύνη ανθρώπων απέναντι σε ανθρώπους. Είναι η Ελευθερία να κάνεις λάθος...

Άνθρωποι όπως ο Έλον Μασκ, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ, ο Σαμ Άλτμαν και άλλοι «γκουρού» της τεχνητής νοημοσύνης μιλούν καθημερινά για το όραμά τους για το μέλλον. Και δεν μιλούν πλέον μόνο για την τεχνολογία.

Μιλούν για την οικονομία, την εργασία, την κοινωνία, ακόμη και για την πολιτική και τον τρόπο με τον οποίο θα ζούμε.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό αλλά θεμελιώδες: Από πού προέρχεται αυτό το μέλλον που μας προτείνουν; Και τι ακριβώς οραματίζονται; Αυτό το όρμα, είναι προϊόν πραγματικής επιστημονικής προόδου; Μήπως ενσωματώνει ιδέες από αποτυχημένα οικονομικά και πολιτικά μοντέλα; Μήπως, σε ορισμένες περιπτώσεις, θυμίζει δυστοπικά οράματα δικτατόρων ή ακόμη και παιδαριώδεις προβλέψεις επιστημονικής φαντασίας;

Υπάρχει κάτι ακόμη σημαντικότερο: Τους ανθρώπους αυτούς, δεν τους εκλέξαμε. Δεν μας εκπροσωπούν. Δεν τους αναθέσαμε να αποφασίσουν για τη ζωή μας, την εργασία και την κοινωνία μας.

Η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τη δημοκρατία. Ας μην μπερδεύουμε την τεχνολογική ισχύ με τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Επειδή κάποιος δημιούργησε έναν αλγόριθμο ή συγκέντρωσε δισεκατομμύρια, δεν αποκτά το δικαίωμα να μας υποδεικνύει πώς θα ζήσουμε. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι το εργαλείο του μέλλοντος. Δεν πρέπει να γίνει ο αφέντης του, ούτε ο εφιάλτης της Ανθρωπότητας.

Και αν κάποτε ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούσε να γίνει Πρόεδρος μιας Δημοκρατίας ή ακόμη και μιας Παγκόσμιας Διακυβέρνησης, ίσως τότε να έχουμε ξεπεράσει ένα κρίσιμο όριο, ίσως και ένα όριο χωρίς επιστροφή. Και ο Άνθρωπος θα έχει υποστεί μία συντριπτική ήττα. Γιατί τότε δεν θα μιλάμε απλώς για την επικράτηση μιας τεχνολογίας, αλλά για την υποχώρηση του ίδιου του ανθρώπου, της συνείδησης, της ελεύθερης βούλησης, της κρίσης, της ενσυναίσθησης και, τελικά, αυτού που κάνει τον άνθρωπο μοναδικό: την ανεπανάληπτη υπαρξιακή του υπόσταση, την ικανότητά του να αισθάνεται, να αμφισβητεί, να επιλέγει, να δημιουργεί ακόμη και μέσα από τα λάθη του και να αποφασίζει, στο μέτρο του εφικτού, για τη δική του μοίρα.

Γιατί πίσω από κάθε απόφαση υπάρχουν άνθρωποι. Άνθρωποι με ανάγκες, φόβους, αγωνίες, όνειρα και ελπίδες. Το μέλλον χρειάζεται την υπερεξελιγμένη Τεχνητή Νοημοσύνη. Χρειάζεται όμως να είναι στην υπηρεσία του Ανθρώπου και όχι ο Άνθρωπος στην υπηρεσία της τεχνολογίας.

Κυρίως, όμως, το μέλλον χρειάζεται περισσότερη ανθρωπιά. Περισσότερη καλοσύνη. Περισσότερη αλληλεγγύη. Και, ίσως, μερικά χαμόγελα παραπάνω. Γιατί η τεχνολογία μπορεί να κάνει τον κόσμο πιο έξυπνο.
Μόνο ο Άνθρωπος μπορεί να τον κάνει καλύτερο. Πρώτα ο Άνθρωπος. Η τεχνολογία στην υπηρεσία του. Ποτέ το αντίστροφο.