Είναι αυτονόητες οι ευχές όλων μας για δημιουργική και αποδοτική σχολική χρονιά. Ευχές, που μάλλον είναι τυπικές και συμβατικές, όπως αυτές που συνήθως διατυπώνουμε στις καθημερινές μας σχέσεις προς όλους και για όλα.
Όμως, πρέπει να παραδεχθούμε την εντυπωσιακή βελτίωση των υποδομών και παροχών σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, τα τελευταία χρόνια, με τη συνδρομή κυρίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του κράτους, αλλά και ιδιωτικών οργανισμών, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν ελλείψεις. Σύγχρονα κτίρια, εργαστήρια, εστίες, γεύματα, μεταφορά μαθητών, υποτροφίες και άλλες υποστηρικτικές διευκολύνσεις, συνθέτουν μια αδιανόητη πραγματικότητα για εποχές ακόμα και του πρόσφατου παρελθόντος.
Θα περίμενε κανείς πως η συνεχής βελτίωση υποδομών και παροχών θα είχε ανταπόκριση στη βελτίωση της ποιότητας και της αποδοτικότητας του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Δυστυχώς, όχι μόνο δε συμβαίνει κάτι τέτοιο, αντίθετα, υπάρχει συνεχής υποβάθμιση, όπως αποδεικνύεται από επίσημα στοιχεία του ΟΟΣΑ και της PISA.΄Ετσι, περί το 35% περίπου των αποφοίτων των Γυμνασίων μας αδυνατούν να κατανοήσουν το περιεχόμενο ενός κειμένου ή να κάνουν απλές μαθηματικές πράξεις. Δηλαδή, είναι λειτουργικά αναλφάβητοι. Ακόμα, το 40% των αποφοίτων από τα πανεπιστήμιά μας εργάζονται σε τομείς άσχετους με το αντικείμενο των σπουδών τους ή εντάσσονται στην αυξανόμενη ομάδα των ανέργων του «επιστημονικού προλεταριάτου» και πολλά άλλα.
Ολα αυτά, αποδεικνύουν πως η εκπαίδευση έχει βέβαια ανάγκη από συνεχή βελτίωση των υποδομών της, το σπουδαιότερο όμως είναι η ύπαρξη σύγχρονων προγραμμάτων σπουδών, η ανταπόκριση στις οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες, η παρουσία ικανών εκπαιδευτικών και η εμπέδωση αξιών και ιδανικών.
Η ξεπερασμένη διαδικασία των πανελλαδικών εξετάσεων, τα εκπαιδευτικά κενά που δημιουργούν οι ρουσφετολογικές αποσπάσεις 4.000 εκπαιδευτικών (γιατί δεν μετατάσσονται;), ο πίνακας των 30.000 (!) αναξιολόγητων αναπληρωτών, όπως και η άρνηση και η απουσία κάθε διαδικασίας για την ουσιαστική αξιολόγηση εκπαιδευτικών και σχολείων οδηγούν ευθέως στην υποβάθμιση, ιδιαίτερα του δημόσιου σχολείου. Μαζί με τα παραπάνω, το γενικό κλίμα της «ήσσονος προσπάθειας», το γηρασμένο εκπαιδευτικό προσωπικό (μόνο το 1% είναι κάτω από τα 30 έτη), η απουσία ηλικιακής ανανέωσης και οι απαράδεκτα χαμηλές αποδοχές, δημιουργούν εικόνα αδιεξόδου, που προφανώς δεν υπηρετεί τα παιδιά και το μέλλον τους.
Η κατάσταση ίσως είναι η χειρότερη στα 25(!) Πανεπιστήμια μας, με σχολές σκορπισμένες στα 4 σημεία του ορίζοντα, πολλές από τις οποίες δεν έχουν επαγγελματική προοπτική για τους αποφοίτους και σε κάποιες οι καθηγητές είναι περισσότεροι από τους φοιτητές, γιατί αυτές δεν επιλέγονται. Από την άλλη, το 10% των μαθητών φοιτά σε ιδιωτικά σχολεία, τα καλύτερα των οποίων εξαγοράστηκαν από ξένες εταιρίες και επιπλέον τα ιδιωτικά πανεπιστήμια εντάχθηκαν στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, με τα γνωστά, τελευταία, προβλήματα. Όμως, η ιδιωτική εκπαίδευση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δημόσια και τον αναντικατάστατο ρόλο της στην πορεία κρατών και κοινωνιών.
Και αφού η αδιέξοδη κατάσταση στο εκπαιδευτικό μας σύστημα αποτελεί «κοινό τόπο», γιατί δεν προχωρούν παρεμβάσεις μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού, όπως συμβαίνει σε κάθε σοβαρή χώρα; Πολύ απλά, γιατί στον τόπο μας οι αναγκαίες και αυτονόητες μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση έχουν σοβαρές δυσκολίες και πολιτικό κόστος. Τα συμφέροντα που θίγονται από το εκπαιδευτικό τέλμα -οικονομικά και πολιτικά- είναι μεγάλα και υπάρχει πάντα ο κίνδυνος κατευθυνόμενων εντάσεων και συγκρούσεων.
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, με την προοπτική της κατάργησης των μισών από τα γνωστά επαγγέλματα, στην εποχή της καινοτομίας, της ταχύτητας των μεταβολών και του ακραίου ανταγωνισμού, στην εποχή του διαδικτύου και της κρίσης των ανθρωπιστικών αξιών και ιδανικών, χρειαζόμαστε τη σύγχρονη εκπαίδευση, ώστε να ‘χουμε μέλλον ως χώρα και ως έθνος.
Μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση χρειάζονται, λοιπόν, μελετημένα, θαρραλέα και αποφασιστικά και χωρίς τον υπολογισμό του όποιου πολιτικού κόστους. Αυτό αποτελεί για την πατρίδα μας την πρώτιστη εθνική ανάγκη!
pan.e.nikas@gmail.com
