Παρακολουθώ την πολιτιστική ζωή του τόπου μας εδώ και χρόνια, το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τέχνη που παράγεται στη Μεσσηνία. Βλέπω πολλές δυνατότητες, σημαντική εξέλιξη, αλλά και πολλές ευκαιρίες που πάνε χαμένες. Ταλαντούχους ανθρώπους μας να φεύγουν είτε για την Αθήνα, είτε για εξωτερικό. Μια ζωντανή αλλά κατακερματισμένη θεατρική σκηνή και έναν νομό που, ενώ διαθέτει σημαντικό πολιτιστικό κεφάλαιο, δυσκολεύεται να το μετατρέψει σε «ταυτότητα», σε σταθερή παραγωγή και εργασία.
Η εγχώρια βιομηχανία του θεάματος (παραγωγές, μεγάλα κανάλια, θέατρα) είναι συγκεντρωμένη στην Αθήνα. Αυτό είναι ένα γεγονός. Το μεγαλύτερο μέρος των νέων επιλέγει τελικά να μετακομίσει στην πρωτεύουσα. Αυτή η διαρκώς αυξανόμενη τάση, όμως, είναι αναστρέψιμη.
Για να την αλλάξουμε, χρειαζόμαστε τολμηρές αποφάσεις, στρατηγικό πλάνο και κυρίως εμπιστοσύνη στους νέους και στο έμψυχο δυναμικό μας.
Στην Μεσσηνία διαθέτουμε εκατοντάδες σημαντικούς πολιτιστικούς συλλόγους που παράγουν έργο με συνέπεια. Διαθέτουμε τις περισσότερες και παλαιότερες θεατρικές ομάδες της Ελλάδας. Το ζητούμενο είναι να συνδέσουμε καλύτερα όλες αυτές τις πολιτιστικές προσπάθειες και να δημιουργήσουμε ένα ευρύτερο οικοσύστημα, όπου η εκπαίδευση θα συναντά την παραγωγή με ουσιαστικό τρόπο και πολιτιστική στρατηγική.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση για τους θεσμούς μας.
Σε αυτή τη στρατηγική, θεσμοί όπως το ΔΗΠΕΘΕΚ πρέπει να παίξουν έναν καθοριστικό ρόλο. Το δημοτικό περιφερειακό θέατρο μπορεί να λειτουργεί ως ένας από τους βασικούς συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στις θεατρικές ομάδες, τους τοπικούς δημιουργούς, τους επαγγελματίες, την εκπαίδευση και την οργανωμένη παραγωγή. Αυτό προϋποθέτει, όμως, το να γνωρίζουμε ποιοι είναι οι άνθρωποι που δημιουργούν στον τόπο.
Και εδώ γεννιούνται κάποια εύλογα ερωτήματα.
Διαθέτουμε μια οργανωμένη βάση δεδομένων των καλλιτεχνών της περιοχής μας; Υπάρχει ουσιαστική διασύνδεση των θεσμών με τις υπάρχουσες θεατρικές ομάδες στον νομό και με τους ντόπιους επαγγελματίες του πολιτισμού;
Παρατηρείται ισόποση κατανομή ευκαιριών στους καλλιτέχνες του νομού και ιδιαίτερα στις γυναίκες;
Έχουν γίνει ενέργειες για πολιτιστική αποκέντρωση, επεκτείνοντας τις δράσεις και τις παραστάσεις του θεσμού εντός του νομού;
Χρειαζόμαστε μια μακροπρόθεσμη πολιτιστική στρατηγική. Με έμφαση στους οικισμούς της Μεσσηνίας που πληθυσμιακά συρρικνώνονται: δίνοντας προτεραιότητα σε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο πολιτισμού.
Ο Πολιτισμός ως Μακροπρόθεσμη Στρατηγική Παραμονής και Έλευσης Νέων
Δημογραφικά, η Μεσσηνία χάνει πολλούς νέους ετησίως (ηλικιακή κλίμακα: 18-35) λόγω της έλλειψης ευκαιριών. Επικρατεί μονοδιάστατη αντίληψη στην αγορά εργασίας. Αυτό είναι ένα γενικευμένο πρόβλημα σε ολόκληρη την επαρχία.
Η Μεσσηνία, όμως, διαθέτει μεγάλο περιθώριο ανάπτυξης και μπορεί να το ανατρέψει.
Ποιότητα ζωής, Ιδανικό φυσικό περιβάλλον, Πανεπιστημιακή παρουσία και σημαντική Πολιτιστική παράδοση. Λείπει, όμως, ένα βιώσιμο, σταθερό οικοσύστημα καλλιτεχνικής και δημιουργικής εργασίας.
Συζητάμε συχνά για το brain drain και το πόσοι άνθρωποι φεύγουν απ’ την χώρα μας. Θα πρέπει να αρχίσουμε να μετράμε και κάτι άλλο: πόσους νέους ανθρώπους καταφέρνει μια πόλη να κρατήσει (Retention Rate). Ένας δείκτης βιωσιμότητας, σημαντικότερος μακροπρόθεσμα από το ΑΕΠ. Μια περιοχή που προσφέρει υποδομές στους νέους, χώρο για δημιουργία, εκπαίδευση και συνεργασίες έχει περισσότερες πιθανότητες να γίνει πόλος έλξης τους.
Νέοι δημιουργοί = αύξηση του Retention Rate = αύξηση τουρισμού όλο το χρόνο = δημιουργία νέων επιχειρήσεων = εκτόξευση του ΑΕΠ μιας περιοχής.
Σε αυτή τη βάση, θα ήθελα να προτείνω ενέργειες που θα βοηθούσαν προς αυτή την κατεύθυνση: • Νέες προσλήψεις στα γραφεία Τουρισμού των δήμων, απαρτιζόμενες από άτομα με ευχέρεια στα social media και με γνώση του κινηματογραφικού εξοπλισμού. Ευθύνη τους θα είναι η διαμόρφωση της εικόνας της πόλης τους, η διαφημιστική προβολή της και η σύναψη συνεργασιών, με στόχο την προσέλκυση παραγωγών και τουρισμού. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί και με την ίδρυση ενός Film Office (Γραφείου Διευκόλυνσης Οπτικοακουστικών Παραγωγών) ως τμήμα της Διεύθυνσης Τουρισμού/Πολιτισμού.
• Επένδυση για το μέλλον: Ίδρυση Πρότυπου Καλλιτεχνικού Σχολείου. Τα Καλλιτεχνικά Σχολεία (γυμνάσια και λύκεια) είναι δημόσια σχολεία και συνδυάζουν την καλλιτεχνική ανάπτυξη (Εικαστικά, Θέατρο-Κινηματογράφος, Χορός) με τη γενική παιδεία. Ως στρατηγική ενίσχυσης των περιοχών γύρω από την Καλαμάτα και της εσωτερικής αποκέντρωσης, θα μπορούσε να ιδρυθεί και σε χωριό, ή κωμόπολη της Μεσσηνίας. Τέτοια σχολεία αποτελούν πόλο έλξης για τα παιδιά σε όλη την περιφέρεια. Ενισχύουμε την εικόνα της Μεσσηνίας ως «καλλιτεχνικό νομό» και ενθαρρύνουμε περισσότερες συνεργασίες.
• Κατάθεση φακέλου για Ίδρυση Ακαδημίας Υποκριτικής στο ΔΗΠΕΘΕΚ. Με την έγκριση του φακέλου από την Περιφέρεια και τα αρμόδια υπουργεία (Πολιτισμού, Εσωτερικών, Οικονομικών) θα ανοιχτούν πολλές νέες θέσεις εργασίας. Διαθέτουμε τις υποδομές για να το κάνουμε. Οι νέοι φοιτητές θεάτρου λειτουργούν ως οι καλύτεροι πρεσβευτές μιας πόλης. Οι τοπικοί ηθοποιοί θα μπορούν να έχουν πλέον και επίσημη κατάρτιση.
Την περίοδο 2014-2016, η Καλαμάτα διεκδίκησε μ’ ενθουσιασμό τον τίτλο της Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής Πρωτεύουσας για το 2021. Πολλά από όσα ξεκίνησαν τότε έμειναν στη μέση. Πολλές όμορφες πρωτοβουλίες που οργανώθηκαν πορεύονται εδώ και χρόνια μόνες τους. Το κοινό όραμα, η δυναμική αυτή δεν απέκτησε συνέχεια. Απ’ αυτό τον ενθουσιασμό χρειάζεται να το ξαναπιάσουμε.
• Πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τον πολιτισμό μόνο ως κόστος, ή ως σειρά εκδηλώσεων. Δεν χρειαζόμαστε περισσότερες μία-και-έξω εκδηλώσεις. Η Μεσσηνία πρέπει να μετατραπεί σε έναν σταθερό, διαρκή και ενεργό κόμβο παραγωγής πολιτισμού, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
• Σε αυτό τον ανοιχτό διάλογο, κανείς δεν περισσεύει. Στον πολιτισμό κανείς δεν μένει απέξω. Κάθε ιδέα οφείλει να αξιολογείται και να αξιοποιείται. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που θα επιτρέπει σε όλες τις ιδέες να δοκιμάζονται.
Να φτιάξουμε μια Μεσσηνία τόπο-μαγνήτη για τους νέους
Θα μπορούσαμε, μέσα στην επόμενη πενταετία, να έχουμε μια Μεσσηνία όπου τα φεστιβάλ δεν θα είναι απλώς ημερομηνίες σ’ ένα ημερολόγιο, αλλά αφετηρίες παραγωγής;
Όπου τα θέατρα δεν θα λειτουργούν αποκλειστικά ως χώροι παραστάσεων, αλλά και ως εργαστήρια;
Όπου ο τοπικός πολιτισμός αναδεικνύεται ως ταυτότητα;
Όπου οι νέοι καλλιτέχνες δεν θα χρειάζεται να φύγουν για να αποκτήσουν την πρώτη τους ευκαιρία και ν’ ακουστούν;
Αυτή είναι η μεγάλη πολιτιστική πρόκληση της επόμενης πενταετίας για τη Μεσσηνία: Όχι απλώς να φιλοξενεί πολιτισμό από τα μεγάλα κέντρα, αλλά να τον παράγει, να τον εξάγει και να δημιουργεί μέσα από αυτόν ένα μέλλον για τους ανθρώπους της.
